రైతుల జీవితాల్లో ఆశాకిరణం 'హంద్రీనీవా సుజల స్రవంతి' - కరవు నేలపై పచ్చదనం

Handri Neeva project : సాధారణంగా ఎల్‌నినో అంటే వర్షాలు కురవవు. పంటలు ఎండిపోతాయి. బోరుబావుల్లో చుక్క నీరు కనిపించదు. దీని ప్రభావంతో ప్రస్తుతం దేశంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో అలాంటి పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి కూడా. అయితే ఒకప్పుడు కరవు, వలసలకు పేరొందిన చిత్తూరు జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతం ఎన్ని ఎల్‌నినోలు వచ్చినా లెక్కేలేదు అంటోంది. కారణం సుదూర ప్రాంతంలోని హంద్రీ - నీవా ప్రాజెక్టు నుంచి వచ్చి పారుతున్న కృష్ణా జలాలు.

ఈ నీటితో ఇక్కడి బీడు భూములు సస్యశ్యామలం అయ్యాయి. కుప్పం నియోజకవర్గంతో పాటు పలమనేరు నియోజకవర్గంలోని కొన్ని మండలాలలో ఎల్‌నినోను ఎదురొడ్డి రైతులు పంటలు పండించుకుంటున్నారు. భూగర్భ జలాలు పెరగడంతో కొత్త బోర్లు తవ్వుకోకుండానే సాగు చేసుకుంటున్నారు. తాగునీటికీ ఢోకా లేని పరిస్థితి. మరి ఆ కరవు సీమ గతిని కృష్ణమ్మ ఎలా మార్చింది. అక్కడి రైతుల ఆర్థిక స్థితిగతులు ఎలా మెరుగుపడ్డాయో ఈ కథనంతో తెలుసుకుందాం.

తాగడానికి నీరు దొరకని పరిస్థితి : చిత్తూరు జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతం భౌగోళికంగా సముద్ర మట్టానికి ఎత్తులో ఉన్న ప్రాంతం. ఇక్కడ కరవులు, నీటి ఎద్దడి, ఫలితంగా వలసలు సర్వసాధారణం. వందల అడుగులు తవ్వినా చుక్క నీరు పడక, సాగునీరు దేవుడెరుగు కనీసం తాగడానికి కూడా నీరు దొరకని దారుణమైన పరిస్థితి. సాగు పెట్టుబడులు తిరిగిరాక అప్పుల ఊబిలో చిక్కి ఉపాధి కోసం పొరుగున ఉన్న చెన్నై, బెంగళూరు వంటి మహానగరాలకు వలస పోయిన రైతులెందరో.

శ్రీశైలం జలాశయం నుంచి కృష్ణా జలాలు : అలాంటి ఆ కరవు నేల మీద హంద్రీ - నీవా సుజల స్రవంతి పథకం రైతుల జీవితాలకు ఆశా కిరణమైంది. కరువుకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపే లక్ష్యంతో నిర్మించిన ఈ పథకం కింద శ్రీశైలం జలాశయం నుంచి కృష్ణా జలాలను తరలించడంతో పరిస్థితులు మారిపోయాయి. కాలువల ద్వారా కృష్ణా జలాలు చిత్తూరు జిల్లా దక్షిణ ప్రాంతాన్ని సస్యశ్యామలం చేస్తున్నాయి. ప్రధానంగా కుప్పం బ్రాంచ్ కాలువ ద్వారా పలమనేరు నియోజకవర్గ పరిధిలోని వి.కోట, మండలంతో పాటు కుప్పం నియోజకవర్గంలో వేల ఎకరాలకు సాగు నీరు, లక్షల మందికి తాగునీరు అందుతోంది. ఈ ప్రాంతాల్లో ఎక్కడ చూసినా పంట పొలాలు పచ్చని చీర కట్టుకున్నట్లు కళకళలాడుతున్నాయి.

110 మైనర్ ఇరిగేషన్ చెరువులు : కుప్పం బ్రాంచ్ కెనాల్ ద్వారా కృష్ణా జలాలు రామకుప్పం, శాంతిపురం, గుడుపల్లె మండలాల గుండా ప్రవహించి చివరగా పరమసముద్రం చెరువును చేరుతున్నాయి. కుప్పం, పలమనేరు నియోజకవర్గాల్లోని 110 మైనర్ ఇరిగేషన్ చెరువులు నిండుతున్నాయి. దీంతో వేల ఎకరాలకు సాగునీటితో పాటు 8 మండలాల్లో 4 లక్షల మందికి పైబడి తాగునీటి కష్టాలు శాశ్వతంగా తీరాయి. భూగర్భ జలాలు పెరిగి, బోరుబావులు మళ్లీ ప్రాణం పోసుకున్నాయి.

