ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੀ ਉਚਾਈ ਤੋਂ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ? ਆਖਿਰ ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਣ ਸਕਦੀ ਜਾਨਲੇਵਾ?

ਕੁੱਲੂ: ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਵਾਦੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਨੀਆਂ ਹੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਝਾਰਖੰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਚੰਪਾਈ ਸੋਰੇਨ ਦੇ ਪੋਤੇ ਵੀਰ ਸੋਰੇਨ, ਜੋ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਨਾਲੀ ਗਏ ਸਨ, ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਸੁਰਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਦੋਸਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀਰ ਸੋਰੇਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਝੱਗ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮ੍ਰਿਤਕ ਐਲਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਪੋਸਟਮਾਰਟਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਇਆ ਪਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦੇਖੇ ਗਏ ਲੱਛਣ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ।

ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕੀ ਹੈ?

ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅਚਾਨਕ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਉੱਥੇ ਘੱਟ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਤਲ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 3,000 ਮੀਟਰ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਆਕਸੀਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਪਾਉਂਦੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਘਾਤਕ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ, ਲਗਾਤਾਰ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਆਰਾਮ ਦੀ ਘਾਟ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਉਚਾਈ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਲਈ ਸਮਾਂ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ 'ਤੇ ਮਾੜਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਕੀ ਹਨ?

• ਸਧਾਰਨ ਸਿਰ ਦਰਦ
• ਉਲਟੀਆਂ
• ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ
• ਥਕਾਵਟ
• ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ
• ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨ
• ਰਾਤ ​​ਨੂੰ ਹਾਲਤ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸੌਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ
• ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਜਾਂ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਸੋਜ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਥਿਤੀ ਕਦੋਂ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮਰੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਲਝਣ, ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਘੱਟਣਾ, ਤੁਰਨ-ਫਿਰਨ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜਨਾ, ਅਰਾਮ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨਾ ਜਾਂ ਬੁੱਲ੍ਹ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ਨੀਲੀ ਪੈ ਜਾਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੇਰੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵੀਰ ਸੋਰੇਨ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਗਏ ਲੱਛਣ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗੰਭੀਰ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਅਚਾਨਕ ਹੋਸ਼ ਗੁਆਉਣਾ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਝੱਗ ਆਉਣਾ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਥਿਤੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਾਪਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ

ਜੂਨ 2025 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਲ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸੈਲਾਨੀ ਦੀ ਦਰਚਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਮਨਾਲੀ-ਲੇਹ ਅਤੇ ਮਨਾਲੀ-ਸਪਿਤੀ ਰੂਟਾਂ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੈਲਾਨੀ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਸਿਰ ਦਰਦ ਜਾਂ ਉਲਟੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਥਿਤੀ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਸੀਆਂ ਹੁਣ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਆਕਸੀਜਨ ਸਿਲੰਡਰ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।- ਮਨਾਲੀ ਦੇ ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਟ ਸੁਰੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ

ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਦਿਨ ਆਰਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜਲਵਾਯੂ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਗਾਈਡ ਨਾਲ ਟ੍ਰੈਕਿੰਗ ਕਰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ।-ਪਾਰਵਤੀ ਘਾਟੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪਰਬਤਾਰੋਹੀ ਢਲੇ ਰਾਮ

ਡਾਕਟਰ ਕੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ?

ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਨੂੰ 3,000 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ 500 ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਟ੍ਰੈਕਰਾਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਕਿੱਟਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਉਚਾਈ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕਾ ਤੁਰੰਤ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਨਾ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣਾ ਹੈ।-ਕੁੱਲੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੈਡੀਕਲ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ. ਰਣਜੀਤ ਠਾਕੁਰ

ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ?

1. ਅਚਾਨਕ ਉਚਾਈ 'ਤੇ ਨਾ ਜਾਓ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੜ੍ਹੋ।
2. ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਚੋ।
3. ਕਾਫ਼ੀ ਪਾਣੀ ਪੀਓ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਹਾਈਡ੍ਰੇਟ ਰੱਖੋ।
4. ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੋ।
5. ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰੰਤ ਸਾਥੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ।
6. ਜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਓ।

ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉੱਚੀਆਂ ਉਚਾਈਆਂ 'ਤੇ ਲੁਕੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵੀ ਓਨੇ ਹੀ ਅਸਲੀ ਹਨ। ਪਹਾੜ ਸਿਰਫ਼ ਘੁੰਮਣ ਲਈ ਜਗ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਚੌਕਸੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਯਾਤਰੀ ਉੱਚਾਈ ਵਾਲੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਢੁਕਵੀਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰੇ। ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-

• ਕੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਸੱਟ ਦੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਪੈ ਰਹੇ ਨੇ ਨੀਲੇ ਨਿਸ਼ਾਨ? ਜਾਣੋ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਾਰਨ
• ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਪੀਲੀਆ, ਕਈ ਲੋਕ ਬਿਮਾਰ
• ਪੀਲੀਆ ਦੀ ਚਪੇਟ 'ਚ ਦੋ ਦਰਜਣ ਬੱਚੇ, ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