ETV Bharat / health

ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਹੀ ਰੁਕ ਜਾਓ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਖਤਰਾ

ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਮ ਹੈ ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ?

FABRIC CONDITIONER DISADVANTAGES
FABRIC CONDITIONER DISADVANTAGES (Getty Image)
author img

By ETV Bharat Health Team

Published : January 9, 2026 at 11:08 AM IST

4 Min Read
Choose ETV Bharat

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਵਾਂ ਦਿਖਾਉਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ਕਿ ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੈ? ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣ ਛੱਡ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ

ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਸ਼ਨਿਕ ਸਰਫੈਕਟੈਂਟ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਆਟਰਨਰੀ ਅਮੋਨੀਅਮ ਮਿਸ਼ਰਣ (ਕੁਆਟਸ), ਨਕਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ, ਸਿਲੀਕੋਨ, ਅਸਥਿਰ ਜੈਵਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣ (VOCs) ਆਦਿ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਦਮਾ, ਐਲਰਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਹ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਬ੍ਰੌਨਕਾਈਟਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਥਕਾਵਟ ਜਾਂ ਤਣਾਅ ਸਮਝ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਚਮੜੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੋਜ, ਖੁਜਲੀ ਅਤੇ ਧੱਫੜ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ VOCs ਦੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰ ਗੰਭੀਰ ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਦਰਦ, ਦਮਾ ਦੇ ਦੌਰੇ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਦਿਲ ਅਤੇ ਤੰਤੂ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਲੇਸਦਾਰ ਝਿੱਲੀ ਦੀ ਜਲਣ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਡਰਮੇਟਾਇਟਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰ ਅਸਥਿਰ ਜੈਵਿਕ ਮਿਸ਼ਰਣ (VOCs) ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਈਥਾਨੌਲ, ਕਲੋਰੋਫਾਰਮ ਅਤੇ ਬੈਂਜਾਈਲ ਐਸੀਟੇਟ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਹ ਨਾਲੀਆਂ, ਫੇਫੜਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ VOCs ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ, ਨਸਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ, ਥਾਇਰਾਇਡ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਆਦਿ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਨ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਕਲੀ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਵਿੱਚ ਫਥਲੇਟਸ ਨਾਮਕ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਟੈਸਟੋਸਟੀਰੋਨ ਅਤੇ ਐਸਟ੍ਰੋਜਨ ਦੇ ਪੱਧਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਪਾਚਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਮਧੂਸੂਦਨ ਪਤਰੂਡੂ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ। ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਵਿਕਲਪਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।-ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਡਾ. ਮਧੂਸੂਦਨ ਪਤਰੂਡੂ

ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ

  1. ਕੱਪੜੇ ਧੋਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਥਲੇਟਸ, ਵੀਓਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
  2. ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਮੋਮੀ ਪਰਤ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚਮੜੀ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੀ ਸੋਖਣ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
  3. ਕੱਪੜਿਆਂ ਤੋਂ ਸਿਲੀਕੋਨ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਇਬ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਿਲੀਕੋਨ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
  4. ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਐਸੀਟਾਲਡੀਹਾਈਡ ਅਤੇ ਫਾਰਮਾਲਡੀਹਾਈਡ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਰਸਾਇਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖਤਰਨਾਕ ਰਸਾਇਣ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਝੀਲਾਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਲ-ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦੇ।

ਕੰਪਲੈਕਸ ਕੈਮੀਕਲ ਮਿਕਸਰ

  1. ਕੱਪੜਿਆਂ ਲਈ ਫੈਬਰਿਕ ਸਾਫਟਨਰ 1960 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਲਾਂਡਰੀ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਬਹੁਤ ਸਖ਼ਤ ਸਨ। ਅੱਜ ਉਪਲਬਧ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ ਹਨ। ਅਧਿਐਨਾਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਹਲਕੇ ਡਿਟਰਜੈਂਟਾਂ ਨਾਲ ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
  2. ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ-ਅਧਾਰਤ ਮਿਸ਼ਰਣਾਂ ਤੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
  3. ਫੈਬਰਿਕ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਸਾਇਣ ਧੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਸ਼ਪੀਕਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਕੱਪੜਿਆਂ 'ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
  4. ਫਥਲੇਟ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਰਸਾਇਣ ਹੈ ਜੋ ਅਕਸਰ ਖੁਸ਼ਬੂਆਂ ਨੂੰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਖੁਸ਼ਬੂ ਦੇ ਅਣੂਆਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਿਹਤਰ

  1. ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕੁਦਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਬੂਦਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
  2. ਚਿੱਟਾ ਸਿਰਕਾ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਅਤੇ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਬੇਕਿੰਗ ਸੋਡਾ ਵੀ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
  3. ਉੱਨ ਡ੍ਰਾਇਅਰ ਬਾਲ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਬੂੰਦਾਂ ਮਿਲਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
  4. ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਡਿਟਰਜੈਂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੱਪੜੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਰਸਾਇਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-