EXPLAINER: କାହିଁକି ପ୍ରଥମେ କେରଳ ଛୁଏଁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ 'ମୌସୁମୀ' ବାୟୁ, ଓଡ଼ିଶାରେ କେବେ ଓ କେଉଁ ଜିଲ୍ଲା ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରେ ?
ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କ’ଣ? ପ୍ରାକ-ମୌସୁମୀ କ'ଣ? ମୌସୁମୀ କେତେ ପ୍ରକାରର? ମୌସୁମୀ ପ୍ରଥମେ କେରଳ ଛୁଇଁବାର କାରଣ କ'ଣ? ମୌସୁମୀ କେବେ ଓଡ଼ିଶା ଛୁଏଁ? ରିପୋର୍ଟ: ଶୁଭଞ୍ଜୟ ପ୍ରଧାନ
Published : June 6, 2026 at 4:51 PM IST
South-West Monsoon ହାଇଦ୍ରାବାଦ: ଖରାଦିନେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହରୁ ତ୍ରାହି ପାଇବା ପାଇଁ ମୌସୁମୀ ବା ମନ୍ସୁନ୍ (Monsoon)ର ଆଗମନକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାଆନ୍ତି ଭାରତବାସୀ । ଚଳିତ ବର୍ଷ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କେରଳ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି । ମୌସୁମୀର ଆଗମନ ସହ କେରଳରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ଦେଶର ଅନ୍ୟ ଭାଗକୁ ଛୁଇଁବ । ତେବେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରଥମେ ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ଛୁଇଁଥାଏ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ କେରଳକୁ ମୌସୁମୀର ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ ।
ମୌସୁମୀ କେବଳ ବର୍ଷା ଆଣି ନଥାଏ ବରଂ ଏହା ଚାଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ସୁଖର ସମ୍ଭାର ନେଇ ଆସେ । ମୌସୁମୀ କବେଳ ପାଗ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ନଥାଏ ବରଂ ସମଗ୍ର ଦେଶର ଅର୍ଥନୀତିକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ । ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମୟରେ ବର୍ଷା ଦେଖିବାକୁ ମିଳଥାଏ । ଯେମିତି କାଳବୈଶାଖୀ ବର୍ଷା ଓ ଲଘୁଚାପ ବର୍ଷା । ତେବେ ଏ ମୌସୁମୀ କ'ଣ ? ଏହା କେତେ ପ୍ରକାର ? ଏହା ପ୍ରଥମେ କେରଳକୁ କାହିଁକି ସ୍ପର୍ଶ କରେ ? ଏହା ଓଡ଼ିଶାରେ କେବେ ପହଞ୍ଚେ ? ଓଡ଼ିଶାରେ କେଉଁ ଜିଲ୍ଲାକୁ ପ୍ରଥମେ ଛୁଏଁ ? ଇଟିଭି ଭାରତ EXPLAINERରେ ଆସନ୍ତୁ ସେ ବିଷୟରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଜାଣିବା...
ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଜୁନ 1 ସୁଦ୍ଧା ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କେରଳ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ମାତ୍ର ଚଳିତ ବର୍ଷ ମୌସୁମୀ ବିଳମ୍ବରେ ଆସିଛି । ଜୁନ୍ 4 ତାରିଖ (ଗୁରୁବାର) ଦିନ ମୌସୁମୀ କେରଳରେ ପହଞ୍ଚିଛି । ଆଉ ସପ୍ତାହ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଓଡି଼ିଶା ଛୁଇଁବ ।
ମନ୍ସୁନ ଅର୍ଥ କ'ଣ?
