ਕੀ ਚੀਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਲਾਂਘਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰਖ ?
ਇਹ ਪਹਿਲ ਭਾਰਤ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਹੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Published : June 28, 2026 at 12:10 PM IST
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਚੀਨ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ ਲਈ ਚੀਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਰਣਨੀਤਕ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਪਹਿਲੂ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਿਕ ਰਹਿਮਾਨ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ, ਇਹ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਸਫਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਮਹਿਦੀ ਅਮੀਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੋਥਮ ਆਲੋ ਨਿਊਜ਼ ਵੈੱਬਸਾਈਟ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ, "ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ 'ਤੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਹੀਂ ਚੀਨ ਤੱਕ ਫੈਲਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।"
ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਦਿਆਓਤਾਈ ਸਟੇਟ ਗੈਸਟ ਹਾਊਸ ਵਿਖੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਿਦੀ ਅਮੀਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੋਵਾਂ ਨੇਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਈ ਦੁਵੱਲੇ ਮੁੱਦਿਆਂ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਪਰਕ, ਆਪਸੀ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਚਟਗਾਂਵ ਅਤੇ ਮੋਂਗਲਾ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕੀਕਰਨ ਲਈ ਚੀਨੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣਾ, ਆਰਥਿਕ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਮਾਡਲ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਮਹਿਦੀ ਅਮੀਨ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਚਟਗਾਓਂ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਵਪਾਰਕ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਅਸੀਂ ਇਸ ਗੱਲ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖੇਤਰੀ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਚੀਨ ਨੇ ਮੋਂਗਲਾ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਹੋਰ ਪ੍ਰਗਤੀਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਖੀ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਿਖਾਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਸੀ।
ਜੇਕਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੀਨ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰਾ ਚੀਨ ਦੇ ਯੂਨਾਨ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਹੀਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਚਾਪ ਬਣਾਏਗਾ। ਭਾਰਤ ਲਈ, ਇਹ ਇਸਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਚੀਨੀ-ਸਮਰਥਿਤ ਸੰਪਰਕ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਬੈਲਟ ਐਂਡ ਰੋਡ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ (BRI) ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਜੋਂ ਅਤੇ ਚੀਨ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ (CPEC) ਦੇ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਪੂਰਬੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ - ਜੋ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ CPEC ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਾਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ (POK) ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਥੀਏਟਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰੀ ਹੈ।
ਚੀਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ, ਬੀਜਿੰਗ ਚੀਨ-ਮਿਆਂਮਾਰ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ 'ਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਕਿਊਕਪਿਊ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ।
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਨਾਲ ਚੀਨ ਦੀ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜਿਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ, ਇਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਭਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰਾਜਾਂ 'ਤੇ ਪੈਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੋਰੀਡੋਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਤੰਗ ਸਿਲੀਗੁੜੀ ਕੋਰੀਡੋਰ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇਗਾ - ਜਿਸਨੂੰ ਅਕਸਰ 'ਚਿਕਨ'ਸ ਨੇਕ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ - ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਮੁੱਖ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਚੀਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਭੂਗੋਲਿਕ ਰੁਕਾਵਟ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਯੋਜਨਾਕਾਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਕਾਸ ਮੁੱਦੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸਰਹੱਦ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੇੜਲੇ ਆਂਢ-ਗੁਆਂਢ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੂਟਨੀਤਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਥਾਈਲੈਂਡ ਟ੍ਰਾਈਲੇਟਰਲ ਹਾਈਵੇਅ, ਕਲਾਦਾਨ ਮਲਟੀ-ਮਾਡਲ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼-ਭੂਟਾਨ-ਭਾਰਤ-ਨੇਪਾਲ (BBIN) ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ, ਅਤੇ BIMSTEC ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸਹਿਯੋਗ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰੀ ਏਕੀਕਰਨ ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਬਣਦੇ ਹਨ।
ਚੀਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ ਇਹ ਗਲਿਆਰਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ - ਇਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਦਾਇਰੇ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ - ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੂਰਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਵੀ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਲਈ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਲਾਂਘਾ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੰਤੁਲਨ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਤਾਰਿਕ ਰਹਿਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਢਾਕਾ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਹਰੇਕ ਸਬੰਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਰਥਿਕ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਨਾਲ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ। ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਬੰਧ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਚੀਨ ਨਾਲ ਨੇੜਲੇ ਸਬੰਧ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਰਾਜਦੂਤ ਰਾਜੀਵ ਭਾਟੀਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕੀ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੀਨ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਗਲਿਆਰਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਹਕੀਕਤ ਬਣੇਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, "ਚੀਨ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢ ਤੋਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਦੌਰਿਆਂ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ ਹੈ - ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੁਆਰਾ। ਦੋਵਾਂ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਉਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ, ਸੰਪਰਕ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸਹਿਯੋਗ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਨਤਾਵਾਂ ਹਨ।"
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੀਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਮੰਚ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਚੀਨ, ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਭਾਰਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਅਜ਼ਮਾ ਰਹੇ ਹਨ - ਇੱਕ ਸੰਪਰਕ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼, ਮਿਆਂਮਾਰ ਅਤੇ ਚੀਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।"
ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਨਕਸ਼ੇ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰਨ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਪਰਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਥੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸੰਪਰਕ ਵੀ ਹੈ।"
ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਲਗਭਗ 271 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਰਹੱਦ ਸਾਂਝੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮੰਨ ਲਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਕੁਨਮਿੰਗ, ਚੀਨ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਛੋਟਾ ਰਸਤਾ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇਗਾ - ਦੱਖਣੀ ਜਾਂ ਉੱਤਰੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਹੀਂ - ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਚੀਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਗੁਆਂਢੀ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ (ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੈ)। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸਦਾ ਭਾਰਤ 'ਤੇ ਕੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ।
ਉਸਨੇ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਟਕਰਾਅ ਵੱਲ ਵੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ - ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਥਾਈਲੈਂਡ ਟ੍ਰਾਈਲੇਟਰਲ ਹਾਈਵੇਅ ਅਤੇ ਕਲਾਦਾਨ ਮਲਟੀ-ਮਾਡਲ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਟ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ। ਉਸਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ, "ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਹਨ। ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ - ਨਾ ਤਾਂ ਟ੍ਰਾਈਲੇਟਰਲ ਹਾਈਵੇਅ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਲਾਦਾਨ ਮਲਟੀ-ਮਾਡਲ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ।"
ਭਾਟੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਿਆਂਮਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿਆਂਮਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਲਈ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਚਰਚਾ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਖਾਸ ਸੰਪਰਕ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਸਬੰਧੀ ਹੋਰ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਉਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।"
ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਚੀਨ-ਮਿਆਂਮਾਰ-ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਆਰਥਿਕ ਗਲਿਆਰਾ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਪਰਕ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ 'ਤੇ ਓਨਾ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨਾ ਇਹ ਰਵਾਇਤੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਸਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਪੂਰਬੀ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦ-ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਿਆਪਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੇਗਾ।
