ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିର ଚିହ୍ନଟ କାହିଁକି ଗୁରୁତ୍ବପୂର୍ଣ୍ଣ? ଚକ୍ଷୁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ. ଚୈତ୍ରା ଜୟଦେବଙ୍କ ସହିତ ସ୍ବତନ୍ତ୍ର ସାକ୍ଷାତକାର

Author credit: By Dr. Anubha Jain

ହାଇଦ୍ରାବାଦ: ସମଗ୍ର ବିଶ୍ବରେ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ଭାରତ ଉପରେ ସର୍ବାଧିକ ମଧୁମେହ ଆକ୍ରାନ୍ତଙ୍କ ବୋଝ ରହିଛି । 10 କୋଟି ମଧୁମେହ ବା ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀଙ୍କ ସହିତ 13 କୋଟି ସଂଖ୍ୟକ ପ୍ରି-ଡାଇବେଟିକ୍ ରୋଗୀଙ୍କ ଭାର ଦେଶ ସହ୍ୟ କରୁଛି । ଏଥିପାଇଁ ଭାରତ 'ବିଶ୍ବରେ ଡାଇବେଟିସ୍‌ର ରାଜଧାନୀ' ଭାବେ ଅବାଞ୍ଛିତ କ୍ଷ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛି । ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ସହିତ ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି ନାମକ ଏକ ଚକ୍ଷୁ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେବାର ବହୁ ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ସମୁଦାୟ ରୋଗୀ ସଂଖ୍ୟାର 12.5% ରୁ 17% ରୋଗୀ ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ତନ୍ମଧ୍ୟରୁ 3%ରୁ 4% ରୋଗୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ପ୍ରଭାବିତ ହେଉଥିବାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ମୋଟାମୋଟି କହିବାକୁ ଗଲେ 1.2ରୁ 1.7 କୋଟି ଭାରତୀୟ ଜନସଂଖ୍ୟା ଏହି ଚକ୍ଷୁରୋଗରେ ପୀଡିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ଏହା ସହିତ ସହରାଞ୍ଚଳ ଓ ଗ୍ରାମଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟବଧାନ ହ୍ରାସ ପାଇବା ସହିତ ଏଠାରେ ଚକ୍ଷୁରୋଗ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଯଥାକ୍ରମେ 17.4% ଓ 14% ରହିଛି ।

ଇଟିଭି ଭାରତର ଡାଇବେଟିସ୍ ବିରୋଧରେ ଚାଲିଥିବା ଅଭିଯାନରେ ଆମେ ବେଙ୍ଗାଲୁରୁର ନାରାୟଣା ନେତ୍ରାଳୟ ଆଇ ଇନ୍‌ଷ୍ଟିଚ୍ୟୁଟ୍‌ର ବରିଷ୍ଠ ପରାମର୍ଶଦାତା ଚକ୍ଷୁ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଡ. ଚୈତ୍ରା ଜୟଦେବଙ୍କ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରିଥିଲୁ । ଖବରରେ ଅଧିକ ଜାଣିବା...

ପ୍ରଶ୍ନ: ଚକ୍ଷୁ ସ୍ବାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଡାଇବେଟିସ୍‌ର ପ୍ରଭାବ କେତେ ଗମ୍ଭୀର, ବିଶେଷ କରି ଭାରତରେ ଏହା କେତେ ଗମ୍ଭୀର?

ଭାରତ ବର୍ତ୍ତମାନ ବିଶ୍ବରେ ଡାଇବେଟିସ୍ ପୀଡିତଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ପାଲଟିଛି । ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଚେତନା ଓ ରୋଗକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିବା ଖୁବ୍ ଜରୁରୀ ହୋଇପଡିଛି । ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଆଖିରେ ଜଟିଳ ସମସ୍ୟା 'ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି' ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ସଠିକ ସମୟରେ ଏହାକୁ ନିରୂପଣ ନ କରାଗଲେ ଏହା ଦ୍ବାରା ରୋଗୀ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହରାଇବା ଭଳି ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ । ଡାଇବେଟିସ୍‌ରେ ପୀଡିତ ସମସ୍ତ ରୋଗୀଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ରୋଗ ଏକ ବିଶାଳ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଟାଇପ୍ 1, 2 କିମ୍ବା ଜେଷ୍ଟେସନାଲ୍ ଡାଇବେଟିସ୍ ପୀଡିତଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ରୋଗ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ । ଏହା ସହିତ ଟାଇପ୍ 5 ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚକ୍ଷୁ ସମସ୍ୟା ଚିନ୍ତାରେ ପକାଇଛି । ଟାଇପ୍ 5 ଡାଇବେଟିସ୍, ଯାହା ପୁଷ୍ଟିହୀନତା କାରଣରୁ କମ୍ ବୟସ୍କ ଶିଶୁଙ୍କ ନିକଟରେ ଦେଖାଯାଇଥାଏ ।

ଭାରତର ବୃହତ୍ତ ଓ ବଢୁଥିବା ଯୁବସଂଖ୍ୟାକୁ ଏହି ରୋଗ ସମ୍ପର୍କରେ ସଚେତନ କରିବାର ବହୁ ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ସଠିକ୍ ସମୟରେ ରୋଗ ନିରୂପଣ, ନିୟମିତ ଆଖି ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ଉପଯୁକ୍ତ ଆଖି ପରୀକ୍ଷଣ ସହିତ ଉପଯୁକ୍ତ ପୋଷକ ତତ୍ତ୍ବ ଶରୀରକୁ ଦୀର୍ଘଦିନର ସମସ୍ୟାରୁ ରକ୍ଷା କରିବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଡାଏବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି କ'ଣ? ଏହା ସମୟ ସହିତ ଦୃଷ୍ଟିକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରେ? ଏବଂ ରୋଗୀମାନେ କେଉଁ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରତି ସତର୍କ ରହିବା ଉଚିତ?

ଡାଏବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି, ଏପରି ଏକ ଅବସ୍ଥା ଯାହା ଆଖିର ଆଖିର ପଛ ପାର୍ଶ୍ବରେ ଥିବା ଏକ ଲାଇଟ୍ ସେନ୍ସିଟିଭ୍ ସ୍ତର ବା ରେଟିନା ଉପରେ କୁପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ଡାଇବେଟିସ୍ ଦ୍ବାରା ଛୋଟ ଛୋଟ ରକ୍ତ ନଳୀ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହା ଦ୍ବାରା ରେଟିନା ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ରକ୍ଚବାହୀ ନଳୀ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାର କ୍ଷମତା ହରାଇଥାଏ ।

ଏହା ଦ୍ବାରା

• ଆଖିରୁ ତରଳ ଅଂଶ ଲିକ୍ କରିବା ଏଡେମା ବା (edema) ରୋଗ: ଝାପ୍‌ସା ଦେଖା ଦେଖାଯିବା ଓ ଅନ୍ୟର ମୁହଁ ନ ଚିହ୍ନିପାରିବା ଭଳି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ।
• ରକ୍ତ ନଳୀର ଆକାର ହ୍ରାସ ପାଇବା ଫଳରେ ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନରେ ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ।
• ଏହା ସହିତ ଅପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ନୂତନ ରକ୍ତ ନଳୀ ଗଠିତ ହୋଇଥାଏ । ଯାହାର ଉପଚାର ନ କରାଗଲେ ଏଥିରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ ।

ସାଧାରଣ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟରେ ଝାପ୍ସା ଦେଖାଯିବା, ସଠିକ୍ ଭାବେ ଦେଖାନଯିବା, ଆଖିରେ କିଛି ଭାସମାନ ପଦାର୍ଥ ଦେଖାଯିବା ଏବଂ ନିତିଦିନିଆ କାର୍ଯ୍ୟ ଯଥା ପଢିବା ଓ ଗାଡ଼ି ଚଳାଇବା ଆଦି କାମ କରିବାରେ କଷ୍ଟ ହେବା । ଆଖିରେ ସବୁପ୍ରକାରର ଭାସମାନ ପଦାର୍ଥ ଦେଖାଯିବା ଅର୍ଥାତ ଆପଣ ଡାଏବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିରେ ପୀଡିତ ନୁହଁନ୍ତି । ବରଂ ହଠାତ୍ କଳା ଓ ନାଲି ରଙ୍ଗର ଭାସମାନ ପଦାର୍ଥ ଦେଖାଯିବା ଆଖିରେ ଥିବା ରକ୍ତନଳୀରୁ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେବାର ସଙ୍କେତ ଦେଇଥାଏ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଯଥାଶୀଘ୍ର ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପଡେ ।

ଆପଣଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଏପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଅନୁଚିତ୍ । ବର୍ଷିକ ଆଖି ପରୀକ୍ଷଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ରୋଗର କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ ପାଉନଥିବା ସତ୍ତ୍ବେ ନିୟମିତ ବ୍ୟବଧାନରେ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି । ଯଦି ଆପଣ ଏପରି ସମସ୍ୟାରେ ପୀଡିତ ତେବେ ସାପ୍ତାହିକ, ମାସିକ ଓ ବାର୍ଷିକ ସମୟ ବ୍ୟବଧାନରେ ନିଶ୍ଚିତଭାବେ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଠାରୁ ପରାମର୍ଶ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ । ଏଥିପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଲେ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର କିମ୍ବା ଲେଜର ମାଧ୍ୟମରେ ଚିକିତ୍ସା କରାଯାଇଥାଏ ।

ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିର କାରଣ:

• ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ସ୍ତର
• ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମଧୁମେହ
• ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ
• ଅଧିକ ମେଦବହୁଳତା
• ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ମଧୁମେହ
• ଧୂମପାନକାରୀ ବ୍ୟକ୍ତି

ପ୍ରଶ୍ନ: ଡାଏବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିକୁ କାହିଁକି ଏକ ନୀରବ ଦୃଷ୍ଟି ଘାତକ କୁହାଯାଏ?

ଏହି ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ, ଚକ୍ଷୁର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ରେଟିନା ପ୍ରଭାବିତ ହେବା କିମ୍ବା ଏହି ରୋଗ ଗୁରୁତର ହେବା ପରେ ଦେଖାଯାଏ । ଅନେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପେରିଫେରାଲ୍ ରେଟିନୋପାଥି, ବାହ୍ୟ ରେଟିନ୍ କିମ୍ବା ପରିଧିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ବିନା ଲକ୍ଷଣରେ ଏହା ନୀରବରେ ବଢ଼ିଚାଲେ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥାଏ । ତେଣୁ, ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୋଗୀମାନେ ପ୍ରାୟତଃ ଏହା ସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇନଥାନ୍ତି ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିକୁ ଶୀଘ୍ର ଚିହ୍ନଟ ଦ୍ବାରା ରୋକା ଯାଇପାରିବ କି? AI ଭଳି ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା କ’ଣ ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିହ୍ନଟ ଏବଂ ବଡ଼ ସ୍କେଲ୍ ସ୍କ୍ରିନିଂରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ?

ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ । ଚିକିତ୍ସା ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିହ୍ନଟ ପ୍ରଗତିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ଧୀର କରିପାରିବ । କିନ୍ତୁ ରେଟିନାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ କରିପାରିବ ନାହିଁ ।

ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ପଦ୍ଧତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହାକୁ ସହଜରେ ସ୍କ୍ରିନିଂ କରାଯାଇପାରିବ । ପ୍ରମୁଖ ମାନଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ହସ୍ପିଟାଲଗୁଡ଼ିକରେ ଏକ ବିସ୍ତାରିତ ଚକ୍ଷୁ ପରୀକ୍ଷା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶେଷଜ୍ଞମାନେ ଆଖି ବୁଜିବା ପାଇଁ ଆଖି ଡ୍ରପ୍ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ଏବଂ ଛୋଟ ଛୋଟ କ୍ଷତ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ରେଟିନା ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି ।

ତଥାପି, ପ୍ରଭାବିତ ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଅଧିକ ଥିବାରୁ, କେବଳ ହସ୍ପିଟାଲ-ଭିତ୍ତିକ ସ୍କ୍ରିନିଂ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ସ୍ତରରେ, ୱାଇଡ୍-ଫିଲ୍ଡ ଇମେଜିଂ କିମ୍ବା ନନ୍-ଡିଲେଟେଡ୍ ରେଟିନା ଇମେଜିଂ (ଫଣ୍ଡସ୍ ଫଟୋଗ୍ରାଫି) ଏକ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍କେଲେବଲ୍ ସମାଧାନ ପ୍ରଦାନ କରେ । ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ପ୍ରତିଛବିଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରିବେ । ଯାହାକୁ ପରେ AI ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରି ମୂଲ୍ୟାଙ୍କନ କିମ୍ବା ବିଶ୍ଳେଷଣ କରାଯାଇପାରିବ । ଏହି ପଦ୍ଧତି ରୋଗର ବଡ଼ ସ୍ତରରେ ସ୍କ୍ରିନିଂ ଏବଂ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିହ୍ନଟକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ମଧୁମେହର କେତେ ସମୟ ପରେ ରେଟିନା ଉପରେ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହା କେତେ ଗମ୍ଭୀର ?
ମଧୁମେହ ରେଟିନାପାଥି ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବିପଦ କାରକ ହେଉଛି ମଧୁମେହର ଅବଧି । ଏହା ଏକ ସାମଗ୍ରିକ ପ୍ରଭାବ, ଯେଉଁଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଉଚ୍ଚ ଶର୍କରା ସ୍ତର ରେଟିନା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ଏକ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ସଠିକ୍ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ମଧୁମେହ (20-30 ବର୍ଷ) ରୋଗୀମାନେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ରେଟିନାପାଥିରେ ପୀଡିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ରୋଗୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗମ୍ଭୀରତା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ସମୟ ସହିତ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେବା ପ୍ରାୟତଃ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ଯୁବପିଢିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢୁଥିବା ବେଳେ ରେଟିନା ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି କି?
ହଁ ଯୁବପିଢିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗ ବଢିବା ସହିତ ଡାଇବେଟିସ୍ ରେଟିନୋପାଥି ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଶୀଘ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି ।

