पंतप्रधान मोदींची एआयवर महत्त्वाकांक्षी दृष्टी: नैतिक आणि स्वदेशी मॉडेल्सची गरज अधोरेखित

दिल्ली : जगाचा भारतावरील विश्वास ही त्यांची सर्वात मोठी ताकद आहे, असं पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गुरुवारी एका गोलमेज बैठकीत बोलताना सांगितलं. ते म्हणाले की, भारतीय कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) मॉडेल नैतिक, निःपक्षपाती, पारदर्शक आणि डेटा गोपनीयतेच्या तत्त्वांवर आधारित असावेत. स्टार्टअप्सनी जागतिक नेतृत्वासाठी प्रयत्न करावेत. भारत परवडणाऱ्या, समावेशक एआय आणि काटकसरीच्या नवोपक्रमांना प्रोत्साहन देऊ शकतो, असं त्यांनी नमूद केलं. इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट 2026 च्या आधी आयोजित या बैठकीत मोदींनी एआयच्या माध्यमातून समाजात परिवर्तन घडवण्याच्या क्षमतेवर भर दिला. 'मेड इन इंडिया, मेड फॉर द वर्ल्ड' या भावनेनुसार एक अद्वितीय एआय मॉडेल भारतानं जगासमोर सादर करावं, असं आवाहन त्यांनी केलं.

एआय स्टार्टअप्ससोबत गोलमेज चर्चा
इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिट 2026 च्या पूर्वतयारीत पंतप्रधान मोदींनी भारतीय एआय स्टार्ट-अप्ससोबत गोलमेज बैठकीचं अध्यक्षपद भूषवलं. या बैठकीत सुमारे 12 स्टार्ट-अप्सनी भाग घेतला, जे पुढील महिन्यात होणाऱ्या 'एआय फॉर ऑल: ग्लोबल इम्पॅक्ट चॅलेंज' शिखर परिषदेसाठी पात्र ठरले आहेत. या स्टार्ट-अप्सनी त्यांच्या कल्पना आणि कार्य सादर केलं. मोदींनी स्टार्टअप्स आणि एआय उद्योजकांना देशाच्या भविष्याचे सह-शिल्पकार म्हटलंय. ते म्हणाले की, देशात नवोन्मेष आणि मोठ्या प्रमाणात अंमलबजावणीसाठी प्रचंड क्षमता आहे. भारतीय एआय मॉडेल वेगळे असावेत आणि त्यांनी स्थानिक, स्वदेशी सामग्री तसेच प्रादेशिक भाषांना प्रोत्साहन द्यावं, असं त्यांनी सुचवलं.

या स्टार्ट-अप्स विविध क्षेत्रांमध्ये कार्यरत आहेत. उदाहरणार्थ, भारतीय भाषा फाउंडेशन मॉडेल्स, बहुभाषिक एलएलएम (लार्ज लँग्वेज मॉडेल्स), स्पीच-टू-टेक्स्ट, टेक्स्ट-टू-ऑडिओ आणि टेक्स्ट-टू-व्हिडिओ यांसारख्या तंत्रज्ञानावर काम करत आहेत. तसेच, ई-कॉमर्स, मार्केटिंग आणि वैयक्तिकृत सामग्री निर्मितीसाठी जनरेटिव्ह एआय वापरून 3D सामग्री विकसित करत आहेत. अभियांत्रिकी सिम्युलेशन, मटेरियल संशोधन आणि प्रगत विश्लेषणाद्वारे उद्योगांमध्ये डेटा-चालित निर्णय घेण्याचं साधन विकसित करत आहेत. आरोग्यसेवा निदान आणि वैद्यकीय संशोधन यांसारख्या क्षेत्रांतही त्यांचं योगदान आहे.

भारताची एआय परिसंस्था आणि जागतिक भूमिका
पंतप्रधानांनी अधोरेखित केलं की, भारत एआयचा वापर करून समाजात सकारात्मक परिवर्तन घडवण्यासाठी प्रयत्नशील आहे. पुढील महिन्यात होणाऱ्या इंडिया एआय इम्पॅक्ट समिटद्वारे देश तंत्रज्ञान क्षेत्रात मोठी भूमिका बजावेल. मोदी म्हणाले की, कृत्रिम बुद्धिमत्ता नवोपक्रम आणि तैनाती यांचं गुरुत्वाकर्षण केंद्र आता भारताकडं सरकू लागलं आहे. देश आता एआय विकासासाठी मजबूत आणि सक्षम वातावरण प्रदान करतो.

या एआय स्टार्ट-अप्सनी देशातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता परिसंस्थेला पुढे नेण्यासाठी भारताच्या दृढ वचनबद्धतेचे कौतुक केलं. त्यांनी एआय क्षेत्राच्या जलद वाढीवर आणि भविष्यातील विशाल क्षमतेवर प्रकाश टाकला. नेत्यांनी नमूद केलं की, भारत परवडणाऱ्या आणि समावेशक एआयला प्रोत्साहन देऊ शकतो, ज्यामुळं जागतिक स्तरावर नवीन संधी निर्माण होतील. या बैठकीला अवतार, भारतजेन, फ्रॅक्टल, गण, जेनलूप, ज्ञानी, इंटेलिहेल्थ, सर्वम, शोध एआय, सोकेट एआय, टेक महिंद्रा आणि झेंटेकसारख्या स्टार्ट-अप्सचे सीईओ, प्रमुख आणि प्रतिनिधी उपस्थित होते. केंद्रीय इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव आणि राज्यमंत्री जितिन प्रसाद यांनीही या चर्चेत भाग घेतला.

एआयचा सामाजिक आणि आर्थिक प्रभाव
पंतप्रधान मोदींनी एआयचे सामाजिक परिवर्तन घडवण्यातील महत्त्व अधोरेखित केलं. ते म्हणाले की, एआय नैतिक आणि निःपक्षपाती असावे, जेणेकरून ते सर्वांसाठी फायदेशीर ठरेल. डेटा गोपनीयतेच्या तत्त्वांचं पालन करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळं विश्वास निर्माण होईल. स्टार्टअप्सनी जागतिक नेतृत्वासाठी काम करावं आणि 'मेड इन इंडिया' एआय मॉडेल्स विकसित करावेत, जे प्रादेशिक भाषा आणि स्थानिक सामग्रीला प्राधान्य देतील.

भारताची एआय परिसंस्था वेगानं वाढत आहे, आणि हे स्टार्ट-अप्स त्याचे प्रमुख चालक आहेत. आरोग्य, शिक्षण, अभियांत्रिकी आणि ई-कॉमर्स यांसारख्या क्षेत्रांत एआयचा वापर वाढवण्यासाठी सरकारची वचनबद्धता आहे. या बैठकीनं भारताच्या एआय भविष्याचे एक स्पष्ट चित्र उभं केलं, ज्यात नैतिकता, समावेशकता आणि नवोन्मेष यांचा समतोल साधला जाईल.

Conclusion: