ਕੌਣ ਲਵੇਗਾ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਥਾਂ ? ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ
ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਲਈ ਜਲਦੀ ਹੀ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Published : March 1, 2026 at 2:09 PM IST
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ, ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੈਨਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਇੱਕ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। ਆਓ ਜਾਣੀਏ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ, ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ, ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ 88 ਮੈਂਬਰੀ ਕਮੇਟੀ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਮੇਟੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਲੀਡਰ ਦੀ ਚੋਣ
ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਾਰੇ ਸ਼ੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਨਿਗਰਾਨ, ਗਾਰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਠਹਿਰਾਉਣ ਲਈ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵੀ ਇਸਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਨੇ ਸਾਬਕਾ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਹਸਨ ਰੂਹਾਨੀ, ਇੱਕ ਉਦਾਰਵਾਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ 2015 ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮਝੌਤਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰਚ 2024 ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ।
ਅਸਥਾਈ ਕੌਂਸਲ ਕਾਰਜਭਾਰ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਈਰਾਨੀ ਕਾਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਨੂੰ "ਜਿੰਨੀ ਜਲਦੀ ਹੋ ਸਕੇ" ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ, ਇੱਕ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੌਂਸਲ ਦਖਲ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ "ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਾਰੀਆਂ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।"
ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ, ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਅਤੇ ਗਾਰਡੀਅਨ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਐਕਸਪੀਡੀਐਂਸੀ ਕੌਂਸਲ ਦੁਆਰਾ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਂਸਲ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਦ ਨਾਲ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਧਾਰਵਾਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਅਤੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਨਿਆਂਪਾਲਿਕਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਗੁਲਾਮ ਹੁਸੈਨ ਮੋਹਸੇਨੀ ਏਜੇਈ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣਗੇ।
ਖਾਮੇਨੇਈ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਦਾਅਵੇਦਾਰ
ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਜਨਤਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਲਈ ਕੌਣ ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਅਸੈਂਬਲੀ ਦੇ 88 ਮੈਂਬਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਗਲਾ ਨੇਤਾ ਕੌਣ ਹੋਵੇਗਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਨਾਵਾਂ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਪਹਿਲਾਂ, ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਚੇਲੇ, ਮਰਹੂਮ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਬਰਾਹਿਮ ਰਾਇਸੀ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਈ 2024 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੈਲੀਕਾਪਟਰ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ । ਇਸ ਨਾਲ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, 56 ਸਾਲਾ ਸ਼ੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂ ਮੋਜਤਬਾ, ਇੱਕ ਸੰਭਾਵੀ ਉਮੀਦਵਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਦਾ ਤਬਾਦਲਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਈਰਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਭੜਕਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਲਕਿ ਸਿਸਟਮ ਦੇ ਸਮਰਥਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਇਸਲਾਮੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1979 ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਰਜ਼ਾ ਪਹਿਲਵੀ ਦੀ ਅਮਰੀਕਾ-ਸਮਰਥਿਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਪਤਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਨਵੇਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ 'ਚ ਸੱਤਾ ਦਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਤਬਾਦਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਕਿ 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਰਵਉੱਚ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 1989 ਵਿੱਚ, ਅਯਾਤੁੱਲਾ ਰੂਹੁੱਲਾ ਖ਼ੁਮੈਨੀ ਦੀ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਈਰਾਨ ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਨੇਤਾ ਸਨ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਨਾਲ ਅੱਠ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਖੂਨੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਖੋਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਲੀ ਖਮੇਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ।
ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਦੀਆਂ ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ
ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ, ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਕੋਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ 'ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ, ਇੱਕ ਅਰਧ ਸੈਨਿਕ ਬਲ ਦਾ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵੀ ਹੈ। ਇਹ ਖਾਮੇਨੇਈ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਕਾਫ਼ੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਇਆ। ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ 2019 ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ, ਜਿਸਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ "ਐਕਸਿਸ ਆਫ਼ ਰਿਜ਼ਿਸਟੈਂਸ" ਕਿਹਾ ਹੈ, ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸਮੂਹ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕੋਲ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਹੈ।
