ਨੇਪਾਲ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ: ਇਸ ਅਚਾਨਕ ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹਨ?

NEPAL FLASH FLOOD REASON: 26 ਅਗਸਤ, 2026 ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਲਹੇਂਡੇ ਖੋਲਾ-ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ-ਨਾਰਾਇਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੋਰੀਡੋਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆਇਆ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਇੱਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਦੇ ਢਹਿਣ ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੱਬਤੀ (ਚੀਨੀ) ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਸੁਵਾਗਧੀ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਦੇ ਆਊਟਬਰ੍ਸਟ ਹੜ੍ਹ (GLOF) ਕਾਰਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਲਹਿਰ - ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ 8 ਤੋਂ 10 ਮੀਟਰ ਉੱਚੀ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀ 'ਤੇ ਗਲਛੀ ਵਿਖੇ 30 ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ 9 ਮੀਟਰ ਅਤੇ ਮਲੇਖੂ ਵਿਖੇ 7 ਮੀਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਇਸਨੇ ਪੂਰੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਡੁੱਬ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਮੁਰੇ, ਰਸੁਵਾਗਧੀ ਕਸਟਮ ਖੇਤਰ, ਸਿਆਫਰੂਬੇਸੀ (ਸਿਆਬਰੂਬੇਸੀ), ਮੈਲੁੰਗ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਬੇਤਰਾਵਤੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਪਣ-ਬਿਜਲੀ ਪਲਾਂਟ (431.1 ਮੈਗਾਵਾਟ ਬਿਜਲੀ ਗਰਿੱਡ ਤੋਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ), ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 19 ਮੋਟਰ ਪੁਲ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ 40 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸੜਕ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਇਆ

ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਕਾਰਨ ਅਜੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਮੀਂਹ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਾਂਚ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਅਚਾਨਕ ਪਿਘਲ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਮੁਲਾਂਕਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 4.4 ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਭੂਚਾਲ ਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦਾ ਅਧਾਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਮਰੀਕੀ ਭੂ-ਵਿਗਿਆਨ ਸਰਵੇਖਣ (USGS) ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਰਿਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਜਾਂ ਪਿਘਲਦੀ ਬਰਫ਼ ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨੇਪਾਲ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਥਾਰਟੀ (NDMA) ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨੇਪਾਲ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ, ਰਸੁਵਾਗਧੀ ਵਿੱਚ ਲੇਂਡੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮਲਬਾ ਡਿੱਗਣਾ ਸੀ। ਹਿਮਾਲਿਆ ਦਾ ਖਸਤਾਹਾਲ ਭੂਮੀ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਸੈਂਟਰ (NRSC) ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਤਿੱਬਤ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਸੀ। ਭਾਰਤੀ ਭੂਚਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਸਵੇਰੇ 8:22 ਵਜੇ (IST) ਰਾਸੁਵਾ ਖੇਤਰ (ਅਕਸ਼ਾਂਸ਼ 28.076°N, ਲੰਬਕਾਰ 86.494°E) ਦੇ ਨੇੜੇ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ 'ਤੇ 4.9 ਤੀਬਰਤਾ ਦਾ ਭੂਚਾਲ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਜ਼ੀਰਕ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਢਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਬਰਫ਼ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਇੱਕ ਖੜ੍ਹੀ ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪਾਣੀ, ਚਿੱਕੜ, ਚੱਟਾਨਾਂ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੜ੍ਹ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲੀ ਨਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਪਕ ਤਬਾਹੀ ਹੋਈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਦੇ ਢਹਿਣ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਈਸ-ਚਟਾਨ ਬਰਫ਼ਬਾਰੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਝੀਲ ਆਊਟਬਰਸਟ ਹੜ੍ਹ (GLOFs) ਵਜੋਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਦੇ ਮਲਬੇ ਦੁਆਰਾ ਰੋਕੀਆਂ ਗਈਆਂ ਝੀਲਾਂ - 2024 ਵਿੱਚ ਨੇਪਾਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਕ ਸਮਾਨ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।

ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ

ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹਿੰਦੂ ਕੁਸ਼ ਹਿਮਾਲਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਰਕਟਿਕ ਅਤੇ ਅੰਟਾਰਕਟਿਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਬਰਫ਼ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦਾ ਘਰ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ "ਤੀਜੇ ਧਰੁਵ" ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਪਰਮਾਫ੍ਰੌਸਟ (ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਚੱਟਾਨ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ) ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ 'ਤੇ ਪਿਘਲਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਮਲਬਾ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਇਕੱਲੀ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। 2021 ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਚਮੋਲੀ ਆਫ਼ਤ; ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਢਹਿਣ ਨਾਲ ਬਲੈਟਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼, ਅਤੇ 2023 ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਖਿਸਕਣ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਾਰਜੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਰਿਜ਼ੋਰਟ ਵਿੱਚ 33 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ - ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਪਿਘਲਣ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਕੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਰੀਕਾ ਹੈ?

ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਢਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਸਹੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਕਾਸੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਜਾਨ-ਮਾਲ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੁਣ ਅਸਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ, ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਭੂਚਾਲ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਗਾਊਂ ਚੇਤਾਵਨੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉੱਚ ਲਾਗਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਗ੍ਰੀਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਫੰਡ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਨੇਪਾਲ ਦੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਲਈ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

ਆਫ਼ਤ ਦੇ ਤੁਰੰਤ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਪਾਣੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਗਲੇਸ਼ੀਅਰ ਵੱਡੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨੇਪਾਲ, ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਘਲਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਗਲੇਸ਼ੀਅਰਾਂ ਦੇ ਸੁੰਗੜਨ ਨਾਲ ਸੁੱਕੇ ਮੌਸਮ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਸਿਰਫ ਗ੍ਰੀਨਹਾਊਸ ਗੈਸਾਂ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਾਉਣ, ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਉਪਾਅ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਰੋਕ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

• ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ: ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੈਂਡ ਮਾਇਨਿੰਗ ਨਾਲ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ
• ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਰੱਖਿਆ ਗੱਠਜੋੜ, ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣ ਦੀ ਹੈ ਲੋੜ
• ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨੇੜੇ 'ਥਿਲਾਮਲੇ ਪੁਲ' ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ : ਜਾਣੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਕਾਸ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦਾ ਮਾਲਦੀਵ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਲਈ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ?