ਭਾਰਤੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਲੱਭੇ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਜਾਣੋ
PLR ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਦੇ ਰਡਾਰ ਡਾਟਾ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਚੰਦ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ।
Published : May 28, 2026 at 3:13 PM IST
ਹੈਦਰਾਬਾਦ: PRL ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਚੰਦ 'ਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਪਾਏ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੇ ਸਾਊਥ ਪੋਲਰ ਰੀਜਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਡਬਲ-ਸ਼ੈਡੋਡ ਕ੍ਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਔਰਬਿਟਰ 'ਤੇ ਲੱਗੇ ਇਸਰੋ ਦੇ ਦੋਹਰੀ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਅਪਰਚਰ ਰਡਾਰ ਤੋਂ ਮਿਲੇ ਨਿਰੀਖਣ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਕੱਢੇ ਗਏ।
ਇਸ ਉਪਕਰਣ L ਅਤੇ S-ਬੈਂਡ ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਈਕ੍ਰੋਵੇਵ ਇਮੇਜਿੰਗ ਸਾਜ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੀ ਸਟੱਡੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੋਲਰੀਮੈਟ੍ਰਿਕ SAR ਹੈ। ਡਬਲ ਸ਼ੈਡੋ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰੇਟਰ ਖਾਸ ਕ੍ਰੇਟਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਚੰਦ ਦੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੈਡੋ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਲਾਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਥਰਮਲ ਰੇਡੀਏਸ਼ਨ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਠੰਢੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਰਫ਼ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਜਗ੍ਹਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੇਚਰ ਪੋਰਟਫੋਲੀਓ ਜਰਨਲ njp ਸਪੇਸ ਐਕਸਪਲੋਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਛੱਪੀ ਸਟੱਡੀ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਰਡਾਰ-ਆਧਾਰਿਤ ਮਾਪਦੰਡ ਦੱਸਿਆ ਹਿਆ ਹੈ। ਇਹ CPR ਅਤੇ DOP ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਸਲੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਨਲ ਨੂੰ ਖੁਰਦਰੇ, ਪਥਰੀਲੇ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਲੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ 1 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ CPR ਮੁੱਲ ਅਤੇ 0.13 ਤੋਂ ਘੱਟ DOP ਮੁੱਲ ਵੌਲਯੂਮੈਟ੍ਰਿਕ ਸਕੈਟਰਿੰਗ ਦਿਖਾਉਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਸਤ੍ਹਾ ਹੇਠ ਬਰਫ਼ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। CPR ਇੱਕ ਰਡਾਰ ਮਾਪ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਗ੍ਰਹਿ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚੰਦ, ਐਸਟਰਾਇਡ ਅਤੇ ਮਕਰੀ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਤ੍ਹਾਂ ਹੇਠ ਕਿੰਨਾ ਖੁਰਦਰਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਉਲਟ, DOP ਇੱਕ ਰਡਾਰ ਪੈਰਾਮੀਟਰ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਫਲੈਕਟਡ ਸੰਕੇਤ ਦਾ ਕਿੰਨਾ ਹਿੱਸਾ ਸਤ੍ਹਾਂ ਜਾਂ ਅੰਡਰਗ੍ਰਾਊਂਡ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਮੂਲ ਧਰੁਵੀਕਰਨ ਬਣਾਏ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। PRL ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰੇਟਰਸ ਦੀ ਸਟੱਡੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਫੌਸਟਿਨੀ ਅੰਦਰ 1.1 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਚੌੜੇ ਕ੍ਰੇਟਰ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਖਾਸ ਨਿਸ਼ਾਨ ਦਿਖੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਰਡਾਰ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰੇਟਰ ਦੇ ਖਾਸ ਲੋਬੇਟ-ਰਿਮ ਸ਼ੇਪ, ਦੋਨਾਂ ਤੋਂ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਲੋਬੇਟ-ਰਿਮ ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਵਹਾਅ ਵਰਗਾ ਜਾਂ ਲੈਬ ਵਾਲਾ ਦਿਖਣਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟੱਕਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਬਰਫ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਦੇਖੀ ਗਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ISRO ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਨਤੀਜੇ ਚੰਦ ਦੇ ਪੋਲਰ ਅਸਥਿਰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਵੀਂ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਚੰਦ 'ਤੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਿਸ਼ਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਅਸਰ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ 'ਚ ਲੈਡਿੰਗ ਅਤੇ ISRU ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ ਬਰਫ਼ ਵਾਲੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ PRL ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਚੰਦ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਧੂੜ ਦਾ ਢੇਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅਲੱਗ ਦੋ ਲੇਅਰ ਵਾਲੀ ਕੇਕ ਵਰਗੀ ਬਣਤਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਪਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਦਾ ਹੈ।
ਸਟੱਡੀ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਚੰਦਰਯਾਨ ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਨੇ ਸਤੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਉਛਾਲ ਭਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਲੋਅਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਪਰ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਢਿੱਲੀ ਧੂੜ ਹੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਹੇਠਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੱਸ ਕੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਚੰਦ ਦਾ ਮਟੀਰੀਅਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ।
ਭੌਤਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਇੱਕ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੰਸਥਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਲਾੜ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਇੰਸ ਦੀ ਸਟੱਡੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਡਿਪਾਰਟਮੈਂਟ ਆਫ਼ ਸਪੇਸ ਤੋਂ ਸਪੋਰਟ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-
