ब्राझील किनाऱ्याजवळ 31 अनोळखी ‘एलियन’ प्रजातींचा शोध: भुतासारखा squid आणि चमकणारे किडे

मुंबई :ब्राझीलच्या किनाऱ्याजवळील खोल समुद्रात दोन आठवड्यांच्या शोध मोहिमेत 31 नवीन समुद्री प्रजातींचा शोध लागला आहे. या प्रजाती इतक्या विचित्र आणि अलौकिक दिसतात की त्या ‘एलियन’ सारख्याच वाटतात. या शोधामुळं पृथ्वीवरील सर्वात मोठ्या परंतु अज्ञात राहिलेल्या समुद्री पर्यावरणाबद्दलची आपली अज्ञानता पुन्हा एकदा समोर आली आहे.

खोल समुद्रातील अनाकलनीय जग : जून महिन्यात श्मिड्ट ओशन इन्स्टिट्यूटच्या संशोधकांच्या आंतरराष्ट्रीय टीमनं ‘फाल्कोर (टू)’ या संशोधनासाठी जहाजातून दक्षिण अटलांटिक महासागरात दोन आठवडे घालवले. त्यांनी समुद्राच्या मधल्या स्तराचा (मिडवॉटर झोन) अभ्यास केला. हा भाग समुद्रसपाटीपासून सुमारे 180 ते 1000 मीटर खोल आहे. प्रचंड दबाव, पूर्ण अंधार आणि अत्यंत कमी तापमान यामुळं हा भाग अभ्यास करण्यासाठी अत्यंत कठीण मानला जातो. या मोहिमेत संशोधकांनी नैसर्गिक वातावरणात अभ्यासण्यासाठी अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर केला. SuBastian नावाच्या रिमोटली ऑपरेटेड वाहनानं (ROV) उच्च-रिझोल्यूशन इमेज आणि व्हिडिओ कॅप्चर केले. लेझर-आधारित इमेजिंग, व्हर्च्युअल रिअॅलिटी, 3डी मॉडेलिंग आणि विशेष कॅमेरे यांचा वापर करून पारदर्शक प्राण्यांचा अभ्यास केला गेला.

रहस्यमय प्राणी : या शोधातील सर्वात आकर्षक प्रजातींपैकी एक आहे टोमोप्टेरिस प्रजातीचा नवीन गॉसमर वर्म (Gossamer worm). हा पारदर्शक किडा संपूर्ण आयुष्य पाण्यात तरंगत घालवतो आणि त्याच्या शरीरात असामान्य पिवळ्या रंगाची बायोल्युमिनेसन्स (सजीव प्रकाश) निर्माण होतो. दुसरा प्रमुख शोध म्हणजे पारदर्शक जुवेनाइल ग्लास स्क्विड (Glass Squid). त्याचं शरीर इतके पारदर्शक आहे की खोल समुद्रात तो जवळजवळ अदृश्यच राहतो. याशिवाय एक अनोळखी सिफोनोफोर (Siphonophore) प्रजाती आढळली आहे. ही पोर्तुगीज मॅन ओ’ वॉरशी संबंधित प्राणी आहे. संशोधकांचा विश्वास आहे की ही केवळ नवीन प्रजाती नव्हे तर कदाचित नवीन जीनस किंवा कुटुंबही असू शकतं. याशिवाय नवीन प्रकारचे लोब्ड कॉम्ब जेली (Comb Jellies), असामान्य लार्व्हा मासे आणि सूक्ष्म जीवाणूंचाही समावेश आहे. या सर्व प्राण्यांचे वर्तन, रचना आणि अनुकूलन क्षमता अभ्यासण्यासाठी संशोधकांनी विशेष प्रयत्न केले.

शोधाचं महत्त्व: अतिशय प्रतिकूल परिस्थितीत जीवसृष्टी कशा प्रकारे तग धरते, याविषयी खोल समुद्रातील प्रजातींच्या अभ्यासातून महत्त्वाची माहिती मिळते. प्रचंड दाब, गोठवणारे तापमान आणि अंधार असलेल्या वातावरणात वास्तव्य करणाऱ्या या जीवांमध्ये अद्वितीय जैविक वैशिष्ट्ये असतात. परिणामी, यामुळं उत्क्रांती, बायोमेकॅनिक्स (जैव-यांत्रिकी), वैद्यकशास्त्र आणि अभियांत्रिकी यांसारख्या क्षेत्रांत नवीन संशोधनाला चालना मिळू शकते. संशोधकांच्या मते, ही मोहीम फक्त एक लहान नमुना आहे; महासागराच्या खोलीतील लाखो प्रजाती अजूनही शोधच्या प्रतीक्षेत आहेत. महासागरांनी पृथ्वीचा 70 टक्क्यांहून अधिक भाग व्यापला असला तरीही, आपण त्यापैकी फक्त एक लहान अंश परिचित आहोत. हा शोध केवळ वैज्ञानिक कामगिरी नाही; हे निसर्गाच्या चमत्कारांसमोर नम्र राहण्यासाठी मानवतेसाठी एक आठवण म्हणून काम करते. सागरी जैवविविधतेचे संशोधन आणि संवर्धन करण्यासाठी भविष्यात अशा आणखी मोहिमा हाती घेणे आवश्यक आहे.

हे वाचलंचत का :

1. 'विक्रम 1': भारताचे पहिलं खाजगी ऑर्बिटल रॉकेट लवकरच झेपावणार; विविध तंत्रज्ञानांचं करणार प्रात्यक्षिक
2. बाल लैंगिक शोषणाशी संबंधित सामग्रीबाबत मेटाचं 'झिरो-टॉलरन्स' धोरण; एआय (AI) द्वारे सक्रिय देखरेख
3. न्यायालयाच्या कामकाजाचे व्हिडिओ ओळखणे तांत्रिकदृष्ट्या अशक्य - गुगल

Conclusion: