ETV Bharat / health

ਕੀ ਦਾਲ ਪਕਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਝੱਗ ਸਿਹਤ ਲਈ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਖਤਰਾ? ਜਾਣੋ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਡਾਕਟਰ

ਦਾਲ ਪਕਾਉਣ ਵੇਲੇ ਕਈ ਵਾਰ ਝੱਗ ਬਣਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ? ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਖਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ...

WHAT IS THE WHITE FOAM IN DAL
WHAT IS THE WHITE FOAM IN DAL (Getty Image)
author img

By ETV Bharat Health Team

Published : January 11, 2026 at 10:58 AM IST

3 Min Read
Choose ETV Bharat

ਹਰ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਦਾਲ ਖਾਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਾਲ ਭਾਰਤੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹੈ ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਰਸੋਈ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਦਾਲ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਾਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣਾ, ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਅਤੇ ਗੈਸ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਲ ਪਕਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਝੱਗ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰਾਏਪੁਰ-ਅਧਾਰਤ ਓਨਕੋਲੋਜਿਸਟ ਡਾ. ਜਯੇਸ਼ ਸ਼ਰਮਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 25 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਹੈ, ਨੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ 'ਤੇ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।

ਕੀ ਦਾਲ ਪਕਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਝੱਗ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਜਦੋਂ ਦਾਲ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਹਲਕੀ ਪੀਲੀ ਝੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਸਟਾਰਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਸਟਾਰਚ ਉਦੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਦਾਲ ਖਾਣਾ ਪਕਾਉਣ ਦੌਰਾਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਲ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਾਫ਼ ਅਤੇ ਹਵਾ ਦਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਝੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤ੍ਹਾ 'ਤੇ ਉੱਠ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਾਲ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਪਰਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਟਾਰਚ ਢਿੱਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਝੱਗ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਝੱਗ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਡਾਕਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਸਟਾਰਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਝੱਗ ਵਿੱਚ ਸੈਪੋਨਿਨ ਨਾਮਕ ਰਸਾਇਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੈਪੋਨਿਨ ਪੌਦਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਝੱਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾੜ ਵਿਰੋਧੀ ਅਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ-ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਝੱਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਦਾ ਸੇਵਨ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੌੜਾ ਸੁਆਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀਆਂ ਦੀ ਪਰਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਿੜਚਿੜਾ ਟੱਟੀ ਸਿੰਡਰੋਮ (IBS) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਦਾਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ

ਡਾਕਟਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਦਾਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਫਰੂਕਟਾਨ ਅਤੇ ਜੀਓਐਸ ਵਰਗੇ ਓਲੀਗੋਸੈਕਰਾਈਡ, ਲੈਕਟੋਜ਼ ਵਰਗੇ ਡਿਸਕੈਕਰਾਈਡ, ਕੁਝ ਮੋਨੋਸੈਕਰਾਈਡ ਅਤੇ ਸੋਰਬਿਟੋਲ ਅਤੇ ਮੈਨਿਟੋਲ ਵਰਗੇ ਪੋਲੀਓਲ ਨੂੰ FODMAP ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਇਹ ਵੱਡੀ ਆਂਦਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਮੈਂਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਗੈਸ ਪੇਟ ਫੁੱਲਣ, ਦਰਦ ਅਤੇ ਬੇਅਰਾਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। IBS (ਇਰੀਟੇਬਲ ਬੋਅਲ ਸਿੰਡਰੋਮ) ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਾਲ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 'ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ FODMAPs ਅਤੇ ਸੈਪੋਨਿਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇਕਰ ਦਾਲਾਂ ਨੂੰ ਭਿੱਜਿਆ, ਧੋਤਾ ਅਤੇ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-