'ମୌସୁମୀ' (Monsoon) ଶବ୍ଦଟି ଆରବୀ ଶବ୍ଦ 'ମୌସିମ୍' (Mausim)ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ପାଗ' ବା 'ଋତୁ' । ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହିତ ଯେଉଁ ବାୟୁ ପ୍ରବାହର ଦିଗ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଦଳିଯାଏ, ତାହାକୁ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କୁହାଯାଏ । ମନ୍ସୁନ ଶବ୍ଦଟି ପ୍ରଥମେ ଜଣେ ଲେଖକ ତାଙ୍କ ପୁସ୍ତକରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ସେ ଲେଖିଥିଲେ ଯେ ଏହି ମନ୍ସୁନ ବାୟୁକୁ ଶକ୍ତିର ଉତ୍ସ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ପ୍ରକୃତରେ, ମନ୍ସୁନ ଶବ୍ଦଟି ବର୍ଷାର ଋତୁକାଳୀନ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ।
ମୌସୁମୀ କ’ଣ:
ମୌସୁମୀ ହେଉଛି ଋତୁକାଳୀନ ବାୟୁର ଏକ ପ୍ରଣାଳୀ ଯାହା ବର୍ଷା କରିଥାଏ । ଆରବ ସାଗରରୁ ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳକୁ ପ୍ରବାହିତ ବାୟୁକୁ ମୌସୁମୀ କୁହାଯାଏ । ସୂଚନା ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ବାୟୁ କେବଳ ଭାରତରେ ନୁହେଁ ବରଂ ପଡ଼ୋଶୀ ଦେଶ ପାକିସ୍ତାନ ଏବଂ ବାଂଲାଦେଶରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷା ଆଣିଥାଏ । ପାଣିପାଗ ବିଶେଷଜ୍ଞଙ୍କ ଅନୁଯାୟୀ, ଏହି ବାୟୁ ଜୁନ୍ରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ଚାରି ମାସ ପାଇଁ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ହୋଇଥାଏ । ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ସମୁଦ୍ରରୁ ଉଠି ସ୍ଥଳ ଆଡକୁ ଗତି କରିଥାଏ । ଏହି ବାୟୁ ସମୁଦ୍ର ପାଣିରୁ ଜଳୀୟବାଷ୍ପ ଶୋଷଣ କରେ ଏବଂ ପୃଥିବୀରେ ପହଞ୍ଚିବା ବେଳକୁ ଉପରକୁ ଉଠି ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା କରିଥାଏ ।
ପ୍ରାକ-ମୌସୁମୀ କ'ଣ?
ସୂର୍ଯ୍ୟ କର୍କଟ କ୍ରାନ୍ତି ଆଡକୁ ଗତି କରିବା ସହିତ, ଭାରତରେ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାକୁ ଲାଗେ । ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରାକ-ମୌସୁମୀ (Pre-Monsoon) ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ, ଏହି ପ୍ରାକ-ମୌସୁମୀ ମାର୍ଚ୍ଚରୁ ମେ' ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତିନି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ହେଉଥିବା ବର୍ଷାକୁ ପ୍ରାକ-ମୌସୁମୀ କୁହାଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ପ୍ରବଳ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ପ୍ରବାହ ପରେ ତାପମାତ୍ରା ହ୍ରାସ ପାଇଥାଏ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ (IMD) ଅନୁଯାୟୀ ବଜ୍ରପାତ, ଝଡ଼ବର୍ଷା ଏବଂ ହାଲୁକାରୁ ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ ।
ମୌସୁମୀ କେତେ ପ୍ରକାରର?
ଭାରତରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ: ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ । ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ, ସାଧାରଣତଃ ଜୁନ୍ ମାସରୁ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ମାସ ମଧ୍ୟରେ ସକ୍ରିୟ ରହିଥାଏ । ଏହା ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥାଏ: 'ଆରବ ସାଗର ଶାଖା' ଏବଂ 'ବଙ୍ଗୋପସାଗର ଶାଖା'।
ସେହିପରି ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ମୌସୁମୀ ସାଧାରଣତଃ ଅକ୍ଟୋବର ଓ ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ସକ୍ରିୟ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ସମୟରେ ପବନ ସ୍ଥଳଭାଗରୁ ସମୁଦ୍ର ଆଡକୁ ବହିଥାଏ, ଯାହା ଫଳରେ ଦେଶର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ । ଏହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ବିଶେଷ କରି ତାମିଲନାଡୁ ଓ ଆନ୍ଧ୍ରପ୍ରଦେଶ ସମେତ ଅନେକ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା କରାଇଥାଏ ।
କାହିଁକି ମୌସୁମୀ ପ୍ରଥମେ କେରଳ ଛୁଏଁ:
ତେବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ପ୍ରଶ୍ନ ଥାଏ ଯେ, ମୌସୁମୀ ପ୍ରଥମେ କେରଳରେ କାହିଁକି ପହଞ୍ଚେ ? ଏହା ଦେଶର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ରାଜ୍ୟରୁ କାହିଁକି ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ ? ଏହାର କାରଣ ହେଉଛି ସମୁଦ୍ର, ପବନର ଦିଗ ଏବଂ ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି । ଏସବୁ କାରଣ ମୌସୁମୀ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିଥାଏ । କେରଳ ଆରବ ସାଗରର ଠିକ୍ କୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଋତୁକାଳୀନ ବାୟୁ ଆରବ ସାଗରର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ ସହିତ ଧକ୍କା ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କେରଳ ସେହି ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଏହି ବାୟୁ ଆରବ ସାଗରରୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ପରିମାଣଠାରୁ ଅଧିକ ଆର୍ଦ୍ରତା ବହନ କରେ । ତୀବ୍ର ଗରମ ଯୋଗୁଁ, ବାୟୁ ପ୍ରଚୁର ଆର୍ଦ୍ରତା ଉଠାଇଥାଏ । ଯେତେବେଳେ ଏହା କେରଳରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ, ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଆର୍ଦ୍ର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ମୌସୁମୀ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହାର ପ୍ରବାହ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ, ଏବଂ ପରେ ଏହା ଉତ୍ତର ଭାରତର ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗତି କରେ ।
ଆଞ୍ଚଳିକ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ମନୋରମା ମହାନ୍ତି କହିଛନ୍ତି, "ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ବର୍ଷା ନୁହେଁ । ଏହା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରୁ ଆସୁଥିବା ପବନ, ଯାହାକୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ କୁହାଯାଏ । ମୌସୁମୀ ଯେତେବେଳେ ଆସେ, ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରୁ ପବନ ଆସିଥାଏ ଓ ଏହା ବୁଲି ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗ ଦେଇ କେରଳରେ ପହଞ୍ଚେ । ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ବାୟୁ ପ୍ରଥମେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତକୁ ଛୁଇଁଥାଏ ଅର୍ଥାତ କେରଳ ପାଖାପାଖି ଛୁଇଁଥାଏ । ପ୍ରଥମେ ଯେତେବେଳେ ଏହି ବାୟୁ ଆସେ, ଏହା କିଛି ଆର୍ଦ୍ରତା ନେଇ ଆସିଥାଏ । ଏହା ସହ ସ୍ଥଳଭାଗରେ ତାପମାତ୍ରା ଥାଏ । ଫଳରେ କେରଳରେ ବର୍ଷା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ପରେ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତର ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ବଙ୍ଗୋପସାଗରକୁ ଆସେ । ସେଠାରୁ ବାୟୁ ଓଡ଼ିଶା, ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ ଓ ବାଂଲାଦେଶ ଦେଇ ବୁଲି ରାଜସ୍ଥାନ ଓ ଉତ୍ତର ପଞ୍ଜାବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥାଏ । ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ବୁଲିବାର କାରଣ ହେଉଛି ଉପର ଭାଗରେ ହିମାଳୟ ରହିଛି । ହିମାଳୟ ବାୟୁକୁ ଉପରକୁ ଯିବାକୁ ବାଧା ଦିଏ ।"
ମୌସୁମୀ କେରଳ ଛୁଇଁବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ହେଲା:
- ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି (Geographical Location): ଭାରତର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗ ଏକ ତ୍ରିଭୁଜାକୃତିର ଉପଦ୍ୱୀପ (Peninsula) ଏବଂ କେରଳ ଏହାର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ କୋଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ।
- ସାମୁଦ୍ରିକ ବାୟୁ (Oceanic Winds): ଗ୍ରୀଷ୍ମଋତୁରେ ଭାରତୀୟ ସ୍ଥଳଭାଗ ଅଧିକ ଗରମ ହୋଇଯାଏ । ଫଳରେ ସେଠାରେ ନିମ୍ନ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଆରବ ସାଗର ତଥା ଭାରତ ମହାସାଗରରୁ ଥଣ୍ଡା ଓ ଆର୍ଦ୍ରତାଯୁକ୍ତ ପବନ ଭାରତ ଆଡକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଏ ।
- ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳା (Western Ghats): ଆରବ ସାଗର ଦେଇ ଆସୁଥିବା ପବନ କେରଳ ଉପକୂଳରେ ପହଞ୍ଚିବା ମାତ୍ରେ ଉଚ୍ଚ ପଶ୍ଚିମଘାଟ ପର୍ବତମାଳାରେ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହାକୁ 'Orographic Rainfall' କୁହାଯାଏ । ଏହି ପବନ ପର୍ବତ ଉପରକୁ ଉଠି ଘନୀଭୂତ ହୋଇ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା କରାଇଥାଏ ।
ମୌସୁମୀ କେବେ ଓଡ଼ିଶା ଛୁଏଁ ?
ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ କେରଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଏହା ସାଧାରଣତଃ 10ରୁ 15 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ତେବେ ପାଣିପାଗ ଏବଂ ବାୟୁମଣ୍ଡଳୀୟ ସ୍ଥିତି ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଏହାର ଆଗମନ ତାରିଖରେ ସାମାନ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଥାଏ । ଚଳିତ ବର୍ଷ ଜୁନ 13ରୁ 14 ମଧ୍ୟରେ ମୌସୁମୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାର ସମ୍ଭାବନା ରହିଛି । ମୌସୁମୀ ସାଧାରଣତଃ ଦକ୍ଷିଣ ଓଡ଼ିଶା ଦେଇ ଓଡ଼ିଶା ମଧ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଓଡ଼ିଶାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଥିବା ମାଲକାନଗିରି ଏବଂ କୋରାପୁଟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ସର୍ବପ୍ରଥମେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ପରେ ନବରଙ୍ଗପୁର, କଳାହାଣ୍ଡି, ରାୟଗଡ଼ା ଓ ଗଜପତି ଜିଲ୍ଲା ସହ ଅନ୍ୟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ମୌସୁମୀ ବ୍ୟାପିଥାଏ । ସେହିପରି ବଳେବେଳେ ଏହା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରୁ ଉତ୍ତର ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଜିଲ୍ଲା ଦେଇ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ ।
ଆଞ୍ଚଳିକ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା ମନୋରମା ମହାନ୍ତି କହିଛନ୍ତି, "ମୌସୁମୀ ଜୁନ 1 ତାରିଖରେ କେରେଳକୁ ଛୁଇଁଥାଏ । ଏହାର 15 ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ପହଞ୍ଚିଥାଏ । ଜୁନ 13 କିମ୍ବା 14 ତାରିଖରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ଓଡ଼ିଶାରେ ସେମିତି କିଛି ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ମୌସୁମୀ ପ୍ରଥମେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ନଥାଏ । ବେଳେ ବେଳେ ଏହା କୋରାପୁଟ ଓ ମାଲକାନଗିରି ଦେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ବେଳେ ବେଳେ ଏହା ଉପରପାର୍ଶ୍ବରୁ ଅର୍ଥାତ ବାଲେଶ୍ବର, ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଓ ଭଦ୍ରକ ଦେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ । କାରଣ ବାୟୁ ବୁଲିଥିବାରୁ ଏହା କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦିଗରେ ଓଡ଼ିଶାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ ।"
ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଦୁଇଟି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ:
ଭୌଗୋଳିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି, ଆରବ ସାଗର ଏବଂ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ମୌସୁମୀ ବାୟୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ । ଗୋଟିଏ ଶାଖା ଆରବ ସାଗର ଦେଇ ଯାତ୍ରା କରି ମହାରାଷ୍ଟ୍ର, ଗୁଜୁରାଟ ଏବଂ ରାଜସ୍ଥାନ ଅତିକ୍ରମ କରେ । ଅନ୍ୟ ଶାଖା ବଙ୍ଗୋପସାଗରରୁ ବାହାରି ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ, ବିହାର ଏବଂ ଭାରତର ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ ରାଜ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରେ । ଏହି କାରଣରୁ ଜୁଲାଇ ମାସରେ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ହୋଇଥାଏ ।
ଦେଶରେ ମୌସୁମୀ ପହଞ୍ଚିଛି କି ନାହିଁ ତାହା କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ ?
