ମଧ୍ୟପ୍ରାଚ୍ୟରେ ମହାଯୁଦ୍ଧ; 'ଆମେରିକା ବେସ' ପାଇଁ ଫସିଲେ ଇରାନର ପଡୋଶୀ ଦେଶ, ଏବେ କେଉଁ ରାସ୍ତା ବାଛିବେ
ଆମେରିକାକୁ ସାମରିକ ଘାଟି ଯୋଗାଇବା କାରଣରୁ ଅନ୍ୟ ମୁସଲିମ ଦେଶ ଗୁଡିକୁ ଏହି ଲଢେଇ ବ୍ୟାପିବାରେ ଲାଗିଛି । ଯାହା ବଡ଼ ଧରଣର ଆଞ୍ଚଳିକ ବିବାଦରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ।
By Bilal Bhat
Published : March 2, 2026 at 10:18 PM IST
|Updated : March 2, 2026 at 11:46 PM IST
ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ମୁଖ୍ୟତଃ ଇରାନକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ସାମରିକ ଆକ୍ରମଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଯାହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଇରାନରେ ଶାସନ ପରିବର୍ତ୍ତନ ବା ଗାଦି ପରିବର୍ତ୍ତନ । ତେବେ ଯୁଦ୍ଧ ରୂପ ନେଇସାରିଥିବା ବିପର୍ଯ୍ୟୟମୂଳକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଇରାନର ଧାର୍ମିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ପାଇଁ ଏକ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ସୁଯୋଗ ପ୍ରଦାନ କରୁଥିବା ପରି ମନେ ହେଉଛି । ଧର୍ମଗୁରୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଧାର୍ମିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରୁଛନ୍ତି । ଯାହା କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ପୋଲିସ ହେପାଜତରେ ଜଣେ ଯୁବତୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ଗଣ ବିରୋଧ ପରେ ଝୁଣ୍ଟି ପଡ଼ିଥିଲା । ଯେତେବେଳେ ମହିଳା ଜଣକ ବୁର୍ଖା ପିନ୍ଧିବାକୁ ମନା କରିଥିଲେ ।
ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ପ୍ରତିବାଦକାରୀଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅବାଧ ଆକ୍ରମଣର ଜବାବ ଦେବା ପରେ ସାରା ଦେଶରେ ଯୁବତୀ ଏବଂ ପୁରୁଷମାନେ ଗଭୀର ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି । ଏହି ବିଦ୍ରୋହୀ ଯୁବକମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତା ଆୟାତୋଲ୍ଲାହ ଅଲି ଖାମେନେଇଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ଲାଗୁ କରାଯାଇଥିବା କଠୋର ଧାର୍ମିକ ନିୟମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ । ଇରାନୀ ସୁରକ୍ଷା ବାହିନୀ ପ୍ରତିବାଦକାରୀଙ୍କ ସ୍ୱରକୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟାପକ ବଳ ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଫଳରେ ଅନେକ ମୃତାହତ ହୋଇଥିଲେ। ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ଏବଂ ଆଞ୍ଚଳିକ ଅଭିଯୋଗ ଭାବରେ ଯାହା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ତାହା କିଛି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ପରିଣତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା । ତା’ପରେ ଆମେରିକା ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଡୋନାଲ୍ଡ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କୁ ନିରସ୍ତ୍ର ନାଗରିକଙ୍କ ପ୍ରତି ବଳ ପ୍ରୟୋଗ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଇରାନ ସରକାରଙ୍କୁ ଚେତାବନୀ ଦେବାର ସୁଯୋଗ ଦେଇଥିଲା ।
ଏହି ପ୍ରତିବାଦର ତୀବ୍ରତା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବିଶେଷକରି ଜାନୁଆରୀ 2025 ରେ ହୋଇଥିବା ସାମ୍ପ୍ରତିକ ପ୍ରତିବାଦ ସତ୍ତ୍ୱେ, ଆମେରିକା ମୁଖ୍ୟତଃ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଏହାକୁ ସୀମିତ କରିଥିଲା । ତେବେ ଆମେରିକା ପାଇଁ ଇରାନଠୁ କୌଣସି ବଡ ବିପଦ ଆଶଙ୍କା ନଥିଲା, ଯେତେବେଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରମାଣୁ ଅସ୍ତ୍ର ତିଆରି କରୁଛି ବୋଲି ଇରାନ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେଲା । ଯେତେବେଳେ ଇରାନ ପ୍ରତିବାଦ ଏବଂ ବିକ୍ଷୋଭର ନିଆଁରେ ଜଳୁଥିଲା, ସେହି ସମୟରେ ଟ୍ରମ୍ପଙ୍କ ହସ୍ତକ୍ଷେପର ଉତ୍ତର ବୋଧହୁଏ ଇରାନ ଭିନ୍ନ ଧରଣରେ ଦେଇଥାନ୍ତା । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯୁଦ୍ଧର ନିଆଁରେ ହଠାତ୍ ଖାମେନେଇଙ୍କୁ ହତ୍ୟା ସମୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏକ ରଣନୈତିକ 'ଭୁଲ୍ ଆକଳନ' ପରି ମନେହୁଏ । ଶାସନର ପତନ ଘଟାଇବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ଇରାନର ନେତୃତ୍ୱ ଉପରେ ଏହି ଆକ୍ରମଣଗୁଡ଼ିକୁ ଇରାନର ସାର୍ବଭୌମତ୍ୱ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି । ବିଡ଼ମ୍ବନାମୂଳକ ଭାବରେ, ଏହି ଆକ୍ରମଣଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବରୁ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟାକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିଛି, ଏକ ଶାସନ ପ୍ରତି ସମର୍ଥନକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିଛି । କାରଣ କିଛି ମାସ ପୂର୍ବରୁ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଘରୋଇ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ ଇରାନର ଶାସକ ।
ଅଧିକାଂଶ ରାଷ୍ଟ୍ର ପରି ନୁହେଁ, ଇରାନର ସାମରିକ ଗଠନ ଅନେକ ଦିଗରେ ଜଟିଳ ବରଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ । ଏହି ଗଠନଗୁଡ଼ିକ ଜଡିତ, ସେମାନଙ୍କୁ କେତେକ ସମୟରେ ବାହ୍ୟ ଶକ୍ତି ପ୍ରତି ଦୁର୍ବଳ କରିଥାଏ । ତେହେରାନରେ ଥିବା ଇସଲାମିକ୍ ରିଭୋଲ୍ୟୁସନାରୀ ଗାର୍ଡ କର୍ପସର ମୁଖ୍ୟାଳୟରେ ଦେଶର ଜଣେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ନେତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ଏବଂ ଏପରି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ହତ୍ୟା କରାଯିବା ସେମାନଙ୍କ ଗଠନର ଏକ ପତନ । ଖାମେନେଇ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଗୋଷ୍ଠୀର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମରିକ ନେତାମାନଙ୍କୁ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲର ମିଳିତ ଅପରେସନରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା । ଏହି ଜାଲଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପର ଉପରେ ନଜର ରଖିବା ଏବଂ ସନ୍ତୁଳନ ରଖିବା ପାଇଁ ଡିଜାଇନ୍ ହୋଇଥିବା ସମାନ୍ତରାଳ ଶକ୍ତିର ଏକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡିତ । ଏହି ସୁରକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଗୋଷ୍ଠୀ ହେଉଛି IRGC, ଯାହା ବାସିଜ ନାମରେ ଏକ ମୋବିଲାଇଜେସନ୍ ୱିଙ୍ଗ ଚଳାଏ । ଯେତେବେଳେ ଦେଶ ସଙ୍କଟରେ ଥାଏ ସେତେବେଳେ ଏହି ୱିଙ୍ଗ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ବିରୋଧୀଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଏବଂ ଶାସନ ପାଇଁ ସମର୍ଥନ ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଏବଂ ସଙ୍ଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକତା ଥାଏ। ସମଗ୍ର ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଏକ ଜଟିଳ, ପରସ୍ପର ସହିତ ଜଡିତ ବୁଢିଆଣି ଜାଲ ପରି ମନେହୁଏ, ଯାହା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋଷ୍ଠୀ ତାର ଭବିଷ୍ୟତ କାର୍ଯ୍ୟପନ୍ଥା ଏବଂ ରଣନୀତି କିପରି ଡିଜାଇନ୍ କରେ ତାହା ବୁଝିବା କଷ୍ଟକର ହୋଇପଡ଼େ ।
କଥାଟି ହେଉଛି, ଲୋକମାନେ ରାଷ୍ଟ୍ର ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥାର ସହମତ ବାସ୍ତବତାରୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ସେମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଆଣନ୍ତି। ସେହିପରି, ଇରାନୀ ସମାଜ ଗଭୀର ଭାବରେ ବିଭାଜିତ, କିନ୍ତୁ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ, ଏପରିକି ଉଦାରବାଦୀମାନେ ମଧ୍ୟ "କଷ୍ଟ ସମୟରେ" ଧାର୍ମିକ ଜାତୀୟତାବାଦକୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଦେଶୀ ଆକ୍ରମଣ ବିରୁଦ୍ଧରେ ରାଷ୍ଟ୍ର ସହିତ ଏକତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଏ। ସେମାନେ ମାସ ବର୍ଷ ଧରି ଯେଉଁ ଶାସନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରତିବାଦ କରୁଥିଲେ, ସେହି ଶାସନ ପାଇଁ ଆରାମରେ ଏବଂ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବରେ ସେମାନଙ୍କର ସମର୍ଥନକୁ ଯଥାର୍ଥ କରନ୍ତି। "ପ୍ରତିରୋଧର ଅକ୍ଷ"ର କ୍ଷୟ ସହିତ ମାସ ବର୍ଷ ଧରି ଇରାନରେ ଗଣ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରତିବାଦ ପ୍ରଲୋଭନକାରୀ ଥିଲା ଏବଂ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଶାସନର ପତନ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ପତନ ଘଟିପାରିଥାନ୍ତା, ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଲୋକମାନେ ସେହି ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିଲେ। ତଥାପି, ଇସ୍ରାଏଲ ସହିତ ଆମେରିକା ସାମରିକ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନ ବାଛିଲା ଏବଂ ଇରାନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା। ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ଭାବିଥିଲେ ଯେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ହେଉଛି ଇରାନୀ ପ୍ରକ୍ସିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଏକ ଆସନ୍ନ ପ୍ରତିଘାତ।
