কোণাৰ্কৰ সূৰ্য মন্দিৰৰ সৈতে সাদৃশ্য থকা এক মন্দিৰ ; য'ত পৰিছিল সতীৰ 'শিৰভাগ'

জোনাই :অসম-অৰুণাচল সীমান্তৱৰ্তী অঞ্চলত আছে এখন ঐতিহাসিক শক্তিপীঠ । যাক উত্তৰ-পূবৰ দ্বিতীয় সৰ্ববৃহৎ শক্তিপীঠ হিচাপে জনাজাত । বহু পৌৰাণিক ঐতিহ্যৰে সমৃদ্ধ এই শক্তিপীঠ । মা মালিনী থান নামেৰে জনাজাত এই শক্তিপীঠ সময়ৰ লগে লগে ধৰ্মীয় পৰ্যটনস্থলীলৈ পৰ্যবসিত হৈছে ।

ঐতিসাহিক মালিনী থান উত্তৰ-পূবৰ অন্যতম বৃহৎ শক্তিপীঠ বুলি গণ্য কৰা হয় ৷ সেউজীয়া পাহাৰৰ নৈসৰ্গিক পৰিৱেশৰ মাজত থকা এই থানক জাগ্ৰত শক্তিপীঠ হিচাপেও জনা যায় । ধেমাজি জিলাৰ চিলাপথাৰ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৭-৮ কিঃমিঃ নিলগৰ নামনি অৰুণাচল প্ৰদেশৰ পশ্চিম চিয়াং জিলাৰ লিকাবালি নামে সৰু ঠাইৰ এটি পাহাৰৰ ওপৰত সমভূমিৰ পৰা প্ৰায় ২১ মিটাৰ উচ্চতাত এক মনোমোহা পৰিৱেশৰ মাজত মালিনী থান অৱস্থিত ৷ মন্দিৰৰ চৌদিশে প্ৰকৃতিৰ নান্দনিক সৌন্দৰ্যই পৰ্যটকক আকৰ্ষিত কৰি তোলে ৷ বহু স্থাপত্য-ভাস্কৰ্যৰে ভৰা মালিনী থান হিন্দুৰ প্ৰাচীন মন্দিৰসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম ৷

মালিনী থানৰ উপাস্য দেৱী হৈছে মা-পাৰ্বতী ৷ শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী পাৰ্বতীৰূপী অষ্টদশভূজাৰ এক সুষমা মূৰ্তিক ইয়াত উপাসনা কৰা হয় ৷ এই মন্দিৰৰ বিষয়ে কোনো নিৰ্দিষ্ট ইতিহাস পোৱা নাযায় ৷ মালিনী থান প্ৰাচীন মন্দিৰৰ এক ধ্বংসাৱশেষহে ৷ মালিনী মন্দিৰৰ স্থাপত্য আৰু ভাস্কৰ্য্যসমূহ শিলত খোদিত ৷ মন্দিৰৰ মূৰ্তিসমূহৰ উপৰিও মন্দিৰৰ কাৰুকাৰ্য, ভেটিৰ গাঁথনি আৰু থানলৈ উঠি যোৱা শিলৰ খটখটিবোৰ সুনিপুণ শিল্পীৰ যাদুকৰী হাতৰ পৰশৰ দ্বাৰা যে নিৰ্মিত তাক ভালকৈ প্ৰত্যক্ষ কৰিলে সহজে বুজা যায় । মন্দিৰৰ চৌদিশৰ শিলাখণ্ডটো বিভিন্ন কাৰুকাৰ্য খোদিত আছে ৷

এই মন্দিৰৰ অনুপম ভাস্কৰ্য দক্ষিণ ভাৰতৰ বিভিন্ন মন্দিৰৰ লগতে ওড়িশাৰ কোণাৰ্কৰ সূৰ্য মন্দিৰৰ ভাস্কৰ্যৰ লগত সাদৃশ্য থকা দেখা যায় ৷ মালিনী থানৰ ভাস্কৰ্যৰ সৈতে অসমৰ বিভিন্ন স্থানত উদ্ধাৰ হোৱা ভাস্কৰ্যৰ সাদৃশ্যও মন কৰিবলগীয়া ৷ মালিনী থানৰ বিশেষত্ব হৈছে-এই মন্দিৰ আৰু ভগ্নাৱশেষত উদ্ধাৰ হোৱা আপুৰুগীয়া সম্পদসমূহ শিলেৰে নিৰ্মিত ৷ এই মন্দিৰৰ ভগ্নাৱশেষৰ প্ৰতিটো শিলাখণ্ডতে অংকিত হৈ আছে শিলালিপি ৷ ভূমিকম্প নতুবা কোনো প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগত এই প্ৰাচীন মন্দিৰ ভাঙি গৈছিল বুলি বিভিন্ন উৎসই দাবী কৰে ।