ଭାରତୀୟ ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ (IMD) ମୌସୁମୀର ଆଗମନ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରେ । ବିଭାଗର ଅଧିକାରୀମାନେ କେବଳ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା ଉପରେ ଆଧାର କରି ଏହି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଥିପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଗବେଷଣା ଏବଂ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାଏ । ପବନର ଦିଗ, ମେଘ ସ୍ଥିତି, ଆର୍ଦ୍ରତା ସ୍ତର ଏବଂ ବର୍ଷା ମୌସୁମୀର ଆଗମନ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ । ଏହି କାରଣଗୁଡ଼ିକର ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ହିଁ IMD ଦେଶରେ ମୌସୁମୀ ବିଷୟରେ ସୂଚନା ପ୍ରଦାନ କରେ ।
ବର୍ଷାର ସ୍ତର କିପରି ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରାଯାଏ:
ପାଣିପାଗ ବିଭାଗ ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିଥାଏ ଯେ, ଏଥର ଦେଶରେ ବର୍ଷା ସ୍ୱାଭାବିକ ଠାରୁ ଅଧିକ ହେବ କି କମ ହେବ କିମ୍ବା ବର୍ଷା ସ୍ୱାଭାବିକ ହେବ । ଯଦି ବର୍ଷା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହାରାହାରି (LPA)ର 90ରୁ 95 ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଠାରୁ କମ୍ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଯଦି ବର୍ଷା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହାରାହାରି 96ରୁ 104 ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ବର୍ଷା ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଯଦି ବର୍ଷା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ହାରାହାରି 104 ରୁ 110 ପ୍ରତିଶତ ମଧ୍ୟରେ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ସ୍ୱାଭାବିକ ଠାରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷା କୁହାଯାଏ । ଯଦି LPA 110 ପ୍ରତିଶତରୁ ଅଧିକ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ବହୁତ ଅଧିକ ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ । ଯଦି LPA 90 ପ୍ରତିଶତରୁ କମ୍ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ମରୁଡି ବର୍ଗରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ ।
ବର୍ଷାର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ତର:
- ହାଲୁକା ବର୍ଷା (Light Rain): ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ 0.1 ରୁ 2.5 ମିଲିମିଟର (mm) ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ ।
- ମଧ୍ୟମ ଧରଣର ବର୍ଷା (Moderate Rain): ବର୍ଷାର ସ୍ତର 2.6 ରୁ 15.5 ମିଲିମିଟର (mm) ମଧ୍ୟରେ ରେକର୍ଡ କରାଯାଏ ।
- ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା (Heavy Rain): ଏହି ସ୍ତରରେ ବର୍ଷା ପରିମାଣ 15.6ରୁ 64.4 ମିଲିମିଟର (mm) ମଧ୍ୟରେ ହୋଇଥାଏ ।
- ଅତି ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା (Very Heavy Rain): ଏହା ଖୁବ୍ ଭୟଙ୍କର ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ବର୍ଷାର ପରିମାଣ 64.5 ରୁ 124.4 ମିଲିମିଟର (mm) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଷିଥାଏ।
- ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ବର୍ଷା (Extremely Heavy Rain): ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା 124.5 ମିଲିମିଟର (mm)ରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥାଏ, ତାହାକୁ ଏହି ବର୍ଗରେ ରଖାଯାଏ।
