OPINION: ଭୋଟେ କୋଶୀ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ; କାହିଁକି ଭୁଶୁଡ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ହିମାଳୟ ଗ୍ଲାସିୟର

Bhote Koshi Catastrophe, ହାଇଦ୍ରାବାଦ୍: ୨୦୨୬ରେ ନେପାଳରେ ହୋଇଥିବା ରାସୁୱା ବିପର୍ଯ୍ୟୟରେ ଶହ ଶହ ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ, ହଜାର ହଜାର ନିଖୋଜ ସାଙ୍ଗକୁ ଘର ଏବଂ ଭିତ୍ତିଭୂମି ନଷ୍ଟ କରିଛି । ଏପରିକି ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ପୁଣି ଏକ ନୂତନ ହ୍ରଦ ଭାଙ୍ଗିବାର ବିପଦ ଅଧିକ, ଯାହା ଦ୍ୱିତୀୟ ବନ୍ୟାର ଆଶଙ୍କା ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି । ବୈଜ୍ଞାନିକ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନରୁ ଜଣାପଡିଛି ଯେ, ଏହା ଏକ ସାଧାରଣ (Glacial Lake Outburst Flood-GLOF) ନଥିଲା ବରଂ ଲେଣ୍ଡେ ଖୋଲାରେ ଏକ ଉଚ୍ଚ-ଉଚ୍ଚ ବରଫ-ପ୍ରସ୍ତର ହିମସ୍ଖଳନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ନଦୀକୁ ଅବରୋଧ କରି ଏକ ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ସ୍ରୋତ ଛାଡ଼ିଥିଲା । ଗାଲଛିରେ, ଜଳସ୍ତର ୩୦ ମିନିଟ୍ ମଧ୍ୟରେ ନଅ ମିଟର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା । ତିବ୍ଦତରେ ଏକ ଉପ-ଗ୍ଲେସିଆଲ୍ ହ୍ରଦକୁ ଶୁଷ୍କ କରିବା ପରେ ଜୁଲାଇ ୨୦୨୫ରେ ସମାନ କରିଡରରେ ବନ୍ୟା ହୋଇଥିଲା ।

ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହିମାଳୟରେ ଯୌଗିକ ବିପଦ ଘଟାଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିରେ ହିମାଳୟ, ପରମାଫ୍ରଷ୍ଟ (ସ୍ଥାୟୀ ତୁଷାର ଭୂମି ସ୍ଥାନ), ଅସ୍ଥିର ଗଡ଼ାଣି, ଭୂସ୍ଖଳନ, ଭଗ୍ନାବଶେଷ ପ୍ରବାହ ଏବଂ ନଦୀର ତୀବ୍ର ପ୍ରବାହ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ । ଏହା ୨୦୧୪ ଜୁରେ-ସୂର୍ଯ୍ୟ କୋଶି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସହିତ ସମାନ, ଯେତେବେଳେ ଏକ ଢାଲ ଭୁଶୁଡ଼ି ୧୨ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ତଳମୁଣ୍ଡର ପ୍ରବାହକୁ ବନ୍ଦ କରିଦେଇଥିଲା ଏବଂ ଉପରମୁଣ୍ଡରେ ଏକ ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା । ଯନ୍ତ୍ରପାତି ଭିନ୍ନ ହୋିପାରେ, ହେଲେ ଏଥିରୁ ଶିକ୍ଷା ସମାନ ରହିଛି: ଏହି ପର୍ବତୀୟ ବିଫଳତା ଶୀଘ୍ର ଏକ ସୀମାପାର ବନ୍ୟା ବିଭିଷିକାରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରେ, ଯାହା ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ କୂଟନୀତି ପ୍ରତି ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ।

ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ କୋଶୀ କାହିଁକି ପ୍ରଳୟଙ୍କରୀ ବନ୍ୟାର ଶିକାର ହୁଏ?

୭୨୦ କିଲୋମିଟର ବ୍ୟାପ୍ତ କୋଶୀ ନଦୀ ତିବ୍ଦତୀୟ ମାଳଭୂମିରୁ ନେପାଳ ଦେଇ ବିହାରକୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ ଓ କୁର୍ସେଲା ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀରେ ମିଶିଥାଏ । ପ୍ରାୟ ୮୭,୩୦୦-୮୮,୦୦୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ଅଞ୍ଚଳ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ଯାହାର ପ୍ରାୟ ୪୫% ନେପାଳରେ ଥିବାବେଳେ, ୩୩% ଚୀନରେ ଏବଂ ୨୨% ଭାରତରେ ଥାଏ । ଏହା ସମୁଦ୍ର ପତ୍ତନରୁ ୬୦ ମିଟର ଉଚ୍ଚତାରୁ ଏଭରେଷ୍ଟର ୮,୮୪୮.୮୬ ମିଟର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ଯାହା ୩.୫-୪ କୋଟି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସହାୟକ ହୋଇଥାଏ । ଏହାର ପ୍ରମୁଖ ଉପର ପ୍ରଣାଳୀ - ସୂର୍ଯ୍ୟ କୋଶୀ, ଅରୁଣ, ତାମୋର - ହିମାଳୟରୁ ବାହାରିବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଙ୍ଗେଟିକ୍ ସମତଳରେ ମିଶିଯାଏ, ଯାହା ଏହାକୁ ଅସ୍ଥିର କରିଥାଏ । ହିମାଳୟ ଫଲ୍ଟ ରେଖା ଦ୍ୱାରା ଭାଙ୍ଗି, ଅବବାହିକାରେ ୫,୬୫୩ ଭୂସ୍ଖଳନ - ପ୍ରାୟ ୪୮% ଭଗ୍ନାବଶେଷ ପ୍ରବାହ, ୨୫.୧୮% କ୍ଷୟ, ୧୮.୯୮% ଅବରୋଧିତ ନଦୀ - ବନ୍ଧ ଗଠନକୁ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ । ଏହି ନଦୀ ବାର୍ଷିକ 100-101 ନିୟୁତ ଟନ୍ ମଇଳା ପରିବହନ କରେ । କେତେବେଳେ ଏହା 135 ନିୟୁତ ଟନ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ଯାହାର ଉତ୍ପାଦନ 2,500 ଟନ୍/କିମି²/ବର୍ଷ ପାଖାପାଖି ହୋଇଥାଏ । ମଇଳା ଜମା ହେବା ଦ୍ଵାରା ଚାନେଲ ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ହେବା କାରଣରୁ, କୋଶୀ 100 କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୁଏ । ବର୍ଷା, ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ, ଭୂକମ୍ପ, ଭୂସ୍ଖଳନ, ମଇଳା ଜମା, ଚାନେଲ ସ୍ଥାନାନ୍ତର, ବନ୍ୟା ସମୃଦ୍ଧି ବିକାଶ, ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ବନ୍ୟା ହୁଏ ।

୨୫,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ହିମାଳୟ ହ୍ରଦ ଏବଂ ବଢୁଥିବା GLOF ବିପଦ

୨୦୨୬ ICIMOD(International Centre for Integrated Mountain Development) ସମୀକ୍ଷାରେ ପାଞ୍ଚଟି ହିନ୍ଦୁ କୁଶ ହିମାଳୟାନ- HKH ଅବବାହିକାରେ ୦.୦୦୩ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟରରୁ ଅଧିକ ୨୫,୬୧୪ ହିମାଳୟ ହ୍ରଦ ରେକର୍ଡ କରାଯାଇଛି, ୨୦୨୨ର ଇନଭେଣ୍ଟରୀ ଅନୁସାରେ ୨,୨୪୦ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ୩୧,୬୯୮ ହ୍ରଦ ମିଳିଛି । ICIMOD - HKHରେ ୨୫,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ହ୍ରଦ ଆକଳନ କରିଛି, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରାୟ ୨୦୦ଟି ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ । ଉଷ୍ଣ ହିମବାହ ଏବଂ ପରମାଫ୍ରଷ୍ଟକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ, ହ୍ରଦ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବୃଦ୍ଧି କରେ, ଏବଂ ବନ୍ଧ ଏବଂ ଢାଲକୁ ଦୁର୍ବଳ କରେ । କୋଶୀ - ଅବବାହିକାରେ, ୨୦୨୦ର ଏକ ମୂଲ୍ୟାୟନ ୩,୬୨୪ ହ୍ରଦ ମ୍ୟାପ୍ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ୪୭ଟି ସମ୍ଭାବ୍ୟ ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ (୩୧ ରାଙ୍କ I, ୧୨ ରାଙ୍କ II, ୪ - ରାଙ୍କ III); ଅଧିକାଂଶ ଅବବାହିକାରେ ଅଛି (ଚୀନରେ ୨୫, ନେପାଳରେ ୨୧, ଭାରତରେ ୧) । ଆଉ ଏକ ଇନଭେଣ୍ଟରୀ ଗଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ୨,୦୬୪–୨,୦୮୭ ହ୍ରଦ ରହିଛି । GLOF ଘଟଣା ଭିନ୍ନ: ୬୨ ସମୀକ୍ଷା, ୫୧ ନିଶ୍ଚିତ, ଯାହା ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟତଃ ଚୀନରେ (୨୮), ଭୁଟାନରେ (୧୩), ନେପାଳରେ (୮), ଏବଂ ଭାରତରେ (୨) । ନେପାଳ ୧୯୭୭ ପରଠାରୁ ୨୬ଟି GLOF ରେକର୍ଡ କରିଛି, ଯେଉଁଥିରେ ୧୪ଟି ଘରୋଇ ଭାବେ ରହିଛି ଏବଂ ଏଭରେଷ୍ଟ-ଦୁଧ କୋଶୀ ୫୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ୫ଟି ପ୍ରମୁଖ GLOF ଅନୁଭବ କରିଛି । ହ୍ରଦର ଆୟତନ, ମୋରେନ୍ ସ୍ଥିରତା, ହିମବାହ ନିକଟତା ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ବିପଦଗୁଡ଼ିକ ଅନିଶ୍ଚିତ। ମଡେଲଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବ ହିମାଳୟରେ ସର୍ବାଧିକ GLOF ବିପଦ ସୂଚାଇ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ୨୧୦୦ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରାୟ ତିନି ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ । ଦଶନ୍ଧି ଧରି ସତର୍କତା ରହିଛି; ଖୁମ୍ବୁ ହିମବାହ ୩୦-୬୦ ମିଟର/ବର୍ଷ (୧୯୯୮-୨୦୦୪) ପଛକୁ ହଟିଛି, ଏବଂ ଦଶଟି ଏଭରେଷ୍ଟ ହିମବାହ ୧୯୭୦-୨୦୦୭ ମଧ୍ୟରେ ମାସ୍-ବାଲାନ୍ସକୁ ବିଗାଡ଼ିଛି ।

ଯେତେବେଳେ ଜଳ କୂଟନୀତି ସୀମାରେ ଅଟକିଯାଏ

ଏହିଠାରେ ଏକ ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ଭୂତାତ୍ତ୍ୱିକ ସମସ୍ୟା ଏକ କୂଟନୈତିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ହୋଇଯାଏ । କୋଶୀର ସୀମାପାର ସହଯୋଗର ଇତିହାସ ଅଛି । ୧୯୫୪ ମସିହାରେ ଭାରତ-ନେପାଳ କୋଶୀ ଚୁକ୍ତିନାମା ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ, ଯାହା ୧୯୬୬ ମସିହାରେ ସଂଶୋଧିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ବ୍ୟାରେଜ, ବନ୍ଧ, ସର୍ଭେ ଏବଂ ବନ୍ୟା ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଥିଲା । ଆଜି ମିଳିତ ମନ୍ତ୍ରୀସ୍ତରୀୟ କମିଶନ, ଜଳସମ୍ପଦ, ଜଳସମ୍ପଦ ଉପରେ ମିଳିତ କମିଟି, ଜଳସମ୍ପଦ ଉପରେ ମିଳିତ ସ୍ଥାୟୀ ବୈଷୟିକ କମିଟି, ଜଳ ବନ୍ୟା ପୂର୍ବାନୁମାନ ଦଳ, କୋଶୀ, ଗଣ୍ଡକ ଏବଂ ଜଳପ୍ଲାବନ ପରିଚାଳନା ଉପରେ କମିଟି ସମେତ ବହୁବିଧ ଦ୍ୱିପାକ୍ଷିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମାଧ୍ୟମରେ ସହଯୋଗ ଜାରି ରହିଛି । କିଛି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ । ମୌସୁମୀ ସମୟରେ, ନେପାଳର ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନ ତଥ୍ୟ ଘଣ୍ଟା ପ୍ରତି ଅପଡେଟ୍ ହୁଏ ଏବଂ ଭାରତର ପୂର୍ବାନୁମାନକୁ ବ୍ୟବହାର କରେ । ବିହାରର କୋଶୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ୧୭ଟି ସ୍ଥାନରେ ପରୀକ୍ଷାମୂଳକ ପୂର୍ବାନୁମାନ ୭୨ ଘଣ୍ଟା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଦାନ କରେ । ୨୦୧୪ ମସିହାରୁ, ICIMODର କୋଶୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ସେନ୍ସର, ରାଡାର, ବର୍ଷା ପୂର୍ବାନୁମାନ ଏବଂ ମଡେଲଗୁଡ଼ିକୁ ମିଶ୍ରଣ କରି ୩-ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନ୍ୟାର ସମ୍ଭାବନା ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ICIMOD ଏବଂ WMO (World Meteorological Organization) ଦ୍ୱାରା 2010ରେ ବାଂଲାଦେଶ, ଭୁଟାନ, ଚୀନ୍, ଭାରତ, ନେପାଳ ଏବଂ ପାକିସ୍ତାନ ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା HKH-HYCOS (Hydrological Cycle Observing System) ପ୍ରକଳ୍ପ ମାଧ୍ୟମରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ସହଯୋଗ 38ଟି ବାସ୍ତବ-ସମୟ ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା । ତଥାପି, ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ କେବେବି ରାଜନୈତିକ ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଅପଷ୍ଟ୍ରିମ୍ ବିପଦ ତଥ୍ୟ ପ୍ରବାହ ପାଇଁ ଆଇନଗତ ଭାବେ ନିଶ୍ଚିତ, ନିରନ୍ତର ବ୍ୟବସ୍ଥା ହୋଇନଥିଲା । ଜୁଲାଇ 2025 ରସୁୱା ବନ୍ୟା ସମୟରେ, ନେପାଳୀ ଅଧିକାରୀମାନେ କହିଥିଲେ ଯେ, ଚୀନ୍ କୌଣସି ଚେତାବନୀ ଜାରି କରିନଥିଲା । ଅଗଷ୍ଟ 2026ରେ, ବନ୍ୟା ଜଳ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ପରେ କେବଳ ନେପାଳରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସୂଚନା ପହଞ୍ଚିଥିଲା । ଏକ ଦଶନ୍ଧି ପୂର୍ବରୁ, ଆଞ୍ଚଳିକ ବିଶ୍ଳେଷଣ ଚେତାବନୀ ଦେଇଥିଲା ଯେ, ରାଜନୈତିକ ଗତିଶୀଳତା ଦ୍ୱାରା ପାଣିପାଗ ବିଜ୍ଞାନ କେନ୍ଦ୍ରର ତଥ୍ୟ ଆଂଶୀକ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିଲା । ବନ୍ୟା ଏବଂ ହିମବାହ-ବିପଦ ସୂଚନାକୁ ରାଜନୈତିକ ଭାବେ ନିରପେକ୍ଷ ମାନବୀୟ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ । ଏକ ହିମବାହ କୂଟନୀତି ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ; ଏକ ଭୂସ୍ଖଳନ ବନ୍ଧ ସୀମା ଚିହ୍ନଟ କରେ ନାହିଁ ।

କୂଟନୈତିକ ସଦ୍‌ଭାବନାରୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ସତର୍କତା

ହିମାଲୟାନ ସହଯୋଗ ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଆଦାନପ୍ରଦାନରୁ ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଚେତାବନୀକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହେବା ଉଚିତ । ଚୀନ୍, ନେପାଳ ଏବଂ ଭାରତକୁ ଜଳସ୍ତର, ଭୂକମ୍ପ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ, ହିମବାହ, ହ୍ରଦ, ଢାଲ ବିସ୍ଥାପନ ଏବଂ ଭୂସ୍ଖଳନ ପାଇଁ ସୀମା ଉପରେ ସହମତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ । ରାଜନୀତି କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ସମୟ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସତର୍କତା ଏକକାଳୀନ ପଠାଯିବା ଉଚିତ । ICIMOD ଏବଂ WMO ବାଧା ରୋକିବା ପାଇଁ ସାଟେଲାଇଟ୍ ଯୋଗାଯୋଗ ବ୍ୟବହାର କରି ଏକ ରିଜିଓନାଲ ଡାଟା ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଆୟୋଜନ କରିପାରିବେ । ଯେଉଁଥିରେ ସତର୍କତା ବର୍ଷା, ବନ୍ୟା, GLOF, ହିମସ୍ଖଳନ, ଭୂସ୍ଖଳନ, ଭଗ୍ନାବଶେଷ ପ୍ରବାହ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ଦୁର୍ବଳ ଅଞ୍ଚଳରେ ଭିତ୍ତିଭୂମି ବିସ୍ତାର ହେବା ସହିତ ବିପଦକୁ ସମାଧାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ତିବ୍ଦତ/ଜିଜାଙ୍ଗର ରାସ୍ତା 2012ରେ 65,200 କିଲୋମିଟରରୁ 2024ରେ 1,24,900 କିଲୋମିଟରକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି । 1,543 କିଲୋମିଟର ସିଚୁଆନ୍ - ତିବ୍ଦତ ରେଳପଥ ଭୂକମ୍ପୀୟ ଭୂଖଣ୍ଡ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଚୀନ୍ 2025ରେ 168 ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରର ୟାରଲୁଂ ଜାଙ୍ଗବୋ ଜଳବିଦ୍ୟୁତ ପ୍ରକଳ୍ପ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ୟାରଲୁଂ ଜାଙ୍ଗବୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଅବବାହିକାରେ ଅଛି, କୋଶି ଅବବାହିକାରେ ନୁହେଁ; ଚୀନ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ସାମ୍ପ୍ରତିକ GLOF ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ସ୍ପଷ୍ଟ ଲିଙ୍କ୍ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ମୁଖ୍ୟ ଚିନ୍ତା ହେଉଛି ରାସ୍ତା, ସୁଡ଼ଙ୍ଗ, ଜଳଭଣ୍ଡାର ଏବଂ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନରୁ ଢାଲ ଏବଂ ପବନକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିବା କ୍ରମାଗତ ବିପଦ, ଯାହା ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନ ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ ଆବଶ୍ୟକ ।

ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ବିପଦ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଦୂର କରିପାରିବ ନାହିଁ

ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ହସ୍ତକ୍ଷେପ GLOF ବିପଦକୁ ହ୍ରାସ କରିପାରିବ କିନ୍ତୁ ହିମାଳୟ କ୍ରାୟୋସ୍ଫିୟରରେ ସୁରକ୍ଷାର ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି ଦେଇପାରିବ ନାହିଁ । ନେପାଳ ସଫଳତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଛି: ଶୋ ରୋଲପାକୁ ତିନି ମିଟର ଏବଂ ଇମଜା ହ୍ରଦରେ ଜଳସ୍ତର 3.4 ମିଟର ହ୍ରାସ ପାଇଛି । ସ୍ୱୟଂଚାଳିତ ଚେତାବନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ବର୍ତ୍ତମାନ 50 କିଲୋମିଟର ବିପଦ କରିଡର ସହିତ ଛଅଟି ବସତିରେ 90,000ରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଉଛି । 2025ରେ, ସବୁଜ ଜଳବାୟୁ ପାଣ୍ଠି ଚାରିଟି ଉଚ୍ଚ-ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହ୍ରଦକୁ ହ୍ରାସ କରିବା, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚେତାବନୀ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଏବଂ ଉଦ୍ଭିଦ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ସାତ ବର୍ଷର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ $36.1 ନିୟୁତ ମଞ୍ଜୁର କରିଛି, ଯାହା 2.2-2.3 ନିୟୁତ ଲୋକଙ୍କୁ ଲାଭ ପହଞ୍ଚାଇଛି । ଏହି ପ୍ରୟାସଗୁଡ଼ିକ ମହଙ୍ଗା, ବୈଷୟିକ ଏବଂ ସୀମିତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ - ପ୍ରାୟତଃ ହେଲିକପ୍ଟର ସହିତ କଠୋର, ଉଚ୍ଚ-ଉଚ୍ଚତା ପରିସ୍ଥିତିରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆବଶ୍ୟକ କରେ- ସେମାନେ ଚାପ ହ୍ରାସ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ହିମପାତ କିମ୍ବା ଢାଲ ବିଫଳତାକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ । HKHରେ ପ୍ରାୟ 200 ବିପଦପୂର୍ଣ୍ଣ ହିମବାହ ହ୍ରଦ ସହିତ, ସବୁଠି ଗଠନମୂଳକ ହସ୍ତକ୍ଷେପ ଅସମ୍ଭବ । ବିଜ୍ଞାନ ଏପରି ହ୍ରଦ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ ଯେଉଁଠାରେ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟତ୍ର ତଦାରଖ, ଭୂମି ପରିଚାଳନା ଏବଂ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଯୋଜନା ବ୍ୟବହାର କରାଯିବା ଉଚିତ ।

ଆଗକୁ ବିପଦ ପାଇଁ ନିର୍ମାଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଚେତାବନୀ ଶେଷ ମାଇଲ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ

ହିମାଳାୟ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ବନ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ର ବାହାରେ ବସତି, ହୋଟେଲ, ହସ୍ପିଟାଲ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରି ଭୟଙ୍କର ବନ୍ୟା ପ୍ରତି ଅଧିକ ସ୍ଥିର ହେବା ଆବଶ୍ୟକ । ସେତୁଗୁଡ଼ିକୁ ବଡ଼ ବଡ଼ ପଥର ଏବଂ କାଦୁଅ ସହିତ ଭଗ୍ନାବଶେଷ-ସମୃଦ୍ଧ ବନ୍ୟାକୁ ସହ୍ୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ପ୍ରମୁଖ ବନ୍ଧ, ରାସ୍ତା ଏବଂ ସୁଡ଼ଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଭୂମିକମ୍ପ, ଭୂସ୍ଖଳନ ଏବଂ ହିମପାତ ପରି ବିପଦ ପାଇଁ ସ୍ୱାଧୀନ ସୁରକ୍ଷା-ମୂଲ୍ୟାୟନ କରାଯିବା ଉଚିତ, ଅତୀତର ଘଟଣା ବଦଳରେ ଜଳବାୟୁ-ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରିସ୍ଥିତି ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କେନ୍ଦ୍ରିତ କରି । ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଚେତାବନୀ କେବଳ ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଲୋକମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଆନ୍ତି; ନେପାଳର ଚେତାବନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନେକ ଷ୍ଟେସନ ସତ୍ତ୍ୱେ ଦୁର୍ବଳ, ଶୋ ରୋଲପା ସାଇରନ୍ ଭଳି ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରାୟତଃ ଅବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ । ଭୋଟେ କୋଶିରେ ଆଲାର୍ମ ସର୍ବନିମ୍ନ ଚେତାବନୀ ପ୍ରଦାନ କରେ । ସ୍ଥାନାନ୍ତର ଯୋଜନାରେ ସାଟେଲାଇଟ୍, ଭୂକମ୍ପ, ରାଡାର, ଏଆଇ ମନିଟରିଂ, ଡ୍ରିଲ୍, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବକ, ସାଇରନ୍, ରେଡିଓ, ମୋବାଇଲ୍ ଆଲର୍ଟ, ନିରାପଦ ପଏଣ୍ଟ ଏବଂ ସୁଗମ୍ୟ ଚେତାବନୀ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେବା ଆବଶ୍ୟକ, ଯାହା ବନ୍ୟା ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ସତର୍କତା ପ୍ରଦାନ କରିବା ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖିଛି ।

ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସରକାରଙ୍କୁ ବଦଳାଇପାରିବେ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ସହଯୋଗ ପାଇଁ ନିରପେକ୍ଷ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପ୍ରଦାନ କରିପାରିବେ । WMO, ICIMOD, UNDP, ସବୁଜ ଜଳବାୟୁ ପାଣ୍ଠି, ବିଶ୍ୱ ବ୍ୟାଙ୍କ ଏବଂ ଏସୀୟ ବିକାଶ ବ୍ୟାଙ୍କ ହିମାଳୟର ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏବଂ ଆର୍ଥିକ ପାଇଁ ବିପଦ ତଥ୍ୟ, ସୀମାପାର ସତର୍କତା, ପରିବେଶଗତ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚେତାବନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଂଶୀଦାର କରିବା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଉଚିତ ।

ପ୍ରତିରୋଧ ଟଙ୍କା ସଞ୍ଚୟ କରେ: WMO ରିପୋର୍ଟ କରେ ଯେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସତର୍କତା ନିବେଶ ପ୍ରାୟ 10 ଗୁଣ ଲାଭ ଦେଇପାରେ, ତଥାପି କେବଳ 60% ଦେଶରେ ବହୁ-ବିପଦ ଚେତାବନୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅଛି ।

ଅଧିକ ଏକ୍ସପୋଜର: ହିନ୍ଦୁ କୁଶ ହିମାଳୟରେ 240 ନିୟୁତ, ତଳକୁ 1.65 ବିଲିୟନ । HKH ହିମବାହ 65% ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ (2011-2020) ତରଳି ଯାଉଛି ଏବଂ ଉଚ୍ଚ-ନିର୍ଗମନ ପରିସ୍ଥିତିରେ 2100 ସୁଦ୍ଧା ସେମାନଙ୍କର ଆୟତନର 80% ହରାଇପାରେ ।

2014ରେ ଜୁରେ ଏବଂ 2025-2026ରେ ରାସୁୱାରୁ ଶିକ୍ଷା ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ, ହିମାଳୟ ଏହାର ରାଜନୈତିକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଅପେକ୍ଷା ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଛି । ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବିଜ୍ଞାନ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସୀମାପାର ସହଯୋଗ ପାଇଁ ସାଂଗଠନିକ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତିବଦ୍ଧତାର ଅଭାବ ରହିଛି । ଭବିଷ୍ୟତର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ - ବରଫ ତରଳିବା, ପଥର ଭୁଶୁଡ଼ିବା, ଭୂମିକମ୍ପ, ଭୂସ୍ଖଳନ କିମ୍ବା ବନ୍ୟା - ଜ୍ଞାନ ବାଣ୍ଟିବା, ବିଜ୍ଞାନ ସହିତ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସମନ୍ୱିତ କରିବା ଏବଂ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆସିବା ପୂର୍ବରୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସମୟୋଚିତ ଚେତାବନୀ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ । ଲେଖକ ୨୦୦୯ରୁ ୨୦୧୬ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିନ୍ଦୁ କୁଶ ହିମାଳୟରେ GLOF ବିପଦ ହ୍ରାସ ଉପରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛନ୍ତି ।

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ- ନେପାଳ ଏବଂ ତିବ୍ଦତ ବନ୍ୟା: ହଠାତ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ପଛର କାରଣ କ'ଣ?

ଏହା ମଧ୍ୟ ପଢ଼ନ୍ତୁ- Analysis: ଭାରତୀୟ ନଦୀଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି ଧ୍ୱଂସ କରୁଛି ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ବାଲି ଖନନ