লোক বিশ্বাস :

লোক বিশ্বাস অনুসৰি- এই জাগ্ৰত শক্তিপীঠত ভক্তিভাৱেৰে পূজা-অৰ্চনা কৰিলে মা-মালিনীৰ কৃপাদৃষ্টি লাভ কৰিব পাৰি । বিভিন্ন উৎসৱ পাৰ্বনৰ লগতে আন দিনবোৰতো বিভিন্ন প্ৰান্তৰ ভক্তই ইয়াত ভিৰ কৰে । ইয়াৰ উপৰিও মা মালিনীৰ শ্ৰীচৰণত শ্ৰদ্ধা ভক্তিৰে এগচি বন্তি জ্বলাই পূজা অৰ্চনা কৰি নৈবদ্য আগবঢ়ালে ভক্তৰ মনোকামনা পূৰণ হয় বুলি যোগে যোগে এক বিশ্বাস চলি আহিছে ।

পুৰোহিতে কি কয় ?

মন্দিৰৰ পুৰোহিতৰ মতে মালিনী থানত দেৱী দুৰ্গা আৰু শিৱৰ উপাসনা কৰা হয় । এই ‌থান ১৩-১৪ শতিকাৰ মাজত চুতীয়া ৰজাসকলে নিৰ্মাণ কৰা বুলি জনা‌ যায় । এই থানৰ সৈতে ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীৰ নামো জড়িত হৈ থকা দেখা যায় । কাহিনী অনুসৰি শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু ৰুক্মিণীয়ে বিবাহৰ পিছত এই ঠাইলৈ আহিছিল । তেতিয়া পাৰ্বতীয়ে এজনী মালিনীৰ ৰূপত তেওঁলোকক সেৱা কৰিছিল । তেতিয়াৰ পৰাই এই ঠাইৰ নাম মালিনী হয় । আন একাংশৰ মতে এই স্থান এক শক্তিপীঠ ।

পুৰাতত্ববিদসকলে ইয়াৰ খনন কাৰ্যত উদ্ধাৰ হোৱা মূৰ্তিসমূহ পৰ্যৱেক্ষণ কৰি এই মন্দিৰ আনুমানিক প্ৰায় ১৪-১৫ শতিকাৰ বুলি অনুমান কৰিছে ৷ খননকাৰ্যত একে স্থানতে দেৱী দুৰ্গা, শিৱ, গণেশ, লক্ষ্মী, সৰস্বতীৰ মূৰ্তি উদ্ধাৰ হোৱা হেতুকে একেটা মন্দিৰতে দুৰ্গা, শিৱ, গণেশ আৰু সম্ভৱতঃ লক্ষ্মী-সৰস্বতীৰো উপাসনা কৰা হৈছিল বুলিও বহুতে যুক্তি দাঙি ধৰে । ইয়াৰে উদ্ধাৰ হোৱা কিছু শিলাখণ্ড অৰুণাচলৰ ইটানগৰত সংৰক্ষিত কৰি ৰখাৰ বিপৰীতে মন্দিৰ চৌহদতো সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা কৰি ৰাখিছে চৰকাৰে । উল্লেখ্য যে চুতীয়া ৰজাসকলে নিজকে ভীষ্মক ৰজাৰ বংশৰ বুলি চিনাকি দিছিল, যাৰ বাবে পৰবৰ্তী কালত এই থানখনৰ লগত ভীষ্মকৰ জীয়ৰী ৰুক্মিণীৰ সম্পৰ্কৰ লোক বিশ্বাস জড়িত হৈ আছে ।