వ్యవసాయ రంగానికి మరింత ఊపు : కుప్పం, పలమనేరు నియోజకవర్గాల్లో కృష్ణా జలాలతో చెరువులు నిండటంతో రైతుల తలరాతలు మారాయి. గతంలో వేరుశనగ, రాగులు మాత్రమే పండిన పొలాలు ఇప్పుడు ఉద్యానవన పంటలకు చిరునామాగా మారాయి. వ్యవసాయ రంగంలో ఆధునిక సాగు విధానాలకు ప్రయోగశాలగా మారిన కుప్పం నియోజకవర్గంలో కృష్ణా జలాల రాక వ్యవసాయ రంగానికి మరింత ఊపునిచ్చింది. రాష్ట్రం మొత్తం ఎల్‌నినో ప్రభావంతో సాగు విస్తీర్ణం గతంలో ఎప్పుడూ లేనంత కనిష్ట స్థాయికి పడిపోయినా హంద్రీనీవా జలాలు ప్రవహించే ప్రాంతంలోని ఎనిమిది మండలాల్లో కరవు ఛాయలు మచ్చుకు కూడా కనిపించడం లేదు. టమోటా, క్యాప్సికమ్, మల్బరీ, బంతి, చామంతి వంటి పంటలు సాగవుతున్నాయి. కరవు పరిస్థితుల్లోనూ కుప్పం పరిసర మండలాల్లోని వ్యవసాయ దిగుబడులు బెంగళూరు, చెన్నై నగరాలతో పాటు ఉత్తరాది రాష్ట్రాలకు ఎగుమతి అవుతున్నాయి.

కరవు రాజ్యమేలుతున్నా : ఎల్‌నినో భయం వెంటాడుతున్నా వాన దేవుడు కరుణించకపోయినా, చిత్తూరు దక్షిణ ప్రాంత రైతులు మాత్రం భయపడటం లేదు. హంద్రీ - నీవా కాలువల ద్వారా తమ పొలాలకు కృష్ణా జలాలు పారుతుండటం భూగర్భ జలాలు పెరిగి బోరుబావుల్లో పుష్కలంగా నీరు లభిస్తుండటంతో రైతులు పంటల సాగుకోసం ఆకాశం వైపు చూడాల్సిన అవసరం లేకుండా పోయింది. వర్షాబావ పరిస్థితులు ఎదురైతే నష్టాలపాలైన రైతులు ఎల్‌నినోతో రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా కరవు రాజ్యమేలుతున్నా పొలాలను ధీమాగా సాగు చేసుకుంటున్నారు.

తొలగిన సాగు నీటి సమస్య : 8 నెలల క్రితం తుమ్మిశి పెద్ద చెరువులో హంద్రీ - నీవా జలాలను నిల్వ చేయడం వల్ల భూగర్భ జలాలు వృద్ధి చెందాయి. దీంతో దీర్ఘకాలంగా ఎండిన బోర్లలో నీటి వసతి సాధ్యమైంది. మొన్నటి వేసవిలోనూ దాదాపు 30 గ్రామాలకు తాగు నీటి ఇబ్బంది రాలేదు. వేలాది ఎకరాలకు సాగు నీటి సమస్య తొలగింది. కుప్పం, పలమనేరు నియోజకవర్గాల్లో రైతులు బోర్లపైనే ఆధారపడి వ్యవసాయం చేస్తుంటారు. ఏటా వర్షాభావం వల్ల బోర్లలో నీటి మట్టం గణనీయంగా తగ్గేది.

వెయ్యి అడుగుల లోతు కల్గిన బోర్లలోను నీటి లభ్యత కనీస స్థాయికి పడిపోయేది. ఈ కరవు సమస్యకు పరిష్కారంగా కూటమి ప్రభుత్వం హంద్రి - నీవా జలాలను తీసుకువచ్చింది. గత ఏడాది ఆగస్టులో కుప్పం బ్రాంచి కాలువలో నీటిని విడుదల చేశారు. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు జలహారతి నిర్వహించారు. కాలువలో జల ప్రవాహం కొనసాగగా ఆ నీటితో దీని పరిధిలోని చెరువులను నింపారు. ఆ నీటితోనే ప్రస్తుతం రైతులు సమృద్ధిగా పంటలు పండిస్తున్నారు.

