ETV Bharat / health

ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਇਸ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖਤਰਾ, ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਕਰੋ ਇੱਕ ਕਲਿੱਕ

ਇਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ।

BRAIN STROKE REASONS
ਦਿਮਾਗੀ ਸਟ੍ਰੋਕ ਕੀ ਹੈ? (Getty Image)
author img

By ETV Bharat Health Team

Published : January 9, 2026 at 1:32 PM IST

4 Min Read
Choose ETV Bharat

ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਮਾਮਲਾ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਇਸਕੇਮਿਕ ਬ੍ਰੇਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚ ਗਈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੂੰ ਗੋਲਡਨ ਆਵਰ ਦੌਰਾਨ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇਲਾਜ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਨਿਯਮਿਤ ਕੰਮ ਦੇ ਘੰਟੇ, ਕੰਮ ਦਾ ਤਣਾਅ, ਨੀਂਦ ਦੀ ਘਾਟ, ਜੰਕ ਫੂਡ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਇਲਾਜ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨੂੰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਜੋਖਮ ਦਾ ਕਾਰਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਇਸਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਿੰਨ ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦਿਮਾਗੀ ਸਟ੍ਰੋਕ ਕੀ ਹੈ?

ਸਟ੍ਰੋਕ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਾਨਲੇਵਾ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਤੁਰੰਤ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤੇ ਜਾਣ 'ਤੇ ਮੌਤ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਕਿਸਮ ਨੂੰ ਇਸਕੇਮਿਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਖੂਨ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਗਤਲਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਤੰਗ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦਿਮਾਗ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੈੱਲ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 80-85 ਫੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਕੇਮਿਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖੂਨ ਦੀ ਨਾੜੀ ਫਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੈਮੋਰੈਜਿਕ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ

ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਸਟ੍ਰੋਕ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ 50 ਜਾਂ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਕਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 1.8 ਮਿਲੀਅਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਔਸਤਨ ਹਰ 20 ਸਕਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਟ੍ਰੋਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਡੀਅਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਅਨੁਸਾਰ, 25 ਫੀਸਦੀ ਪੀੜਤ 40 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ 20 ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੁੱਗਣੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਉਮਰ ਸਮੂਹ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਗੁਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ

ਅਮਰੀਕਨ ਹਾਰਟ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-

  • ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ
  • ਉੱਚ ਕੋਲੇਸਟ੍ਰੋਲ
  • ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ
  • ਮੋਟਾਪਾ
  • ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ
  • ਸ਼ਰਾਬ
  • ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਦੀ ਘਾਟ
  • ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ
  • ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤਣਾਅ
  • ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਮਾੜੀਆਂ ਆਦਤਾਂ

ਇੰਡੀਆ ਸਟ੍ਰੋਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਪੀ. ਵਿਜਯਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਟ੍ਰੋਕ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ 20 ਲੱਖ ਦਿਮਾਗੀ ਸੈੱਲ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਟ੍ਰੋਕ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ 4 ਤੋਂ 5 ਘੰਟਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਿਮਾਗੀ ਸੈੱਲਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।-ਇੰਡੀਆ ਸਟ੍ਰੋਕ ਐਸੋਸੀਏਸ਼ਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਡਾ. ਪੀ. ਵਿਜਯਾ

ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਦੇ ਲੱਛਣ

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਾਗਣ 'ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਰੋਗ ਨਿਯੰਤਰਣ ਅਤੇ ਰੋਕਥਾਮ ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧੁੰਦਲੀ ਨਜ਼ਰ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਝੁਕਣਾ ਅਤੇ ਬਾਂਹ ਜਾਂ ਲੱਤ ਵਿੱਚ ਸੁੰਨ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਦਿਮਾਗੀ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੁਝਾਅ

  1. ਓਮੇਗਾ-3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮੱਛੀ ਖਾਣਾ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ।
  2. ਬਲੂਬੇਰੀ ਦੇ ਐਂਟੀ-ਇਨਫਲੇਮੇਟਰੀ ਅਤੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟ ਗੁਣ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
  3. ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12 ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੱਦੂ, ਸੰਤਰਾ, ਅਖਰੋਟ, ਬ੍ਰੋਕਲੀ ਅਤੇ ਅੰਡੇ।
  4. ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 150 ਮਿੰਟ ਕਸਰਤ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੌੜਨਾ, ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ, ਸਾਈਕਲ ਚਲਾਉਣਾ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
  5. ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਭਾਰ, ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
  6. ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਸੀਨੀਅਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ: ਕੈਲਾਸ਼ ਮਿਰਚੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਸਟ੍ਰੋਕ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ 7-8 ਘੰਟੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਨੀਂਦ ਲਓ। ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਤਣਾਅ ਘਟਾਓ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਡਿਜੀਟਲ ਡਿਵਾਈਸਾਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰੇਕ ਲਓ। ਗੈਰ-ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਦਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।-ਸੀਨੀਅਰ ਨਿਊਰੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ: ਕੈਲਾਸ਼ ਮਿਰਚੇ

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-