ଏହା ପଛରେ କିଛି ବିଶେଷ କାରଣ ମଧ୍ୟ ରହିଛି:

1. ଯୁବପିଢିଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବଢୁଥିବା ମଧୁମେହ ସମସ୍ୟା
2. ପରୀକ୍ଷଣ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଉନ୍ନତି ଓ ଶୀଘ୍ର ରୋଗ ନିରୂପଣ
3. ରୋଗ ନିରୂପଣରେ ବିଳମ୍ବ ଓ ବଢୁଥିବା ଜଟିଳତା
4. ଜୀବନଶୈଳୀ କାରଣ: ମେଦ ବହୁଳତା, ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଜୀବନଶୈଳୀ, ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଓ ଅତ୍ୟଧିକ ମେଦବହୁଳତା

ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ମିଶି ଡାଇବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି ରୋଗର ନିରୂପଣ ଓ ଅଗ୍ରଗତିରେ ଯୋଗଦାନ କରିଥାନ୍ତି ।

କେଉଁ ମଧୁମେହ ରୋଗୀଙ୍କ ଉପରେ ରେଟିନା କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବାର ସର୍ବାଧିକ ସମ୍ଭାବନା ରହିଥାଏ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଓ ମେଦବହୁଳତା କିପରି ପରିସ୍ଥିତିକୁ ଆହୁରି ଖରାପ କରିଥାଏ?

ଡାଏବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥି ସହିତ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ୟା ଗୁଡିକ ହେଲା:

1. କୋମୋରବାଇଡିଟିସ୍ (Comorbidities): ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ଓ ମେଦବହୁଳତା ସମସ୍ୟାର ଆଧିକ୍ୟ
2. ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ପୀଡିତ ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀ
3. ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରିଥିବା ମହିଳା
4. ଗ୍ଲାଇସେମିକ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରୁନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି: ଅଧିକ ରକ୍ତ ଶର୍କରା, ପୀଡିତ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା ଓ ଜଟିଳତା ଅଧିକ

ଏହି କାରକଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିୟମିତ ପରୀକ୍ଷଣ ଓ ଏହି କାରକକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା ପାଇଁ କଡ଼ା ପଦକ୍ଷେପ ନେବାର ଆବଶ୍ୟକତା ରହିଛି ।

ପ୍ରଶ୍ନ: କିପରି ଡାଇବେଟିସ୍ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜର ଦୃଷ୍ଟି ଶକ୍ତିକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିପାରିବେ ? ଏଥିପାଇଁ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କେତେ ଜରୁରୀ?

ବହୁ ରୋଗୀ ଡାଇବେଟିସ୍‌କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଣାଳୀ ଅନୁସରଣ କରିଥାନ୍ତି । ମାତ୍ର ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଔଷଧ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ । ଏମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ । ଏହା ସହିତ ସାରା ଜୀବନ ଏପରି ଔଷଧ ସେବନକୁ ନେଇ ରୋଗୀଙ୍କ ମନରେ ଆଶା ଓ ଆଶଙ୍କା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥାଏ । ଡାଇବେଟିସ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ରକ୍ତ ଶର୍କରା ସ୍ତରକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖିବା, ସନ୍ତୁଳିତ ଆହାର, ବ୍ୟାୟାମ ଓ ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଡାଇବେଟିସ୍ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଭିନ୍ନ ଅଟେ ।

