ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਵਰਤੋ, ਜਾਣੋ ਆਖਿਰ ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਤਰੀਕਾ?
ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਬਣਤਰਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ 'ਐਂਡੋਸਕੋਪ' ਨਾਮਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਯੰਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Published : July 6, 2026 at 12:35 PM IST
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਡਾਕਟਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ, ਨਿਦਾਨ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਉੱਨਤ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਵੱਡੇ ਚੀਰੇ ਦੇ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਡਾਕਟਰ ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੈਮਰੇ ਵਾਲੀ ਪਤਲੀ ਅਤੇ ਲਚਕਦਾਰ ਟਿਊਬ (ਜਿਸਨੂੰ ਐਂਡੋਸਕੋਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ 5 ਤੋਂ 10 ਮਿੰਟ ਲੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਲੀਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸਟ੍ਰੋਐਂਟਰੌਲੋਜਿਸਟਸ ਦੁਆਰਾ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਇਸ ਟੈਸਟ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:-
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ
ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ: ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 6 ਤੋਂ 8 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਠੋਸ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ 2-4 ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੀਣ ਦੀ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਡਾਕਟਰ ਢਿੱਡ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਖ ਸਕੇ।
ਗਹਿਣੇ, ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਦੰਦ ਹਟਾਉਣਾ - ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਧਾਤ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਜਾਂ ਗਹਿਣੇ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਦੰਦ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਿਰੀਆ ਦੌਰਾਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ?
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਆਰਾਮਦਾਇਕ ਮੇਜ਼ 'ਤੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਲੇ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੁੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਸਪਰੇਅ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਟਿਊਬ ਪਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਗੈਗ ਰਿਫਲੈਕਸ ਜਾਂ ਉਲਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਜਾਂ ਸੌਣ ਲਈ ਇੱਕ ਹਲਕਾ ਸੈਡੇਟਿਵ ਟੀਕਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰੀਆ?
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਐਂਡੋਸਕੋਪ ਟਿਊਬ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਪਲਾਸਟਿਕ ਬਾਈਟ ਗਾਰਡ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਡਾਕਟਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਤਲੀ, ਲਚਕਦਾਰ ਐਂਡੋਸਕੋਪ ਟਿਊਬ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਭੋਜਨ ਪਾਈਪ, ਢਿੱਡ ਅਤੇ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ ਦੇ ਉੱਪਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਿਊਬ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਕੈਮਰਾ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਟੀਵੀ ਸਕ੍ਰੀਨ 'ਤੇ ਭੇਜਦਾ ਹੈ। ਸਕ੍ਰੀਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਡਾਕਟਰ ਅਲਸਰ, ਸੋਜ, ਖੂਨ ਵਹਿਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੰਢ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਟਿਸ਼ੂ ਨਮੂਨਾ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਦ ਰਹਿਤ ਹੈ।
ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ?
ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਨੱਸਥੀਸੀਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਰਿਕਵਰੀ ਏਰੀਏ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਤੋਂ 40 ਮਿੰਟ ਲਈ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਗਲੇ ਦੇ ਸਪਰੇਅ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਲਗਭਗ ਅੱਧੇ ਘੰਟੇ ਤੱਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ ਤਾਂ ਜੋ ਗਲਤੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ।
- ਜਾਂਚ - ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਸਾਧਾਰਨ ਲੱਛਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਲਈ।
- ਨਿਦਾਨ - ਕੈਂਸਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਦਾਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਜਾਂ ਰੱਦ ਕਰਨ ਲਈ ਟਿਸ਼ੂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਨਮੂਨੇ (ਬਾਇਓਪਸੀ) ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ।
- ਇਲਾਜ - ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੀਲ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਜੀਕਲ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਜਾਂ ਟਿਊਮਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਾ।
ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੁਆਰਾ ਕਿਹੜੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
- ਗੈਸਟਰੋਇੰਟੇਸਟਾਈਨਲ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
- ਕੋਲਨ ਪੌਲੀਪਸ
- ਕੋਲਨ ਕੈਂਸਰ
- ਗਠੀਆ
- ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਟਿਊਮਰ
- ਨਿਗਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ
- ਲੇਰਿੰਜਾਈਟਿਸ
- ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ
- ਗੁਰਦੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ
- ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾਲੀ ਦੀ ਲਾਗ
- ਅਸਧਾਰਨ ਗਰੱਭਾਸ਼ਯ ਖੂਨ ਵਗਣਾ
- ਐਂਡੋਮੈਟਰੀਓਸਿਸ
- ਜਣਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ
- ਡਾਕਟਰ ਸਰਜਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?
ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਦਾ ਨਾਮ ਸਰੀਰ ਦੇ ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਆਮ ਕਿਸਮਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਨ:-
- ਆਰਥਰੋਸਕੋਪੀ - ਗਠੀਏ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਜੋੜ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਚੀਰੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਬ੍ਰੋਂਕੋਸਕੋਪੀ - ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹ ਨਾਲੀ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਨੱਕ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਕੋਲਨੋਸਕੋਪੀ - ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲਨ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਆਂਦਰ ਦੀ ਜਾਂਚ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਦਾ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਸਿਸਟੋਸਕੋਪੀ - ਤੁਹਾਡੇ ਬਲੈਡਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਯੂਰੇਥਰਾ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਹਿਸਟਰੋਸਕੋਪੀ - ਤੁਹਾਡੇ ਬੱਚੇਦਾਨੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਨੀ ਅਤੇ ਸਰਵਿਕਸ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਐਂਟਰੋਸਕੋਪੀ - ਤੁਹਾਡੀ ਛੋਟੀ ਆਂਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਜਾਂ ਗੁਦਾ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਲੈਪਰੋਸਕੋਪੀ - ਤੁਹਾਡੇ ਢਿੱਡ ਅਤੇ ਪੇਡੂ ਅੰਦਰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਨਾਭੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਚੀਰੇ ਰਾਹੀਂ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਉੱਪਰੀ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ - ਇਸਨੂੰ ਗੈਸਟ੍ਰੋਸਕੋਪੀ ਜਾਂ ਐਸੋਫੈਗੋਗਾਸਟ੍ਰੋਡੂਓਡੇਨੋਸਕੋਪੀ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਠੋਡੀ, ਢਿੱਡ ਅਤੇ ਉੱਪਰੀ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਸਕੋਪ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਰਜਰੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਚੀਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ
ਆਧੁਨਿਕ ਐਂਡੋਸਕੋਪੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਹਾਈ-ਡੈਫੀਨੇਸ਼ਨ (HD) ਇਮੇਜਿੰਗ, ਰੋਬੋਟਿਕਸ ਅਤੇ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਨੇ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਹਮਲਾਵਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਟੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਜਰੀ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਚੀਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-