చెరువుల్లో హంద్రీ - నీవా జలాల నిల్వ : కుప్పం, పుంగనూరు నియోజకవర్గాల్లో ఇటీవల కాలంలో తీవ్ర వర్షాభావ పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. వర్షాధార భూములు చాలా వరకు బీళ్లుబారాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో హంద్రీ-నీవా ద్వారా వచ్చే నీరు రైతులను ఆదుకుంది. సాగునీటి ఆధారిత భూముల్లో చక్కటి పంటల సాగు కొనసాగుతోంది. చెరువుల్లో హంద్రీ - నీవా జలాలను నిల్వ చేయడం వల్లే ఇది సాధ్యమైంది. సేద్యపు బోర్లలో నీటి వసతి కొనసాగింపు వల్ల తమ పొలాల్లో పచ్చదనం అలముకుందని రైతులు సంతోషం వ్యక్తం చేస్తున్నారు. నీటి వసతి వల్ల ప్రభుత్వ రక్షిత మంచి నీటి పథకాల బోర్లలోనూ తగినంత నీటి వసతి వల్ల చాలా వరకు తాగునీటికి ఎలాంటి ఇబ్బంది తలెత్తడం లేదు.

ప్రత్యేకంగా తూములు : పెద్ద పంజాజి మండలంలో ప్రారంభమయ్యే కుప్పం బ్రాంచి కాలువ ద్వారా కుప్పం మండలంలోని పరమసముద్రం వరకు చెరువుల్లో నీటి వసతికి ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. రామకుప్పం, శాంతిపురం, గుడుపల్లె, కుప్పం మండలాల్లో దాదాపు 70చెరువులతో పాటు వి.కోట, బైరెడ్డిపల్లె, పెద్ద పంజాణి పరిధిలోని 30 చెరువుల్లో హంద్రీ-నీవా జలాలను నిల్వ చేశారు. కాలువ లైనింగ్‌ పటిష్ఠతతో పాటు నీటి మళ్లింపు కోసం ప్రత్యేకంగా తూములు, గేట్లను ఏర్పాటు చేసి నీటి నిల్వలు చేపట్టడంతో చెరువుల్లో నీటి వసతి ఏర్పడింది. దీంతో ఈ ప్రాంతంలో భూములు పంటలతో కళకళలాడుతున్నాయి.

పనుల ప్రతిపాదనలు మారినా : ఎంతటి దుర్భిక్ష్యాన్నైనా సంకల్పంతో అధిగమించవచ్చు అనేందుకు ఉదాహరణ కుప్పం, పుంగనూరులో ప్రస్తుతం నెలకొన్న పరిస్థితులు. కుప్పం ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు సొంత నియోజకవర్గం. కుప్పంతో పాటు చుట్టుపక్కల నియోజకవర్గాల్లోని తీవ్ర నీటి ఎద్దడిని దూరం చేయాలని ఆయన సంకల్పించారు. హంద్రీ-నీవా సుజల స్రవంతి పథకం కింద ఈ ప్రాంతాలకు నీరందించే ప్రాజెక్టుకు 2014-2019 మధ్య రూపకల్పన చేశారు. 4వేల 317కోట్ల రూపాయలతో పనులు చేపట్టి 2019 వరకు 47శాతం పూర్తి చేశారు. ఆ తర్వాత వచ్చిన వైఎస్సార్సీపీ ప్రభుత్వ హయాంలో పనుల ప్రతిపాదనలు మారినా జరిగిందేమీ లేదు.

జగన్‌ ప్రభుత్వం ఐదేళ్లలో పూర్తి చేయని పనులను కూటమి ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత ఆరు నెలల్లోనే పూర్తి చేసి సుదూరాన 600కిలోమీటర్ల దూరంలో అదీ పూర్తి దిగువన ఉన్న శ్రీశైలం నుంచి కుప్పం వరకు నీళ్లు పారించారు. అనేక భౌగోళిక సవాళ్లను అధిగమించి, భారీ ఖర్చుకు వెనుకాడకుండా అనుకున్న లక్ష్యాన్ని పూర్తి చేశారు. దాని ఫలితమే కుప్పం, పుంగనూరు నియోజకవర్గాల్లో పచ్చచీర కట్టుకున్న పొలాలు, రైతుల కళ్లల్లో సంతోషాలు.

కేంద్ర సమన్వయంతో అభివృద్ధి పథంలో ముందుకు సాగుతాం: డిప్యూటీ సీఎం పవన్‌

మన చేతిలో జాతీయ జెండా ఉండాలి - గుండెల్లో బలమైన అజెండా ఉండాలి: సీఎం చంద్రబాబు