ଟାଇପ୍ 1 ଡାଇବେଟିସ୍: ଏମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ପ୍ରମୁଖ ଅଟେ । ଶରୀର ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିପାରେ ନାହିଁ ।

ଟାଇପ୍ 2 ଡାଇବେଟିସ୍: ଏହା ଇନ୍‌ସୁଲିନ୍ ରେଜିଷ୍ଟାନ୍ସ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ । ଏହାକୁ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଦ୍ବାରା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଇପାରେ । ଏହା ସହିତ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଔଷଧର ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପଡିଥାଏ ।

ଔଷଧ ସହିତ ଜୀବନଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଡାଇବେଟିସ୍ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ନିର୍ବାହ କରିଥାଏ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପରେ, କେଉଁ ଚିକିତ୍ସା ଉପଲବ୍ଧ ଏବଂ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହରାଇବାରୁ ରୋକିବାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ କେତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ? ମଧୁମେହ ଜନିତ ଚକ୍ଷୁ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ପରିଚାଳନାରେ ବର୍ତ୍ତମାନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ନବୀନତମ ଉନ୍ନତି କ’ଣ ହୋଇଛି ?

ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପ୍ରଥମ ପଦକ୍ଷେପ ଏବଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏହାକୁ ବହୁତ ସହଜ କରିଦେଇଛି । ଆଜି, ଆମେ ରେଟିନା ପ୍ରତିଛବି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ପାଇଁ ଓସାରିଆ କ୍ଷେତ୍ର ଫଣ୍ଡସ୍ ସ୍କ୍ରିନିଂ (ବିନା ଡାଇଲେସନ୍) ବ୍ୟବହାର କରୁ । ଏହା ସହିତ OCT-A ଭଳି ଉନ୍ନତ, ଅଣ-ଆକ୍ରମଣାତ୍ମକ ପରୀକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରୁ । ଯାହା ରଙ୍ଗ ବିନା ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀକୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ କରିପାରିବ । AI ସମର୍ଥନ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଏବଂ ସଠିକ୍ ଚିହ୍ନଟକୁ ଆହୁରି ଉନ୍ନତ କରେ।

ରୋଗର ଗମ୍ଭୀରତା ଉପରେ ଚିକିତ୍ସା ନିର୍ଭର କରେ:

ଆଇଡ୍ରପ୍: ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଓ ସାମାନ୍ୟ ଆଖି ଫୁଲିବା (edema)

ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ: ଆଖି ଫୁଲିବା ଜଣା ପଡିବା ପରେ

ଲେଜର ଚିକିତ୍ସା: ଆସାଧାରଣ ନୂତନ ରକ୍ତନଳୀ ବିକସିତ ହେବା ପରେ

ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର: ଆଖିରେ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଏବଂ ରେଟିନା ସ୍ଥାନଚ୍ୟୁତ ହେବା ପରେ

ଶୀଘ୍ର ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାବରେ ଦୃଷ୍ଟିଶକ୍ତି ହ୍ରାସ ଏବଂ ଲକ୍ଷଣ ଗୁଡିକୁ ପ୍ରକାଶ ପାଇବାରେ ରୋକିପାରିବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ସାରା ଭାରତରେ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ଚିକିତ୍ସା କେତେ ସୁଲଭ ଏବଂ ଉପଲବ୍ଧ ?

ଡାଏବେଟିକ୍ ରେଟିନୋପାଥିର ଚିକିତ୍ସା ଉନ୍ନତ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ । କିନ୍ତୁ ଏହାର ଉପଲବ୍ଧତା ଏବଂ ସୁଲଭତା ପ୍ରମୁଖ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ ହୋଇ ରହିଛି । ଅଧିକାଂଶ ବିକଳ୍ପ ସହରାଞ୍ଚଳ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକରେ କେନ୍ଦ୍ରିତ ଏବଂ ସୀମିତ ବୀମା କଭରେଜ୍ ସହିତ ଉପଲବ୍ଧ ।

