व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेमुळे उद्भवतात अनेक आरोग्य समस्या; ‘ही’ लक्षणं दिसल्यास त्वरीत करा डॉक्टरांना संपर्क

vitamin k deficiency: व्हिटॅमिन के हे एक महत्त्वाचे पोषक तत्व आहे जे रक्त गोठण्यास, हाडांचे आरोग्य आणि हृदयाच्या कार्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. शरीरातील अनावश्यक पेशी काढून टाकण्याच्या आणि नवीन पेशी बनवण्याच्या प्रक्रियेत हे जीवनसत्व खूप महत्वाचं आहे. यामुळे रोगप्रतिकारक शक्ती सुधारते. परंतु, व्हिटॅमिन सी किंवा डी च्या तुलनेत याला कमी महत्त्व दिलं जातं. यामुळे लोक आजारांना बळी पडतात. व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेमुळे कोणती लक्षणे दिसतात ते जाणून घेऊया!

व्हिटॅमिन के दोन स्वरूपात येते. K1, जे रक्त गोठण्यास मदत करते. K2, जे कॅल्शियम मऊ ऊतींमध्ये जमा होण्याऐवजी थेट हाडांपर्यंत पोहोचण्यास मदत करते. व्हिटॅमिनच्या कमतरतेमुळे जखमा होतात, ज्यामुळे रक्तस्त्राव न थांबने, कमकुवत हाडे आणि थकवा यासारख्या आरोग्य समस्या उद्भवतात. तज्ञांचं म्हणणं आहे की, या चेतावणीच्या लक्षणांना लवकर ओळखणे आणि पूरक आहार किंवा जीवनशैलीतील बदल करून दुरुस्त केल्याने दीर्घकालीन समस्या टाळता येतात. नॅशनल लायब्ररी ऑफ मेडिसिनच्या अभ्यासात असं म्हटलं आहे की, व्हिटॅमिन केची कमतरता जास्त रक्तस्त्राव, हाडांची खराब वाढ, ऑस्टियोपोरोसिस आणि हृदयरोगाच्या वाढत्या जोखमीशी संबंधित आहे.

वारंवार जखमा: व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेचे सर्वात सामान्य लक्षण म्हणजे किरकोळ दुखापतींनंतरही त्वचेवर जखमा होणे. व्हिटॅमिन केच्या कमतरतेमुळे दुखापत किरकोळ असली तरी, काळे किंवा जांभळे डाग तयार होण्याची शक्यता जास्त असते. जर तुम्हाला तुमच्या शरीरावर अशा असामान्य जखमा वारंवार दिसून येत असतील, तर व्हिटॅमिन के ची चाचणी करणे गरजेचं आहे.

मासिक पाळीत जास्त रक्तस्त्राव: तज्ञांचं म्हणणं आहे की, व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेमुळे मासिक पाळीत जास्त रक्तस्त्राव होऊ शकतो. जरी जास्त रक्तस्त्राव होण्याची अनेक कारणे असली तरी, व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. पूरक आहारांद्वारे शरीरातील व्हिटॅमिन डीची कमतरता दूर केली जाऊ शकते.

नखाखाली लहान रक्ताच्या गुठळ्या: नखाखाली किंवा पायाच्या नखाखाली काळ्या रेषा आणि लहान रक्ताच्या गुठळ्या हे व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेचे सूक्ष्म लक्षण असू शकते. ते कोणत्याही दुखापतीमुळे दिसणाऱ्या पांढऱ्या डागांपेक्षा वेगळे असल्याचं म्हटलं जातं. दुखापत नसली तरीही ते तयार होऊ शकतात. असं म्हटलं जातं की, रक्तवाहिन्या कमकुवत झाल्यामुळे आणि रक्त गोठण्याचे घटक कमी झाल्यामुळे असे लहान रक्तस्त्राव होतात. जरी हे थेट धोकादायक नसले तरी, ते शरीर 'गोठण्याची प्रणाली' योग्यरित्या काम करत नसल्याचे स्पष्ट लक्षण असल्याचं म्हटलं जातं.

हिरड्यांमधून रक्त येणे: तज्ञांचं म्हणणं आहे की, ब्रश करताना किंवा फ्लॉस करताना हिरड्यांमधून रक्त येणे हे व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेचे लक्षण आहे. सामान्यतः दैनंदिन तोंडी स्वच्छतेदरम्यान हिरड्यांमधून रक्त येत नाही. असं म्हटलं जातं की, जेव्हा व्हिटॅमिन के चे प्रमाण कमी असते, तेव्हा रक्तवाहिन्या कमी लवचिक होतात आणि त्या सहजपणे रक्तस्त्राव करतात. तोंडी स्वच्छतेच्या सवयींमध्ये बदल न करताही रक्तस्त्राव वाढल्यास या लक्षणाकडे लक्ष देणे आवश्यक आहे. नियमित दातांची काळजी घेतल्यानंतरही हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव होत राहिल्यास, डॉक्टरांचा सल्ला घेणं चांगलं.

विष्ठेमध्ये रक्त: तज्ञांचं म्हणणं आहे की, विष्ठा किंवा लघवीमध्ये रक्त दिसणे हे व्हिटॅमिन केच्या कमतरतेशी संबंधित एक गंभीर लक्षण आहे. विष्ठेमध्ये लाल रेषा तसंच गुलाबी लघवी, हे पचनसंस्थेमध्ये किंवा मूत्रमार्गात रक्तस्त्राव दर्शवितात असं म्हटलं जातं.

ऑस्टियोपोरोसिस: हाडांच्या आरोग्यासाठी व्हिटॅमिन के-2 आवश्यक आहे. तज्ञांचं म्हणणं आहे की, ते शरीराला कॅल्शियम प्रभावीपणे वापरण्यास मदत करणाऱ्या प्रथिनांना उत्तेजित करते. विशेषतः, 'ऑस्टियोकॅल्सिन' नावाचे प्रथिने कॅल्शियम हाडांना बांधतात आणि त्यांना मजबूत करतात असं म्हटलं जातं. healthdirect.gov.au च्या अभ्यासानुसार , पुरेशा के-2 शिवाय, कॅल्शियम हाडांमध्ये योग्यरित्या प्रवेश करू शकत नाही, ज्यामुळे ऑस्टियोपोरोसिस आणि हाडांच्या फ्रॅक्चरचा धोका वाढतो. कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन डी-3 सोबत व्हिटॅमिन के-2 हाडांची ताकद राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते.

मऊ ऊतींमध्ये कॅल्शियम जमा होणे: तज्ञांचं म्हणणं आहे की, जेव्हा व्हिटॅमिन के-2 चे प्रमाण कमी असते तेव्हा कॅल्शियम हाडांमध्ये जाण्याऐवजी मऊ ऊतींमध्ये जमा होते. हे धमन्या, हृदयाच्या झडपा किंवा मूत्रपिंडांमध्ये होऊ शकते. यामुळे कालांतराने हृदय आणि मूत्रपिंडाच्या समस्या उद्भवू शकतात.

थकवा, अशक्तपणा: तज्ञांचं म्हणणं आहे की, थकवा किंवा अशक्तपणा कधीकधी व्हिटॅमिन के च्या कमतरतेचे लक्षण असू शकते. हे शरीरात सतत सूक्ष्म रक्तस्त्राव किंवा कॅल्शियमच्या कमी वापरामुळे होऊ शकते. यामुळे थकवा जाणवतो. थकव्याची अनेक कारणे असली तरी, व्हिटॅमिन के सारख्या पौष्टिक कमतरता उपचारांनी दूर करता येते. जर तुम्हाला इतर लक्षणांसह सतत थकवा जाणवत असेल, तर चाचणी करून घेणे गरजेचं आहे.

क्लीव्हलँड क्लिनिकच्या एका अभ्यासात असं आढळून आलं आहे की, पालेभाज्या, ब्रोकोली आणि ब्रुसेल्स स्प्राउट्स हे व्हिटॅमिन के चे उत्कृष्ट नैसर्गिक स्रोत आहेत. परंतु, तज्ञ डॉक्टरांच्या देखरेखीखालीच पूरक आहार घेण्याची शिफारस करतात. आहारातील बदल करून आणि संबंधित आरोग्य समस्या ओळखून आणि तज्ञांचा सल्ला घेऊन हे प्रभावीपणे व्यवस्थापित केले जाऊ शकते.

(डिस्क्लेमर: ही सामान्य माहिती केवळ वाचनासाठी दिलेली आहे. ईटीव्ही भारत या माहितीच्या वैज्ञानिक मान्यतेबाबत कोणतीही पुष्टी करत नाही. अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांकडून सल्ला घ्यावा.)