प्री मेनोपॉज समजून दुर्लक्ष करू नका 'ही' लक्षणे; अंडाशयाच्या कर्करोगाचा धोका असू शकतो

हैदराबाद : चाळीशी आणि पन्नाशीच्या सुरुवातीच्या काळात महिलांना जाणवणारे बदल, जसे की पोट फुगणे, अनियमित मासिक पाळी, थकवा किंवा थोडेसे जेवल्यानंतरही पोट भरल्यासारखे वाटणे, ही लक्षणे अनेकदा प्री मेनोपॉज समजून दुर्लक्षित केली जातात. आयुष्याच्या या टप्प्यात हार्मोनल बदलांमुळं अनेक नवीन आणि त्रासदायक लक्षणे दिसू शकतात, हे खरं असलं तरी प्रत्येक बदलाला प्री मेनोपॉजचं कारण मानणं योग्य नाही.

सुरुवातीची लक्षणे सहज ओळखता येत नाही : वडोदरा येथील भैलाल अमीन जनरल हॉस्पिटलच्या सल्लागार वैद्यकीय ऑन्कोलॉजिस्ट डॉ. इती पारिख यांच्या मते, काही वेळा हीच सतत दिसणारी लक्षणे अंडाशयाच्या कर्करोगाची (ओव्हेरियन कॅन्सर) सुरुवातीची चिन्हे असू शकतात. अंडाशयाच्या कर्करोगाला अनेकदा 'सायलेंट किलर' असं म्हटलं जातं, कारण त्याची सुरुवातीची लक्षणे सहज ओळखता येत नाहीत.

अंडाशयाच्या कर्करोगातील लक्षणांमधील फरक : डॉ. इती पारिख यांच्या मते, प्री मेनोपॉज हा सेवानिवृत्तीपूर्वीचा काळ असून, या काळात शरीरातील हार्मोन्सच्या पातळीत चढ-उतार होत असतात. त्यामुळं अनियमित मासिक पाळी, हॉट फ्लॅशेस, रात्री घाम येणे, मनःस्थितीत बदल, झोपेचा त्रास आणि पोट फुगणे अशी लक्षणे दिसू शकतात. मात्र, अंडाशयाच्या कर्करोगाची लक्षणे कालांतराने कमी होत नाहीत. उलट ती अधिक तीव्र होत जातात. यामध्ये सतत पोट फुगणे, ओटीपोटात किंवा पोटात वेदना, थोडेसे खाल्ल्यानंतरही पोट भरल्यासारखे वाटणे, वारंवार लघवीला जाणे, सतत थकवा आणि बद्धकोष्ठतेसह शौचाच्या सवयींमध्ये बदल यांचा समावेश होतो. ही लक्षणे कोणत्याही स्पष्ट कारणाशिवाय सतत जाणवत असतील, तर त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घेणं आवश्यक आहे.

कर्करोगासमोरील मोठं आव्हान : डॉ. पारिख यांच्या मते, ज्या महिलांना विशेष धोका नाही, त्यांच्यासाठी अंडाशयाच्या कर्करोगाची प्रभावी स्क्रीनिंग चाचणी उपलब्ध नाही. काही कर्करोग पॅप स्मीअरद्वारे सुरुवातीच्या टप्प्यात शोधता येतात, मात्र अंडाशयाचा कर्करोग बहुतांश वेळा लक्षणे दिसू लागल्यानंतरच ओळखला जातो. त्यामुळं अनेक महिलांमध्ये हा आजार उशिरा लक्षात येतो.

धोक्याचे घटक कोणते? : अंडाशयाचा कर्करोग प्रामुख्याने सेवानिवृत्तीनंतरच्या महिलांमध्ये आढळतो, मात्र तो तरुण महिलांनाही होऊ शकतो. कौटुंबिक इतिहास, काही विशिष्ट जनुकीय उत्परिवर्तने, एंडोमेट्रिओसिस, वंध्यत्व, धूम्रपान आणि काही आनुवंशिक सिंड्रोम हे धोक्याचे महत्त्वाचे घटक आहेत. मात्र, हे घटक असले म्हणजे कर्करोग होणारच, असं नाही. तरी सतत दिसणाऱ्या लक्षणांकडं दुर्लक्ष करू नये.

कोणत्या लक्षणांकडं विशेष लक्ष द्यावे? : डॉ. इती पारिख यांच्या मते, दोन ते तीन आठवड्यांपेक्षा अधिक काळ टिकणारी आणि वारंवार जाणवणारी लक्षणे गांभीर्याने घ्यावीत. दररोज पोट फुगणे, सतत ओटीपोटात वेदना, जेवताना अडचण येणे किंवा संसर्गाशिवाय लघवीच्या तक्रारी असल्यास डॉक्टरांकडून तपासणी करून घ्यावी. आवश्यकतेनुसार अल्ट्रासाऊंड किंवा CA-125 रक्तचाचणी करण्याचा सल्ला दिला जाऊ शकतो.

तर वैद्यकीय सल्ला घेणं महत्त्वाचं : ओटीपोटातील वेदना किंवा पोट फुगणे म्हणजे नेहमीच कर्करोग असतो असं नाही. मूत्रमार्गाचा संसर्ग, फायब्रॉइड्स किंवा हार्मोनल बदलांमुळंही अशी लक्षणे दिसू शकतात. तरीही, लक्षणे सतत जाणवत असतील तर वैद्यकीय सल्ला घेणं महत्त्वाचं आहे.

प्रत्येक लक्षणाला प्री मेनोपॉज समजू नका : डॉ. इती पारिख यांच्या मते, प्री मेनोपॉज हा जीवनातील नैसर्गिक टप्पा असला तरी प्रत्येक नवीन आरोग्य समस्येला त्याच्याशी जोडणे योग्य नाही. शरीरातील बदलांकडं लक्ष द्या आणि लक्षणे कायम राहत असतील किंवा वेगळी वाटत असतील, तर तातडीनं डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. लवकर निदान झाल्यास गंभीर आजार वेळेत ओळखून उपचार सुरू करता येतात.

(Declaration: येथे दिलेली आरोग्यविषयक माहिती आणि सूचना केवळ शैक्षणिक उद्देशांसाठी आहेत. आम्ही ही माहिती वैज्ञानिक संशोधन, अभ्यास आणि वैद्यकीय व आरोग्य तज्ञांच्या शिफारशींच्या आधारे देत आहोत. या सूचनांचे पालन करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घेणं उत्तम राहील.)