का साजरा केला जातो जागतिक किडनी दिवस? जाणून घ्या थीम, इतिहास आणि बरेच काही

world kidney day 2026: किडनीच्या आजाराला ‘सायलेंट किलर’ म्हणून ओळखलं जातं. कारण किडनी संबंधित आजार बहुतेकदा सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणत्याही स्पष्ट लक्षणांशिवाय विकसित होतात. आज, 8 ते 10 टक्के प्रौढ कोणत्या ना कोणत्या प्रकारच्या किडनीच्या समस्येने त्रस्त आहेत. गंभीर गुंतागुंत निर्माण होईपर्यंत बरेच लोक किडनीच्या आजाराबद्दल अनभिज्ञ राहतात. दरवर्षी, किडनीच्या आजाराशी संबंधित गुंतागुंतीमुळे लाखो लोकांचा अकाली मृत्यू होतो. अशा परिस्थितीत, सुरुवातीची लक्षणे ओळखल्याने लक्षणीय फरक पडू शकतो. रक्त आणि मूत्र चाचण्यांसारख्या साध्या चाचण्यांमुळे समस्या गंभीर होण्यापूर्वी ती शोधण्यास मदत होऊ शकते.

का साजरा केला जातो जागतिक किडनी दिवस? जाणून घ्या थीम, इतिहास आणि बरेच काही (Getty Images)

दरवर्षी मार्च महिन्याच्या दुसऱ्या गुरुवारी किडनी दिवस साजरा केला जातो. यामागील मुख्य उद्देश म्हणजे किडनीच्या आरोग्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे होय. दरवर्षी वेगवेगळ्या थीमनुसार हा दिवस साजरा केला जातो. 'किडनी हेल्थ फॉर ऑल: केयरिंग फॉर पीपल, प्रटेक्टिंग द प्लैनेट' ही यंदाची थीम आहे. 2026 ची मोहीम या आजाराचे लवकर निदान करण्यावर लक्ष केंद्रित करते. तसंच लक्षणे दिसण्यापूर्वी अधिकाधिक लोकांना स्वतःची तपासणी करून घेण्याचे आवाहन करते. किडनीचा आजार अनेकदा लक्षणांशिवाय वाढतो, म्हणून प्रतिबंध करण्यासाठी आणि गुंतागुंत कमी करण्यात संपूर्ण तपासणी महत्त्वाची भूमिका बजावते.

जागतिक मूत्रपिंड दिनाचा इतिहास आणि महत्त्व: आंतरराष्ट्रीय किडनी दिन 2006 मध्ये पहिल्यांदा इंटरनॅशनल सोसायटी ऑफ नेफ्रोलॉजी (ISN) आणि इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ किडनी फाउंडेशन (IFKF) यांच्या संयुक्त उपक्रमातून साजरा करण्यात आला. त्याचा उद्देश किडनीच्या आरोग्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे आणि जगभरात किडनीच्या आजारांचा भार कमी करण्यासाठी प्रतिबंधात्मक उपायांना प्रोत्साहन देणे हा होता. तेव्हापासून, किडनीचे आरोग्य राखण्यासाठी लवकर निदान, उपचार आणि जीवनशैलीतील बदलांचे महत्त्व याकडे जागतिक लक्ष वेधण्यासाठी दरवर्षी मार्चच्या दुसऱ्या गुरुवारी हा दिवस साजरा केला जातो.

कुणी किडनी तपासणी करावी? मधुमेह किंवा उच्च रक्तदाब असलेले लोक: वाढलेली रक्तातील साखर आणि उच्च रक्तदाब हळूहळू किडनीला नुकसान पोहोचवू शकते आणि खरं तर, किडनीच्या आजाराची ही मुख्य कारणे आहेत. बऱ्याचदा, सुरुवातीच्या टप्प्यात, किडनीचे नुकसान दर्शविणारी कोणतीही लक्षणे आढळत नाहीत. अशा परिस्थितीत, नियमित तपासणी केल्याने लक्षणीय नुकसान होण्यापूर्वी बचाव केला जाऊ शकतो.

अनुवांशिक घटक असलेले लोक: अनुवांशिक घटकांमुळे किडनीच्या आजाराचा कुटुंबातील इतिहास असलेल्या लोकांमध्ये किडनीच्या समस्यांचा धोका वाढू शकतो. ज्यांच्या जवळच्या नातेवाईकांना किडनीचा आजार आहे त्यांनी नियमित तपासणी करून घ्यावी.

हृदयरोग किंवा स्ट्रोकचा इतिहास असलेले लोक: हृदय आणि किडनी एकमेकांशी जवळून जोडलेले आहेत. हृदयाचे कार्य खराब झाल्यामुळे किडनीचा रक्तपुरवठा कमी होऊ शकतो, ज्यामुळे किडनीच्या आजाराचा धोका वाढतो.

60 वर्षांपेक्षा जास्त वयाचे लोक: वयानुसार किडनीचे कार्य नैसर्गिकरित्या कमी होते, ज्यामुळे वृद्धांमध्ये किडनीच्या समस्यांचा धोका वाढतो. नियमित तपासणीमुळे आजार लवकर ओळखण्यास आणि योग्य उपचार देण्यास मदत होते.

जास्त वजन असलेले किंवा लठ्ठ असलेले लोक: जास्त वजनामुळे उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि चयापचय विकारांचा धोका वाढतो, या सर्वांचा किडनीच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो.

ज्या लोकांना वारंवार किडनी संसर्ग किंवा किडनीस्टोनचा त्रास आहे: वारंवार संसर्ग किंवा अडथळे दीर्घकालीन किडनीचे नुकसान करू शकते. ज्यामुळे किडनीचे कार्य हळूहळू कमी होते.

दीर्घकालीन औषधं घेणारे लोक: सामान्य वेदनाशामक औषधं, जसे की नॉन-स्टेरॉइडल अँटी-इंफ्लेमेटरी ड्रग्ज (NSAIDs) आणि काही अँटीबायोटिक्स, दीर्घकाळ घेतल्यास मूत्रपिंडातील रक्तवाहिन्यांना प्रभावित करू शकतात, ज्यामुळे त्यांची कार्य करण्याची क्षमता कमी होते. सतत वापरल्याने गंभीर जळजळ किंवा किडनीचे नुकसान होऊ शकते (क्रॉनिक किडनी डिसीज).

महत्वाची टीप: ज्या लोकांना हे जोखीम घटक नाहीत त्यांनी देखील अधूनमधून स्वतःची तपासणी करून घ्यावी, कारण किडनीच्या समस्या टाळण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे त्याचं लवकर निदान होणे आहे.

(डिस्क्लेमर: ही सामान्य माहिती केवळ वाचनासाठी दिलेली आहे. ईटीव्ही भारत या माहितीच्या वैज्ञानिक मान्यतेबाबत कोणतीही पुष्टी करत नाही. अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांकडून सल्ला घ्यावा.)