कपिंग थेरपी कुणी करावी आणि कुणी टाळावी? जाणून घ्या तज्ञांचं मत

CUPPING THERAPY: आजकाल बरेच लोक शरीरातील वेदना आणि स्नायूंच्या आकुंचनातून मुक्त होण्यासाठी कपिंग थेरपीचा अवलंब करतात. ही आधुनिक उपचार पद्धती नाही, तर प्राचीन इजिप्त आणि चीनमध्ये हजारो वर्षांपासून वापरली जाणारी एक प्राचीन पद्धत आहे. कठोर परिश्रम किंवा दीर्घकाळ बसून राहिल्याने होणाऱ्या पाठदुखीवर उपचार करण्यासाठी याचा वापर केला जातो. या उपचाराचा आधार म्हणजे त्वचेवर विशेष कप लावणे, ज्यामुळे एक प्रकारचा दाब (सक्शन) निर्माण होतो.

यामुळे स्नायूंचा ताण कमी होण्यास आणि रक्ताभिसरण सुधारण्यास मदत होते. आजकाल बरेच लोक वेदना आणि थकवा कमी करण्यासाठी या पद्धतीचा वापर करतात. परंतु, या पद्धतीचा कोणाला फायदा होतो आणि कोणाला तो हानिकारक आहे हे समजून घेणं महत्त्वाचं आहे. महाराष्ट्रातील मालेगाव येथील कपिंग तज्ञ डॉ. आबिद यांचं कपिंग थेरपीबद्दल काय म्हणणं आहे ते जाणून घेऊया...

कप थेरपी म्हणजे काय? कपिंग थेरपी ही एक प्राचीन पर्यायी औषध पद्धत आहे. ज्यामध्ये थेरपिस्ट तुमच्या पाठीवर काही मिनिटांसाठी विशेष कप लावतात. ज्यामुळे सक्शन तयार होते. लोक वेदना आणि जळजळ कमी करण्यासाठी, आराम करण्यासाठी आणि खोल ऊतींचे मालिश करण्यासाठी विविध कारणांसाठी ते घेतात. हा उपचारांचा आणखी एक प्रकार आहे. या पद्धतीत, काच, बांबू किंवा सिलिकॉन कप त्वचेवर ठेवले जातात, ज्यामुळे आतली हवा बाहेर पडते आणि व्हॅक्यूम तयार होतो. हा दाब त्वचेला किंचित वर खेचतो, स्नायूंमध्ये रक्त प्रवाह वाढवतो आणि शरीरातील वेदना कमी करतो. कपिंगचे दोन मुख्य प्रकार आहेत.

पहिली पद्धत म्हणजे ड्राय कपिंग - या पद्धतीत, उष्णता किंवा लहान पंप वापरून कपच्या आत दाब निर्माण केला जातो.

दुसरी पद्धत म्हणजे वेट कपिंग- या पद्धतीमध्ये, कप लावण्यापूर्वी त्वचेवर खूप लहान चीरे केली जातात. दाब दिल्यावर, त्या भागातून थोडेसे रक्त बाहेर येते. असं मानलं जातं की, हे रक्तातील विषारी पदार्थ काढून टाकण्यास मदत करते. आजकाल, बहुतेक क्लिनिकमध्ये ‘ड्राय कपिंग’ ही सर्वात जास्त वापरली जाणारी पद्धत आहे. अभ्यासातून असं दिसून आलं आहे, की कपिंग थेरपीचे शरीरासाठी अनेक फायदे आहेत. २०१८ च्या एका अभ्यासानुसार, ते शरीराच्या विशिष्ट भागात वेदना आणि संपूर्ण शरीरात पसरणाऱ्या वेदना कमी करण्यास मदत करते.

कपिंग थेरपी कोणासाठी फायदेशीर आहे? संगणकावर जास्त वेळ काम करणाऱ्यांसाठी कपिंग थेरपी फायदेशीर आहे. जास्त वेळ काम केल्यामुळे मानदुखी, पाठदुखी आणि खांद्यावरील ताण यातून सहज आराम मिळतो.

• एनआयएचच्या अभ्यासातून असं दिसून आलं आहे, की कप लावलेल्या भागात रक्त प्रवाह वाढल्याने ऊतींचे उपचार जलद होतात. यामुळे सूज कमी होण्यास देखील मदत होते.
• ज्यांना वारंवार डोकेदुखीचा त्रास होतो (विशेषतः मायग्रेनचा त्रास असलेल्यांना) त्यांच्यासाठी हा उपचार एक चांगला पर्याय आहे.
• हे खेळाडूंसाठी फायदेशीर आहे. कारण ही थेरपी तीव्र प्रशिक्षणानंतर स्नायूंचा थकवा कमी करण्यास मदत करते.
• ही थेरपी अशा लोकांसाठी देखील फायदेशीर आहे ज्यांना श्वसनाच्या समस्या आहेत, जसे की ऍलर्जी, दमा किंवा सर्दी.
• जुनाट आजार: संधिवात, फायब्रोमायल्जिया आणि मायग्रेन असलेल्या लोकांसाठी फायदेशीर.

कपिंग थेरपी कुणी टाळावं?

• रक्तस्त्राव विकार असलेल्या लोकांनी ते टाळावे.
• रक्त पातळ करणारी औषधे घेणाऱ्या लोकांनी ही थेरपी घेऊ नये.
• जर त्वचा खूप नाजूक असेल किंवा जखमा असतील तर वापरू नका.
• गरोदर महिलांनी त्यांच्या डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय ते वापरू नये.
• 2015 मध्ये जर्नल ऑफ ट्रॅडिशनल अँड कॉम्प्लिमेंटरी मेडिसिनमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासात असे दिसून आलं आहे की, ते मुरुम, नागीण झोस्टर आणि वेदना व्यवस्थापनात मदत करू शकते. परंतु, संशोधकांनी असं नमूद केलं की त्यांनी पुनरावलोकन केलेले बरेच अभ्यास पक्षपाती असू शकतात आणि अधिक व्यापक अभ्यासांची आवश्यकता आहे.

(डिस्क्लेमर: ही सामान्य माहिती केवळ वाचनासाठी दिलेली आहे. ईटीव्ही भारत या माहितीच्या वैज्ञानिक मान्यतेबाबत कोणतीही पुष्टी करत नाही. अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांकडून सल्ला घ्यावा.)