জ্যেষ্ঠ সাংবাদিক তথা লেখকৰ মন্তব্য

চিলাপথাৰৰ চিচিবৰগাঁৱৰ জ্যেষ্ঠ সাংবাদিক তথা লেখক মৃদুপৱন চুতীয়াই এই সন্দৰ্ভত মন্তব্য কৰিছে । তেওঁ কয় যে ইতিহাসে ঢুকি পোৱা অনুসৰি সৌমাৰপীঠ হিচাপে চিহ্নিত অৰুণাচলৰ কেইবাখনো জিলাৰ লগতে অসমৰ শদিয়াৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মাজুলী, গহপুৰ, শিৱসাগৰ, যোৰহাট, গোলাঘাটৰ পৰা মালিনী থান পৰ্যন্ত চুতীয়াসকলে ৰাজত্ব কৰিছিল । চুতীয়াসকল হ'ল শাক্ত ধৰ্মৰ উপাসক । উজনি অসমত কেইবাখনো শক্তিপীঠকে ধৰি বহুতো উপাসনাস্থলী আছে । শদিয়াৰ তাম্ৰেশ্বৰী আইথান, চিলাপথাৰ চিলিৰ তাম্ৰেশ্বৰী আইথন, নাৰী বাসুদেৱ থান ইত্যাদি উপাসনাস্থলী আছে ।

কামাখ্যাৰ পিছতে দ্বিতীয়খন শক্তিপীঠ হিচাপে মালিনী থান অন্যতম । ইয়াৰ কাষতে আছে মনোৰম আকাশীগংগা । কালিকা পুৰাণৰ মতে দক্ষ ৰজাৰ যজ্ঞস্থলীত দক্ষ ৰজাৰ কন্যা সতীয়ে স্বামীনিন্দা সহ্য কৰিব নোৱাৰি সেই যজ্ঞস্থলীতে প্ৰাণত্যাগ কৰিছিল ৷ সতীৰ আত্মজাহৰ শোকত ক্ৰোধান্বিত হৈ স্বামী শিৱই সতীৰ শৱদেহ কান্ধত লৈ ৰুদ্ৰমূৰ্তি ধাৰণ কৰি ভ্ৰমি ফুৰাৰ সময়ত পৃথিৱী অচল হৈ পৰিছিল ৷ তেতিয়া ভগৱান বিষ্ণুৱে সুদৰ্শন চক্ৰৰে সতীৰ দেহ ৫১ টা খণ্ডত খণ্ডিত কৰি গৈছিল ৷ সতীৰ দেহ য'তে পৰিছিল, তাতে এক পীঠস্থান উদ্ভৱ হৈছিল ৷ বিষ্ণুৰ সুদৰ্শন চক্ৰৰে খণ্ডিত হৈ সতীৰ 'শিৰভাগ' মালিনী থানতো পৰিছিল । গতিকে সেই স্থান মালিনী থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছে বুলি জনা যায় ।

ইয়াৰোপৰি কিংবদন্তী অনুসৰি মালিনী থানৰ উৎপত্তিৰ অন্তৰালত কেইবাটাও পৌৰাণিক আখ্যান আছে ৷ পুৰাতাত্ত্বিক দিশৰ পৰা চাবলৈ গ'লে-এই ঠাই দেৱী পাৰ্বতীৰ তপস্যা কৰা স্থান আছিল ৷ ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণই কুণ্ডিল ৰাজ্যৰ ভীষ্মক ৰজাৰ জীয়াৰী ৰুক্মিণীক হৰণ কৰি দ্বাৰকালৈ উভতি আহোঁতে জোনাইৰ ৰুক্মিণী আলিৰে ৰাজাখানা হৈ আহি মালিনী থানত বিশ্ৰাম লৈছিল ৷ সেই ঠাইতে শিৱ আৰু পাৰ্বতীয়ে কিছুদিন বসবাস কৰিছিল । সেই সময়তে আদ্যশক্তি দেৱী পাৰ্বতীয়ে এগৰাকী মালিনীৰ ভেশত অৰণ্যৰ অতি সুন্দৰ সুগন্ধি ফুলেৰে মালা গাঁঠি সেই পুষ্পমালাৰে তেওঁলোকক আদৰি আতিথ্য প্ৰদান কৰিছিল ৷