'विक्रम 1': भारताचे पहिलं खाजगी ऑर्बिटल रॉकेट लवकरच झेपावणार; विविध तंत्रज्ञानांचं करणार प्रात्यक्षिक
स्कायरूट एरोस्पेसचं विक्रम 1, भारताचं पहिलं खासगी कक्षीय रॉकेट लवकरच प्रक्षेपित होणार आहे. त्यात रोबोटिक आर्म, तंत्रज्ञान प्रदर्शनं आणि भारतीय वैज्ञानिकांच्या सूक्ष्म कलाकृती असतील.
Published : July 7, 2026 at 10:29 AM IST
हैदराबाद: स्कायरूट एरोस्पेसचं 'विक्रम-1' रॉकेट लवकरच उड्डाणासाठी सज्ज झालं असून, भारताच्या खाजगी अंतराळ क्षेत्रातील हा एक महत्त्वपूर्ण टप्पा ठरणार आहे. हे भारतातील पहिलं खासगी कक्षीय वाहन असून, त्यात तंत्रज्ञान प्रदर्शन पेलोड्स, रोबोटिक आर्म आणि भारतातील महान वैज्ञानिकांच्या स्मृतीला समर्पित कलाकृतींचा समावेश आहे. सोमवारी कंपनीनं याबाबतची घोषणा केली.
🚀 Announcing Vikram-1 Test Flight-1: Mission Aagaman, India’s first private orbital rocket launch.
— Skyroot Aerospace (@SkyrootA) July 2, 2026
📍 Satish Dhawan Space Centre, Sriharikota
🛰️ 450 km, 60 degree inclination, Low Earth Orbit
📅 Launch Window: July 12 – August 4, 2026
Vehicle is now fully stacked at India’s… pic.twitter.com/mqqJnO5RoI
विक्रम 1च्या पेलोड बे मध्ये काय असेल? : स्कायरूट एरोस्पेसच्या माहितीनुसार, या पेलोडमध्ये 'ग्रहा स्पेस'चे (Graha Space) तंत्रज्ञान प्रात्यक्षिक, 'कॉस्मोसर्व्ह'चा (Cosmoserv) 'एम्ब्रेस' (Embrace) रोबोटिक आर्म, 'डी-क्यूब्ड'चे (D-Cubed) पेलोड्स आणि स्कायरूटचा स्वतःचा 'स्कोप' (SCOPE) पेलोड यांचा समावेश असेल. याव्यतिरिक्त, यात 'कॉस्मो डायमंड्स'ची (Cosmo Diamonds) 'कॉस्मिक ब्लूम' (Cosmic Bloom) ही कलाकृती आणि भारतीय शास्त्रज्ञांच्या सूक्ष्म-कलाकृती (micro-artworks) असलेली एक विशेष कलाकृती नेली जाईल.
डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या सन्मानार्थ रॉकेटला नाव : भारताच्या अंतराळ कार्यक्रमाचे जनक डॉ. विक्रम साराभाई यांच्या सन्मानार्थ या रॉकेटला 'विक्रम-1' असं नाव देण्यात आलं आहे. हे रॉकेट डॉ. सी.व्ही. रमण, डॉ. विक्रम साराभाई आणि माजी राष्ट्रपती, रॉकेट शास्त्रज्ञ डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांच्या सूक्ष्म-शिल्पांना (micro-sculptures) सोबत घेऊन जाईल. प्रत्येक शिल्पाचं माप केवळ 700 × 980 मायक्रॉन (0.7 मिमी × 0.98 मिमी) इतकं आहे, जे सुईच्या छिद्रातून सहजपणे जाऊ शकेल इतकं लहान आहे. ही सूक्ष्म-शिल्पे तेलंगणाचे अजय कुमार मत्तेवाडा यांनी तयार केली आहेत आणि हा सूक्ष्म-कला प्रकल्प स्कायरूटनं विकसित केली आहे.
