ETV Bharat / education-and-career

12ਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਿਵੇਂ ਬਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਜੱਜ ? ਇੱਥੇ ਜਾਣੋ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਵੀ 12ਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਜ ਜਾਂ ਵਕੀਲ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? LLB ਤੋਂ PCS-J ਤੱਕ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਫ਼ਰ ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ।

HOW TO BECOME A LAWYER
ਵਕੀਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨਾ ਹੈ? (ETV Bharat)
author img

By ETV Bharat Features Team

Published : May 10, 2026 at 5:19 PM IST

4 Min Read
Choose ETV Bharat

ਸ਼ਿਮਲਾ: ਬੋਰਡ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਐਲਾਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਚਿੰਤਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 12ਵੀਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਕਰਨਾ ਵਧੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਕੁਝ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, ਡਾਕਟਰ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕੁਝ ਵਕੀਲ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਜੱਜ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੇਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਹੀ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਾਫ਼ੀ ਆਮਦਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਵਕੀਲ ਜਾਂ ਜੱਜ ਬਣਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਰਟਸ ਵਿੱਚ ਹੋ, ਸਾਇੰਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਜਾਂ ਕਮਾਰਸ ਵਿੱਚ, 50% ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅੰਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਜ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੁਪਨਾ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।-ਅਪੂਰਵ ਰਾਜ, ਚੌਪਾਲ ਵਿੱਚ ਤਾਇਨਾਤ ਸਿਵਲ ਜੱਜ

ਵਕੀਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨਾ ਹੈ?

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਕੀਲ ਕਿਵੇਂ ਬਣਨਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਦੋ ਵਿਕਲਪ ਹਨ: ਪਹਿਲਾਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ 5 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਬੀਏ ਜਾਂ ਐਲਐਲਬੀ ਕਰੋ (ਇਸ ਲਈ CLAT ਵਰਗੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ)। ਦੂਜਾ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਤਾਂ 3 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਐਲਐਲਬੀ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੋ।

ਕਿੰਨੇ ਅੰਕ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ?

ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ NLU ਵਿੱਚ ਦਾਖਲੇ ਲਈ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 55% ਤੋਂ 60% ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਾਲਜ ਆਪਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਮਾਪਦੰਡ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਾਖਲਾ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਢੰਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।-ਡਾ. ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਡਡਵਾਲ, ਐਚਪੀਯੂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ

ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅੰਤਰ ਹੈ?

ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਵਕੀਲ ਅਤੇ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਚੀਜ਼ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਵਕੀਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਐਡਵੋਕੇਟ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਬੀਸੀਆਈ) ਵਿੱਚ ਦਾਖਲਾ ਨਾ ਲਏ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੁਵੱਕਿਲ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਐਡਵੋਕੇਟ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।-ਨੀਰਜ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਐਡਵੋਕੇਟ

ਐਡਵੋਕੇਟ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਾਰ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਧੀਨ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਕੀਲ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸਲਾਹਕਾਰ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦਕਿ ਐਡਵੋਕੇਟ ਕੋਰਟ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਹੈ।-ਸ਼ਸ਼ੀ ਕਾਂਤ ਸ਼ਰਮਾ, ਐਡਵੋਕੇਟ

ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡਿਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਯੋਗਤਾ ਹੈ ਪਰ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਬਾਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (AIBE) ਪਾਸ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਦਮ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪੈਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਦਾਲਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ੇਵਰ ਆਚਾਰ ਸੰਹਿਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।-ਡਾ. ਲਲਿਤ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਡਡਵਾਲ, ਐਚਪੀਯੂ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ

ਜੱਜ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀਏ?

ਤੁਸੀਂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੱਜ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਡਿਗਰੀ (LLB) ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਲਈ ਨਿਆਂਇਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ (PCS-J) ਪਾਸ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ, ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਵਿਊ। ਸਫ਼ਲਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਮੀਦਵਾਰ ਨੂੰ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਜਾਂ ਨਿਆਂਇਕ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜੱਜ ਬਣਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

ਜੱਜ ਬਣਨ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਅਕਸਰ ਇਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਰਾਏ ਹੈ। ਆਓ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ:-

ਸਿਰਫ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜੱਜ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਲਗਨ ਨਾਲ ਤਿਆਰੀ ਕਰੋ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿਛਲੇ ਪੇਪਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਖ਼ਬਰਾਂ 'ਤੇ ਨੇੜਿਓਂ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੋ।-ਅਪੂਰਵ ਰਾਜ, ਸਿਵਲ ਜੱਜ

ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਪਕੜ

ਲਾਅ ਕਾਲਜ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਬੇਅਰ ਐਕਟਸ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾਓ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੋਵਾਂ 'ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਪਕੜ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪੇਪਰ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਜਾਂ ਹਾਰ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।-ਡਾ. ਸ਼ਿਵ ਕੁਮਾਰ ਡੋਗਰਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (HPU) ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ

ਤਨਖਾਹ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?

ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਹਿਲੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਭੱਤੇ ਵੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਹਨ। ਜੂਨੀਅਰ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਤਨਖਾਹ 77,000 ਤੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਕੇ 1.36 ਲੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਕਾਰ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਭੱਤੇ ਵੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਜਾਂ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ?

ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਜੱਜ ਬਣਨਾ ਇੱਕੋ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਦੋ ਪਹਿਲੂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਿੱਧੇ ਸਿਵਲ ਜੱਜ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਤਾਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸੱਤ ਸਾਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚ ਨਿਆਂਇਕ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਧੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੱਜ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਵਜੋਂ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਨੇੜਿਓਂ ਦੇਖਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਜੱਜ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।-ਨੀਰਜ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਵਕੀਲ

ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ

  1. ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਅਤੇ ਬੈਂਕਿੰਗ: ਬੈਂਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀ (SO), ਕਾਰਪੋਰੇਟ ਫਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਲਾਹਕਾਰ
  2. ਸਰਕਾਰੀ ਨੌਕਰੀਆਂ: ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੌਸੀਕਿਊਸ਼ਨ ਅਫਸਰ (ਏਪੀਓ) ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
  3. ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਖੇਤਰ: ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ LLB ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਸੀਂ LLM ਅਤੇ ਫਿਰ PhD ਕਰਕੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:-