अयातुल्ला अराफी कोण आहेत? खामेनेई यांच्या मृत्यूनंतर इराणच्या 'सर्वोच्च नेते'पदी झाली निवड

तेहरान : अमेरिका आणि इस्रारायलच्या हल्ल्यात इराणचे 'सर्वोच्च नेते' अयातुल्ला अली खामेनई यांचा मृत्यू झाला. यानंतर आता अयातुल्ला अलीरेजा अराफी यांना 'अंतरिम सर्वोच्च नेता' म्हणून नियुक्त करण्यात आलं आहे. 67 वर्षांचे अराफी हे खामेनई यांचे जवळचे सहयोगी आहेत. ते दीर्घकाळ इराणच्या धार्मिक-राजकीय व्यवस्थेमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत.

अराफी असेम्ब्ली ऑफ एक्सपर्ट्स'चे उपाध्यक्ष : अराफी हे 'असेम्ब्ली ऑफ एक्सपर्ट्स'चे उपाध्यक्ष सुद्धा आहेत. हीच संस्था सर्वोच्च नेत्याची नियुक्ती करते. अराफी यांचा जन्म 1959 मध्ये याझद प्रांतातील मेयबोद इथं झाला. ते एक मौलवी कुटुंबातील आहेत. त्यांचे वडील अयातुल्ला मोहम्मद इब्राहिम अराफी हे 'इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ इराण'चे संस्थापक अयातुल्ला रुहोल्ला खोमेनी यांचे जवळचे सहकारी होते. अराफी यांनी गार्डियन परिषदेचे सदस्य म्हणूनही काम केलं आहे आणि सध्या ते इराणच्या मदरसा प्रणालीचं नेतृत्व करतात. कायमस्वरूपी सर्वोच्च नेत्याची निवड आता 'असेम्बली ऑफ एक्सपर्ट्स' केली जाईल.

नवीन सर्वोच्च नेत्याची निवड होईपर्यंत परिषद इराणची सूत्रे सांभाळणार : इराणची सरकारी वृत्तसंस्था ISNA च्या माहितीनुसार, अयातुल्लाह अलिरेझा अराफी हे अंतरिम नेतृत्व परिषदेत कायदेशीर तज्ञ सदस्य म्हणून काम पाहतील.

इराणी संविधानानुसार, ही परिषद, अध्यक्ष मसूद पेझेश्कियान, मुख्य न्यायाधीश गुलाम-होसेन मोहसेनी-एजेई आणि पालक परिषदेतील एक धर्मगुरू यांच्यासह, नवीन सर्वोच्च नेत्याची निवड होईपर्यंत देशाचा कारभार सांभाळेल.

अयातुल्ला अलीरेजा अराफी यांच्या प्रमुख भूमिका:

• इराणनमधील मदरशांचे प्रमुख: 2026 पासून अयातुल्ला अलीरेजा अराफी हे इराणमधील शिया मदरशांचे प्रमुख म्हणून कार्यरत आहेत. ते देशातील धार्मिक शिक्षणव्यवस्थेची देखरेख आणि मार्गदर्शन करतात.
• अल-मुस्तफा आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठाचे अध्यक्ष: ही संस्था गैर-इराणी शिया धर्मगुरूंना प्रशिक्षण देणारी आणि जागतिक स्तरावर इराणी इस्लामी विचारसरणीचा प्रसार करणारी एक महत्त्वाची शैक्षणिक संस्था आहे. जरी ही त्यांची पूर्वीची भूमिका असली, तरीही त्या क्षेत्रात त्यांचा प्रभाव अद्याप कायम आहे.
• गार्डियन परिषदेचे सदस्य (Guardian Council ) : 2019 पासून ते सर्वोच्च नेत्यांनी नियुक्त केलेल्या सहा न्यायविद सदस्यांपैकी एक आहेत. ही परिषद इस्लामी कायदा आणि संविधानाशी कायदे तसेच निवडणूक उमेदवारांची सुसंगतता तपासण्याची जबाबदारी पार पाडते.
• असेम्बली ऑफ एक्सपर्ट्सचे उपाध्यक्ष: ही संस्था सर्वोच्च नेत्याची निवड करते आणि त्यांच्या कार्यावर देखरेख ठेवते. अराफी या संस्थेचे उपाध्यक्ष म्हणून कार्यरत आहेत.
• कोममधील शुक्रवारच्या नमाजांचे इमाम: 2013 पासून ते कोम शहराचे ‘इमाम जुमा’ म्हणून कार्यरत आहेत. यापूर्वी ते मेयबोद इथं ही जबाबदारी सांभाळत होते.