ਮਿਡਲ ਈਸਟ 'ਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਟਕਰਾਅ ਬਣਿਆ ਖ਼ਤਰਨਾਕ,ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਬਣੇ ਅਜਿਹੇ ਹਲਾਤ
ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਧ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਲ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਵਾਪਸੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।


By Vivek Mishra
Published : March 18, 2026 at 7:05 PM IST
ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹਨ ਜੋ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਈਰਾਨ-ਇਰਾਕ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕਈ ਪਹਿਲੂ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਪੈਮਾਨਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।
'ਨਵੀਂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ'
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਜਦੋਂ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ "ਬੰਕਰ-ਬਸਟਰ" ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਰਾਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਸੀ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਕਿਸੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਥਿਤੀ ਜਾਂ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਚੱਲੇ ਖੇਤਰੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਇਹ ਵਾਅਦਾ ਕਰਕੇ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਕਿ ਉਸਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਤਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਢਹਿ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਫੌਜੀ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਫੌਜੀ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

'ਸਹਿਮਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ'
ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਧ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਪਲ ਹੈ ਜੋ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਸਤੇ ਹੁਣ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਪਿਛਲੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਇੱਕ "ਸਚੇਤ ਚੋਣ" ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪੱਖ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਟੀਚੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਤੋਂ ਥੋੜੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਹਿਮਤੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
'ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ'
ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ "ਪ੍ਰੌਕਸੀ" (ਸਮਰਥਿਤ ਸਮੂਹਾਂ) ਵਿਰੁੱਧ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸੀ ਪਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸਿੱਧੀ ਜੰਗ ਛੇੜਨਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸੀ। ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੁਆਰਾ ਭਰਮਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੌਕਸੀ ਆਪਣੇ ਗੋਡਿਆਂ 'ਤੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ।
'ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ'
ਹਾਲਾਂਕਿ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਭਿਅਤਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਸਗੋਂ ਅਪਮਾਨ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਖਤਰਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

'ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਰੰਟੀ'
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਫਸਾਇਆ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਯੁੱਧ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸ਼ਰਤਾਂ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਯੁੱਧ ਉਮੀਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਿਉਂ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਨਤਾ, ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਰੰਟੀ। ਈਰਾਨ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਰਤਾਂ ਇਸਦੀ ਆਖਰੀ ਸਰਹੱਦ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਕਟਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇਸਦੀ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਬੇਮਿਸਾਲ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼'
ਈਰਾਨ ਦੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਈਵਾਲਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੂਏਈ ਵਰਗੇ ਆਰਥਿਕ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।
'ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ'
ਈਰਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ "ਮਹਾਨ ਰਣਨੀਤੀ", ਜੋ ਕਿ ਗਲਤ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ 'ਤੇ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਕੋਲ ਇਸ ਈਰਾਨੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਲਈ ਰਣਨੀਤਕ ਡੂੰਘਾਈ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਲ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।
'ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ'
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖਾੜੀ (GCC) ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਮੁਸਲਿਮ ਦੁਨੀਆ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਤਾਲਮੇਲ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ 'ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਦੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਖੁਦ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਇਹ ਅਣਕਿਆਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਖੇਤਰੀ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।
'ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ'
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਕਲਪਨਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ, ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਗੋਂ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਲਈ ਰੂਸ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਈਰਾਨ 'ਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਜੰਗ ਦੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਨੇ ਉਸ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਭਾਰਤ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਯੁੱਧ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਐਲਪੀਜੀ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਿਤ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਯੋਗਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਂਦ ਦੇ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪੱਖ ਦੇ, ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਦੇ ਇੱਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ-ਕਦਾਈਂ ਹੀ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।