ଅକ୍ଟୋବର 7 ଆକ୍ରମଣ ପରେ ଇସ୍ରାଏଲୀ ବାହିନୀ ଦ୍ୱାରା ଏହାର ନେତୃତ୍ୱକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଭାବରେ ଭାଙ୍ଗି ଦେବା ପରେ "ପ୍ରତିରୋଧର ଅକ୍ଷ"କୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ଦମନ ଏବଂ ବଶୀଭୂତ କରାଯାଇଛି। ଗାଜାର ଧ୍ୱଂସ, ହିଜବୋଲ୍ଲାର ହାଇକମାଣ୍ଡର "ଶିରଚ୍ଛେଦ" ଏବଂ ସିରିଆରେ ଆସାଦ ଶାସନର ପତନ ଇରାନକୁ ଏକାକୀ କରିଦେଇଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ, ତେହେରାନ ଏହି ପ୍ରକ୍ସିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ବଜାୟ ରଖିଥିବା କେନ୍ଦ୍ରୀୟ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲା, ବର୍ତ୍ତମାନ, ସେହି ସମଗ୍ର ନେଟୱାର୍କ ଭୁଶୁଡ଼ି ପଡ଼ିଛି। ହମାସ୍ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ପାଇଁ ଲଢ଼ୁଛି, ହିଜବୋଲ୍ଲା ହତାଶ ପ୍ରତିରୋଧ ଏବଂ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ମଧ୍ୟରେ ଦୋହଲି ଯାଉଛି, ଆସାଦ ଦୃଶ୍ୟପଟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛି। ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଚିତ୍ରରେ ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହାଉଥିମାନଙ୍କର ଏକ ଉପଦ୍ରବ ମୂଲ୍ୟ ଥିଲା ଏବଂ ଇରାନ ସିଧାସଳଖ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ ସେମାନଙ୍କର ଖେଳ ବନ୍ଦ ହୋଇଗଲା।
ଇରାନର ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥିତି ଏହାର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଦାୟିତ୍ୱ। ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ, ଯଦି ଇରାନ ବିଶ୍ୱ ବାଣିଜ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ ତେବେ ଆଞ୍ଚଳିକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସମ୍ଭବ। ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହା ୟୁରୋପୀୟ ବଜାରରେ ଚୀନ୍ ସାମଗ୍ରୀର ସୁଗମ ପଥକୁ ସହଜ କରିବା ପାଇଁ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ସେତୁ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଇରାନ ଚୀନ୍ ର ବେଲ୍ଟ ଆଣ୍ଡ୍ ରୋଡ୍ସ ଇନିସିଏଟିଭ୍ର ଏକ ଅଂଶ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ପଶ୍ଚିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ଏକ ବିରୋଧାତ୍ମକ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁ ଇରାନକୁ ଦେଖନ୍ତି, ଯାହା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବାଣିଜ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କ୍ରୋଧ। ଏହା ଦେଖାଯାଉଛି ଯେ, ଇରାନ ନେତୃତ୍ୱର ମୁଣ୍ଡ କାଟିବା ଏବଂ ଶାସନ ପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଇରାନ ଉପରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲର ଆକ୍ରମଣ ଆଶାନୁରୂପ ଫଳାଫଳ ଦେଇନାହିଁ। ପରିସ୍ଥିତି ବ୍ୟାପକ ଆଞ୍ଚଳିକ ସଂଘର୍ଷରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଆମେରିକାକୁ ସାମରିକ ଘାଟି ଯୋଗାଇବା ପାଇଁ ପଡ଼ୋଶୀର ଅନ୍ୟ ମୁସଲିମ ଦେଶଗୁଡ଼ିକ ସାମିଲ ଅଛନ୍ତି। ଏକ ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା ଯାହା ଦେଖାଯାଉଛି ତାହା ହେଉଛି ପଡ଼ୋଶୀ ମୁସଲିମ ରାଷ୍ଟ୍ରଗୁଡ଼ିକ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଇରାନର ପ୍ରତିଶୋଧ ସେମାନଙ୍କୁ ଇରାନ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଆମେରିକା ଏବଂ ଇସ୍ରାଏଲ ସହିତ ଅଧିକ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ସମନ୍ୱୟ ରଖିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିବ କି ସେମାନଙ୍କୁ ନିରପେକ୍ଷ ସ୍ଥିତିରେ ରଖିବ।
