ETV Bharat / lifestyle

ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ? ਅਣਦੇਖਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ

ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਈ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

HEALTH DURING FLOODS
HEALTH DURING FLOODS (Getty Image)
author img

By ETV Bharat Lifestyle Team

Published : September 2, 2026 at 1:39 PM IST

3 Min Read
Choose ETV Bharat

HEALTH DURING FLOODS: ਹੜ੍ਹ ਸਭ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਆਫਤਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ 'ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਪਾਉਦੀ ਹੈ। ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੈਮਾਨੇ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਾਫ ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਜਾਂ ਹੋਰ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਿਨਾਂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਾਲ ਖਤਰਾ ਪੈਂਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉਤਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਿੱਕੜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਤਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਖਤਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ

ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਹਿ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੈਮੀਕਲ ਅਤੇ ਕੂੜੇ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜ਼ੂਦ ਕੱਚ ਦੇ ਟੁੱਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਹੋਈ ਸੂਈ ਵਰਗੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖਾਦ, ਕੀਟਨਾਸ਼ਕ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਨਾਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ, ਡ੍ਰੇਨ ਕਲੀਨਰ, ਮੈਡੀਕਲ ਵੈਸਟ ਅਤੇ ਆਟੋਮੋਟਿਵ ਤਰਲ ਵਰਗੇ ਪਦਾਰਥ ਵੀ ਵੱਡਾ ਖਤਰਾ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਰੀ ਧਾਤੂਆਂ, ਹਾਈਡ੍ਰੋਕਾਰਬਨ, ਡਾਈ, ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਰੇਡੀਓਐਕਟਿਵ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਦੂਸ਼ਿਤ ਪਾਣੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਇਲੇ ਦੀ ਰਾਖ ਦਾ ਕੂੜਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਸੈਨਿਕ, ਕ੍ਰੋਮੀਅਮ ਅਤੇ ਪਾਰਾ ਵਰਗੇ ਕੈਂਸਰ ਪੈਂਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੌਜ਼ੂਦ E.coli ਵਰਗੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਢਿੱਡ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਂਦਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੱਖਾਂ ਜਾਂ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਸਪੰਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਮਾਮੂਲੀ ਕੱਟ ਜਾਂ ਖਰੋਚ ਰਾਹੀ ਵੀ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਾਹ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਟਿਸ਼ੂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਵੀ ਖਤਰਾ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵਾਧੂ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੱਪ ਅਤੇ ਚੂਹੇ ਵਹਿ ਕੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੜਦੀ ਹੋਈ ਲਾਸ਼ ਬਿਮਾਰੀ ਫਿਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਫੰਗਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ, ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ, ਫਰਨੀਚਰ ਜਾਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਰਗੀ ਜਗ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਉੱਲੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਉੱਲੀ ਦੇ ਬੀਜਾਣੂ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਹ ਸਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਮੱਛਰਾਂ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਹਫਤੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਹ ਫਿਰ ਤੋਂ ਪੈਂਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਨਾਲੀਆਂ, ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਖੋਲ, ਪੁਰਾਣੇ ਟਾਈਰ ਅਤੇ ਬਾਲਟੀਆਂ।

ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ

  1. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ ਪਏ, ਤਾਂ ਲੰਬੇ ਸਲੀਵ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਵਾਟਰਪ੍ਰੂਫ ਜੁੱਤੇ ਪਾਓ।
  2. ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਈ ਮਾਮੂਲੀ ਸੱਟ ਲੱਗੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ 'ਤੇ ਵਾਟਰਪ੍ਰੂਫ ਪੱਟੀ ਲਗਾ ਲਓ।
  3. ਜੇਕਰ ਸੱਟ ਗਿੱਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤਰੁੰਤ ਸਾਬਣ ਅਤੇ ਸਾਫ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋ ਲਓ। ਹੱਥੇ ਦਾ ਸੈਨੀਟਾਈਜ਼ਰ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰੋ।
  4. ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿੱਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਕੀਟਾਣੂਨਾਸ਼ਕ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਲੀਚ ਦਾ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰਕੇ ਤੇਜ਼ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ।
  5. ਹੜ੍ਹ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀਣ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਪਾਈਪ ਤੋਂ ਵਹਿਣ ਦਿਓ।

https://www.redcross.org/get-help/how-to-prepare-for-emergencies/types-of-emergencies/flood.html?srsltid=AfmBOorIPfMpeGJwl_H3Qg7gyiK-NskMlIXA6bKwlzdzv640zqfINyau

https://www.cdc.gov/floods/safety/floodwater-after-a-disaster-or-emergency-safety.html

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-