ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ... ਕਣਕ ’ਤੇ ਵਾਰ, ਵਧ ਰਹੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਧੜਕਣ ਕੀਤੀ ਤੇਜ਼
ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਧ ਰਹੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਿਸਾਨ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਹਨ।
Published : March 2, 2026 at 7:58 PM IST
ਸੰਗਰੂਰ: ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਸੁਹਿਰਦ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੀ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਇਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਮੌਸਮ ਦੇ ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਚਾਨਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਪਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੀ ਠੰਢ—ਇਹ 'ਥਰਮਲ ਸ਼ੌਕ' (Thermal Shock) ਕਣਕ ਦੇ ਦਾਣੇ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਝਾੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕਿਸਾਨ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਈਟੀਵੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਖਾਸ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਸੁਣੋ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹਿਣਾ...
"ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮੀਦ ਇਸੇ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ"
ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ "ਮੌਸਮ ਦਾ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਬਿਲਕੁਲ ਵਿਗੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਅੱਧ ਤੱਕ ਵਧੀਆ ਠੰਢ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਾਣਾ ਭਰਪੂਰ ਬਣਦਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਧੁੱਪ ਇੰਨੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ ਕਿ ਲੱਗਦਾ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਸਲ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਜੇ ਇਹੀ ਹਾਲ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਝਾੜ ਵਿੱਚ 5 ਤੋਂ 7 ਕੁਇੰਟਲ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਡੀ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮੀਦ ਇਸੇ ਫ਼ਸਲ 'ਤੇ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਝਾੜ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਧਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਪੀਲੀ ਕੁੰਗੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਨੁਕੂਲ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਝੋਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਘੱਟ ਰਹੇ ਝਾੜ ਕਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਕਣਕ 'ਤੇ ਵੀ ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕਿਸਾਨੀ ਅਤੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਮਾਲੀਏ 'ਤੇ ਪਵੇਗਾ।"
"ਜੋ ਤਾਪਮਾਨ ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਚ ਦੇ ਆਖਰੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫਤੇ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਮਾਰਚ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਨਾ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਕਣਕ, ਛੋਲੇ, ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੀ ਫਸਲ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬੁਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਾਰ ਕਰਕੇ ਝੋਨੇ ਦਾ ਝਾੜ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਿਕਲਿਆ ਹੁਣ ਕਣਕ ਦੀ ਫਸਲ 'ਤੇ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਮਾਰ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ।"- ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਕਿਸਾਨ
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਕਿਸਾਨ ਖੇਤੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਰਿਪਾਰ ਪਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੇਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਿੱਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਨਸ ਦੇ ਦੇਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਬੁਰਾ ਹਾਲ ਹੈ।
ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ 22 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣਾ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ
ਫਰਵਰੀ ਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਾਪਮਾਨ ਦਾ 22 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਾਣਾ ਖੇਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਣਕ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਪੱਕਣ ਲਈ ਹਲਕੀ ਠੰਢ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਵਧੀ ਗਰਮੀ ਕਾਰਨ ਫ਼ਸਲ ਵਕਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਕਣ ਵੱਲ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਾਣਾ ਪਿਚਕਣ ਦਾ ਡਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੀਆਂ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ
ਸੰਗਰੂਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫਸਰ ਡਾ. ਧਰਮਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਿੱਧੂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ "ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਬਦਲਾਅ ਯਕੀਨੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਲਾਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਸੋਕਾ ਨਾ ਲੱਗਣ ਦੇਣ। ਹਲਕੀ ਸਿੰਚਾਈ ਇਸ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, 2 ਫੀਸਦ ਪੋਟਾਸੀਅਮ ਨਾਈਟਰੇਟ (13:0:45) ਦਾ ਸਪਰੇਅ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸਹਿਣਸ਼ਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਟੀਮਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨੀਕੀ ਸਹਾਇਤਾ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।"
ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਚੱਕਰ ਨੇ ਅੰਨਦਾਤੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੇਖਣਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਘੱਟ ਕਰ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਗੱਲਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੀ ਥਾਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ।