'एम्ब्रेस' (Embrace) रोबोटिक आर्म: कॉस्मोसर्व्ह स्पेसचे संस्थापक आणि सीईओ चिरंजीवी फणींद्र यांच्या मते, 'सॉफ्ट-रोबोटिक कॅप्चर' तंत्रज्ञान केवळ चार महिन्यांत विकसित करण्यात आलं असून, संकल्पनेच्या टप्प्यापासून ते उड्डाणासाठी सज्ज होण्यापर्यंतचा प्रवास पूर्ण केला आहे. हा पेलोड रॉकेटच्या पेलोड डेकशी जोडलेला राहील आणि नियोजित प्रात्यक्षिक सादर करेल. हे तंत्रज्ञान भविष्यातील अंतराळातील कचरा (space debris) हटवणे, कक्षेत सेवा पुरवणे (in-orbit servicing) आणि कक्षेतील शाश्वतता (orbital sustainability) यांसाठी अत्यंत महत्त्वाचं ठरेल.
SOLARAS (ग्रहा स्पेस): कर्नाटकस्थित 'ग्रहा स्पेस' या कंपनीनं विकसित केलेला 1-यू (1U) क्यूबसॅट (CubeSat). हे स्वदेशी उपग्रह तंत्रज्ञानाचं प्रात्यक्षिक सादर करेल. कंपनीचं सह-संस्थापक आणि सीईओ रमेश कुमार व्ही. म्हणाले, "भारताचं अंतराळ क्षेत्र सध्या नाविन्य आणि उद्योजकतेच्या एका उल्लेखनीय टप्प्यावर आहे. 'विक्रम-1' सारखी मोहीम उदयोन्मुख कंपन्यांसाठी संधी निर्माण करते."
uD3PP आणि mD3RN : अंतराळातील वातावरणात आपल्या तंत्रज्ञानाची चाचणी घेण्यासाठी तयार केलेलं 'इन-ऑर्बिट डेमॉन्स्ट्रेशन' (कक्षेत प्रात्यक्षिक दाखवणारे) पेलोड्स.
SCOPE: स्कायरूटचं स्वतःचं पेलोड. हे रॉकेटच्या प्रणाली आणि मोहिमेच्या तंत्रज्ञानाची पडताळणी करेल.
Cosmic Bloom (Cosmos Diamonds): कर्नाटकस्थित कंपनीनं तयार केलेलं आणि ॲल्युमिनियमच्या बेस प्लेटवर बसवलेले हिऱ्यांचे दागिने. हे पेलोड प्रतिकात्मक आणि व्यावसायिक अशा दोन्ही उद्देशांची पूर्तता करते.
महत्त्व आणि पार्श्वभूमी: 'विक्रम-1' चे यशस्वी प्रक्षेपण केवळ स्कायरूटसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण भारतीय खाजगी अंतराळ उद्योगासाठी एक ऐतिहासिक टप्पा ठरेल. इस्रोच्या (ISRO) यशस्वी प्रवासानंतर, आता खाजगी क्षेत्र वेगानं विस्तारत आहे. खर्च कमी करण्यावर आणि कार्यक्षमता वाढवण्यावर लक्ष केंद्रित करून, लहान उपग्रह कक्षेत नेण्यासाठी या रॉकेटची रचना करण्यात आली आहे.
भारताचा वैज्ञानिक वारसा साजरा करताना, हे पेलोड्स केवळ तंत्रज्ञानच नाही तर प्रेरणाही सोबत घेऊन जातील आणि तरुण उद्योजक, स्टार्टअप्स व शास्त्रज्ञांना प्रोत्साहित करतील. हैदराबादस्थित 'स्कायरूट एरोस्पेस' अंतराळ क्षेत्रात भारताला आत्मनिर्भर बनवण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान देत आहे. 'विक्रम-1' च्या यशस्वी प्रक्षेपणानंतर भारत खाजगी अंतराळ क्षेत्रात नवीन उंची गाठेल अशी अपेक्षा आहे.
हे वाचलंत का :