ତଥାପି, ବଡ଼ ବ୍ୟବଧାନ ହେଉଛି ସଚେତନତା । ଅନେକ ରୋଗୀ ଏପରିକି ସହରଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଡାଏବେଟିସ୍ ଆଖିକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଇପାରେ ଏସମ୍ପର୍କରେ ଜାଣିନଥାନ୍ତି । ଯାହା ଫଳରେ ବିଳମ୍ବରେ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୁଏ ଓ ଅନେକ ରୋଗୀ ଜଟିଳ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଚିକିତ୍ସା ପାଇଁ ଆସିଥାନ୍ତି . ଡାଏବେଟିସ୍ କେବଳ ରକ୍ତ ଶର୍କରାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ଆଖି କିମ୍ବା କିଡନୀ ପରି ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଙ୍ଗକୁ ନୁହେଁ ବୋଲି ଏକ ସାଧାରଣ ଭୁଲ ଧାରଣା ରହିଆସିଛି ।

ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ସମୟରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ରୋଗୀଙ୍କୁ ସଚେତନ କରିବା ଜରୁରୀ । ଜଟିଳତା ବିଷୟରେ ସ୍ଥାନୀୟ ଭାଷାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ ଏବଂ ସମୟୋଚିତ ବିଶେଷଜ୍ଞ ପରାମର୍ଶ ରୋଗୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ଚିକିତ୍ସା ପାଇବାରେ ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ଦୃଷ୍ଟି କ୍ଷତିକୁ ରୋକିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରିବ ।

ପ୍ରଶ୍ନ: ମଧୁମେହ ଚକ୍ଷୁ ଚିକିତ୍ସାକୁ ଆଗକୁ ବଢାଇବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସହଯୋଗ କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍କ୍ରିନିଂ ଏବଂ ପରିଚାଳନାରେ ଭାରତ ବିଶ୍ୱସ୍ତରରେ କିପରି ତୁଳନା କରେ?

ଏହି ରୋଗର ମୁକାବିଲା କରିବା ପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ସହଯୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । କ୍ଲିନିକାଲ୍ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଏବଂ ପରିଚାଳନା ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ ସହିତ ସମକକ୍ଷ ହୋଇପାରିଛି । ଅଧିକ ଜନସଂଖ୍ୟା, ଅଧିକ ମଧୁମେହ ବୋଝ ଓ ଅଧିକ ପରିମାଣର ଜଟିଳ ମାମଲାଗୁଡ଼ିକୁ ଚିକିତ୍ସା କରିବାରେ ଦେଶ ସଫଳ । ଏହାର ବିପରୀତ, ବିଦେଶରେ ଉନ୍ନତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ପହଞ୍ଚିବା ଦ୍ଵାରା ଶୀଘ୍ର ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଉନ୍ନତ ଚିକିତ୍ସାର ଆବଶ୍ୟକତା କମ୍ ହୋଇଥାଏ।

ଭାରତ ମଧ୍ୟ କ୍ଲିନିକାଲ୍ ଗବେଷଣାରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରେ । ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତଥ୍ୟ ଯୋଗଦାନ କରେ ଏବଂ ଚାଲୁଥିବା ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ପରୀକ୍ଷଣ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶୀଦାର ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ଯାହା ରୋଗୀମାନଙ୍କୁ ଏକ ବିକସିତ ଉନ୍ନତଧରଣର ଚିକିତ୍ସା ପାଇବା ପାଇଁ ସୁଯୋଗ ଦେଇଥାଏ ।

ତଥାପି, ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଚିହ୍ନଟରେ ବ୍ୟବଧାନ ରହିଛି । ଯଦି ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଧୁମେହ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍କ୍ରିନିଂ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଏ, ତେବେ ଭାରତ କେବଳ ଚିକିତ୍ସାରେ ନୁହେଁ ବରଂ ସମୟୋଚିତ ରୋଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ମାନଦଣ୍ଡ ସହିତ ସମାନତା ହାସଲ କରିପାରିବ । ଆମ ପାଖରେ ପୂର୍ବରୁ କମ୍ ମୂଲ୍ୟର ରେଟିନା ସ୍କ୍ରିନିଂ ଡିଭାଇସ୍ ସମେତ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଏବଂ ବିଶେଷଜ୍ଞତା ଅଛି । କିନ୍ତୁ ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଏହାର ସମ୍ମିଶ୍ରଣ ସୀମିତ ରହିଛି । ଦୃଢ଼ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟସେବା ନୀତି ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ସ୍କ୍ରିନିଂର ଉପଲବ୍ଧତା ଜରୁରୀ ଅଟେ । ଏହା ସହିତ ଗଣମାଧ୍ୟମ ଏବଂ ଅଭିଯାନଗୁଡ଼ିକ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ଅନ୍ଧତ୍ୱକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ସଚେତନତା ଏବଂ ନୀତି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବାରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିପାରିବେ ।