ਕਸਰਤ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਾਣੋ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਰਾਏ
ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕਸਰਤ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Published : April 28, 2026 at 11:07 AM IST
ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀ-ਡਾਇਬੀਟੀਜ਼ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। WHO ਅਨੁਸਾਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ 800 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਸ਼ੂਗਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਜਦਕਿ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫਰਕ ਲਿਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੈਪੁਰ ਦੇ ਸੀਕੇ ਬਿਰਲਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਾਹਰ ਡਾ. ਹੇਤਾਸ਼ਵੀ ਗੋਂਡਾਲੀਆ ਨੇ ਟਾਈਪ 2 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਕਸਰਤ ਦੀ ਰੁਟੀਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਟਾਈਪ 2 ਡਾਇਬਟੀਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਸਰਤ ਜਾਦੂਈ ਗੋਲੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਲੋਰੀ ਬਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰੁਟੀਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਓ।-ਡਾ. ਹੇਤਾਸ਼ਵੀ ਗੋਂਡਾਲੀਆ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਾਹਰ
ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਸਰਤਾਂ
ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਸਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-
ਐਰੋਬਿਕ ਕਸਰਤ - ਐਰੋਬਿਕ ਕਸਰਤ ਦਿਲ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨਸੁਲਿਨ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ, ਜਾਗਿੰਗ, ਤੈਰਾਕੀ, ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਜਾਂ ਨੱਚਣ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਫਾਇਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਜੋਖਮ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੁਟੀਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 10-15 ਮਿੰਟਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਦਿਨ 30-40 ਮਿੰਟ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਤਾਕਤ ਸਿਖਲਾਈ: ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਕਸਰਤ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣਾ, ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਬੈਂਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪੁਸ਼-ਅੱਪ ਵਰਗੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ। ਇਹ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੰਜ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਨਸੁਲਿਨ ਫੰਕਸ਼ਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਦੋ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਸਿਖਲਾਈ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਐਰੋਬਿਕ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ।
ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ
ਇੱਕ ਸੰਭਵ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਓ: ਡਾ. ਹੇਤਾਸ਼ਵੀ ਗੋਂਡਾਲੀਆ ਅਨੁਸਾਰ, 5 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ 20-30 ਮਿੰਟ ਕਸਰਤ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵੀਂ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 10 ਮਿੰਟ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਸਰਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਪੱਧਰ ਵਧਾਓ।
ਸਹੀ ਕਸਰਤ ਚੁਣੋ: ਤੁਹਾਡੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਜਾਂ ਐਰੋਬਿਕ ਕਸਰਤ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ, ਸਾਈਕਲਿੰਗ ਜਾਂ ਤੈਰਾਕੀ), ਭਾਰ ਸਿਖਲਾਈ (ਹਲਕੇ ਭਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਬੈਂਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ 2-3 ਵਾਰ) ਅਤੇ ਖਿੱਚਣ ਜਾਂ ਲਚਕਤਾ ਕਸਰਤਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਯੋਗਾ ਜਾਂ ਆਮ ਖਿੱਚਣਾ) ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਤੁਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਵਿਕਲਪ ਹੈ।
ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਦਾ ਸਹੀ ਸਮਾਂ ਕੀ ਹੈ?
ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਪੱਧਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚੋਂ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਸੋਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। 2023 ਦੇ NCBI ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 15 ਮਿੰਟ ਦੀ ਸੈਰ ਜਾਂ ਹਲਕੀ ਕਸਰਤ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵੇਰੇ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।-ਡਾ. ਹੇਤਾਸ਼ਵੀ ਗੋਂਡਾਲੀਆ, ਜੀਵਨਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਐਂਡੋਕਰੀਨੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਾਹਰ
ਕੁਝ ਖਾਸ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
2023 ਵਿੱਚ NCBI ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦਿਨ ਭਰ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਕਸਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਂ ਸਖ਼ਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਕਾਬੂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਕਸਰਤਾਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਗਤੀ ਨਾਲੋਂ ਨਿਯਮਤਤਾ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿਓ। ਨਿਯਮਤਤਾ ਗਤੀ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਲਕੀ ਅਤੇ ਇਕਸਾਰ ਕਸਰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਪ੍ਰਤੀ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਬਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਆਪਣੀ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਇਨਸੁਲਿਨ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਸਰਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ।
ਤੁਸੀਂ ਕਸਰਤ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?
ਸਰੀਰਕ ਕਸਰਤ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਤਣਾਅ ਦੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਬਿਹਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਵਾਈ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੀ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਭੁੱਖੇ ਹੁੰਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ। ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਓ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਾਫ਼ੀ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੀਂਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਢੁਕਵੇਂ ਜੁੱਤੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹੋ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ। ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਤ ਅਤੇ ਦਰਮਿਆਨੀ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ ਤੁਹਾਡੇ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-
