ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਤੱਕ: ਕਿਵੇਂ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਕੂਟਨੀਤੀ ?
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਹਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਉਪਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।
Published : June 29, 2026 at 5:52 PM IST
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਪੁਲਾੜ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਧਦੇ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ. ਪੈਟ੍ਰਿਕ ਹਰਮਿਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਬਾਹਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਉਪਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤੇ 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ।
ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਉਸੇ ਮਾਡਲ 'ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਸੰਚਾਰ, ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਨ (ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ) ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਦੋਸਤਾਨਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉੱਨਤ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਭਾਰਤ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ਇਸਰੋ) ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਕਨੀਕੀ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਸਾਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦੁਵੱਲੇ ਸੰਮੇਲਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਹਰਮਿਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤੱਟਵਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਾਂਗੇ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਪੁਲਾੜ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ (MoU) 'ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਸਹਿਯੋਗ ਜਾਰੀ ਰੱਖਾਂਗੇ।"
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ
ਆਪਣੇ X ਹੈਂਡਲ 'ਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਵਿੱਚ, ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਬਾਹਰੀ ਪੁਲਾੜ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਭਾਈਵਾਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਰਸਤੇ ਖੋਲ੍ਹੇਗਾ। ਇਹ ISRO ਦੀ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਨਾ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੁਲਾੜ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗਾ।
ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਨਿਰੀਖਣ, ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ, ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਮਰੱਥਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਸਿਖਲਾਈ, ਅਤੇ ਸੰਭਾਵਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਲਈ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਢਾਂਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਲਈ, ਅਜਿਹੇ ਸਮਝੌਤੇ ਭਾਈਵਾਲ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ISRO ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਸੈਟੇਲਾਈਟ-ਅਧਾਰਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸਿਰਫ਼ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਭਾਰਤ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਆਫ਼ਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ, ਟੈਲੀਮੈਡੀਸਨ ਅਤੇ ਦੂਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਛਵੀ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸਪਲਾਇਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਜਨਤਕ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਸਮਝੌਤਾ ਇੱਕ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ GSAT-9
ਇਸਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਉਦਾਹਰਣ GSAT-9 ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 2017 ਵਿੱਚ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ ਲਈ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅਫਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਭੂਟਾਨ, ਨੇਪਾਲ, ਮਾਲਦੀਵ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਰਗੇ ਭਾਗੀਦਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰਣ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ।
ਇਸ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸੋਚ ਦੇ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਪੁਲਾੜ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਰਪੇਸ਼ ਵਿਕਾਸ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਚੀਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਵਿੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਭਾਰਤ ਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਕਾਸ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇਸ਼ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਈਕੋਸਿਸਟਮ, ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਡੇਟਾ-ਸ਼ੇਅਰਿੰਗ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਇਸ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਨਵਾਂ ਪੁਲਾੜ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤਾ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਨਿੱਜੀ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਮੌਕੇ
ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀਆਂ ISRO ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ, ਭਾਰਤੀ ਰਾਕੇਟਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਲਾਂਚ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡੇਟਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਇੰਜੀਨੀਅਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ, ਸਾਂਝੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੇ ਨਿੱਜੀ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਗਲੋਬਲ ਪੁਲਾੜ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਉਭਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਨਵੇਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਦਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਲਾਂਚ ਪ੍ਰਦਾਤਾਵਾਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਡਾਊਨਸਟ੍ਰੀਮ ਸੇਵਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਲਾਭ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਮਹਾਸਾਗਰ (ਮਹਾ ਸਾਗਰ - ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਆਪਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਗਤੀ) ਵਰਗੀਆਂ ਰਣਨੀਤਕ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।
ਪੁਲਾੜ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜਨ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜਾਂ ਅਤੇ ਚੱਕਰਵਾਤ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮੀ ਵਰਗੀਆਂ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਰਾਹਤ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਡੇਟਾ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਉਪਯੋਗ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਉਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਕਲਿੰਗਾ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੋ-ਪੈਸੀਫਿਕ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ, ਐਤਵਾਰ ਦੇ ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ (ਐਮਓਯੂ) ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ (ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼ਾਂ) ਨਾਲ ਪੁਲਾੜ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਕਰਨ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੁਣ, ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮਰੱਥਾ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਲਈ, ਇੱਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਰਤ ਸਪੇਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਖੋਜ, ਨਿਗਰਾਨੀ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਲਾਭ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਿੱਤ-ਜਿੱਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਸਾਬਤ ਹੋਣਗੇ।"
ਵਿਵੇਕਾਨੰਦ ਇੰਟਰਨੈਸ਼ਨਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ (ਇੱਕ ਥਿੰਕ ਟੈਂਕ) ਦੀ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫੈਲੋ ਅਤੇ ਅਫਰੀਕੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਮਾਹਰ, ਰੁਚਿਰਾ ਬੇਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁਲਾੜ ਸਹਿਯੋਗ ਸਮਝੌਤਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ 'ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਹੈ।
ਬੇਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਗਲੋਬਲ ਸਾਊਥ (ਵਿਕਾਸਸ਼ੀਲ ਦੇਸ਼) ਨੂੰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਜੋ ਗਲੋਬਲ ਨੌਰਥ (ਵਿਕਸਤ ਦੇਸ਼) ਨੇ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਨੂੰ ਉਹ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਪੇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਵਰਗੇ ਟਾਪੂ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ।
ਬੇਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਲਈ, ਮੌਸਮ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਲਈ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਸਪੇਸ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨ ਜੀ ਸਕਣ।"
ਵਪਾਰੀਕਰਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚਰਚਾਵਾਂ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਪੇਸ ਕੂਟਨੀਤੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਰੂਸ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਾਪਿਤ ਮਹਾਂਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਗਲੋਬਲ ਸਪੇਸ ਖਿਡਾਰੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਪੁਲਾੜ ਸ਼ਾਸਨ, ਬਾਹਰੀ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਲਈ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਪੱਤਰ (ਐਮਓਯੂ) ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਕੂਟਨੀਤੀ ਇੱਕ ਗੁਆਂਢ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਦੱਖਣੀ ਰਣਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਾਧਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਸ਼ੇਲਸ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਹੁਣ ਪੁਲਾੜ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥੰਮ੍ਹ ਮੰਨਦੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਭਾਰਤ ਉਪਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਣਾਉਣ, ਭਾਈਵਾਲੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
