सावधान! दिसत नाही पण आतून फुफ्फुसे निकामी करतात 'या' गोष्टी

lung Disease: पाणी आणि अन्नाशिवाय आपण काही दिवस जगू शकतो! मात्र, श्वास घेतल्याशिवाय आपण क्षणभरही जगू शकत नाही. जन्माला आल्यापासून फुफ्फुसे या कामात गुंतलेली असतात. ते रक्ताद्वारे शरीरातील सर्व पेशी आणि ऊतींना ऑक्सिजन पुरवतात. शिवाय, फुफ्फुसे ही अशी वायू सोडता, जी पेशी ऑक्सिजन वापरल्यानंतर तयार होतात. जीवनशैली आणि आहाराच्या सवयी तसंच वायू प्रदूषण शरीरातील अशा महत्त्वाच्या अवयवाचे नुकसान करते. यामुळे फुफ्फुसांना कोणत्या मुख्य समस्यांना तोंड द्यावे लागते? ते पाहूया आणि या सर्वा अडथळ्यांवर मात करण्यासाठी आणि निरोगी राहण्यासाठी कोणतही खबरदारी घेतली पाहिजे ते देखील जाणून घेऊया..

तरुणांमध्ये फुफ्फुसांचा कर्करोग: देशभरात दरवर्षी 81,700 रुग्णांसह फुफ्फुसाचा कर्करोग तरुणांना प्रभावित करत असल्याचं तज्ञांचं म्हणणं आहे. या संदर्भात, काही फुफ्फुसांच्या आजारांमध्ये सुरुवातीच्या टप्प्यात कोणतीही लक्षणं दिसून येत नाहीत. म्हणूनच त्यांना 'सायलेंट किलर' म्हटलं जातं. फुफ्फुसांचा कर्करोग, सीओपीडी आणि टीबी, जे एकेकाळी फक्त वृद्धांना होत असे, ते आता तरुणांमध्येही दिसून येत आहेत. याव्यतिरिक्त तरुणांना स्लीप एपनिया, ब्राँकायटिस आणि पल्मोनरी फायब्रोसिस सारख्या आरोग्य समस्यांचा देखील सामना मोठ्या प्रमाणात करावा लागत आहे.

दमा आणि न्यूमोनियासारखे आजार: हे दोन्ही वेगवेगळे आहेत. दमा हा धूळ, परागकण आणि पाळीव प्राण्यांच्या केसांमुळे होतो. काही लोकांना आनुवंशिकतेमुळे दम्याची समस्या जाणवते. मात्र आनुवंशिकतेमुळे होण्याची शक्यता 40-50 टक्के असते. परंतु, न्यूमोनिया हा विषाणू आणि बॅक्टेरियामुळे होणारा एक प्रकारचा संसर्ग आहे. हंगामी फ्लूमुळे न्यूमोनिया होण्याचा धोका असतो. यामुळे फुफ्फुसातील हवेच्या पिशव्या (अल्व्हेओली) श्लेष्माने भरतात. परिणामी, ऑक्सिजनची पातळी कमी होते आणि थकवा येतो.

वायू प्रदूषण: धुक्यात सकाळी फिरायला जाणारे लोक, प्रदूषित भागात शाळांमध्ये बसणारे विद्यार्थी आणि दररोज रहदारीत प्रवास करणारे लोक कारखान्यांमधून बाहेर पडणाऱ्या विषारी हवेत श्वास घेत आहेत. तज्ञांचं म्हणणं आहे की, यामुळे लहान वयातच फुफ्फुसे आकुंचन पावत आहेत. प्रदूषणामुळे फुफ्फुसांचा कर्करोग, ब्राँकायटिस, सीओपीडी आणि दमा यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात असा इशारा त्यांनी दिला आहे. शिवाय, केवळ बाहेरील हवाच नाही तर स्वयंपाकघरातून बाहेर पडणारे वायू देखील प्राणघातक ठरत आहेत.

धूम्रपान: सिगारेट ओढल्याने फुफ्फुसांना होणारे नुकसान खूप गंभीर असते. जेव्हा तुम्ही धूम्रपान करता तेव्हा त्याचा हृदय आणि मेंदूच्या रक्तवाहिन्यांवर परिणाम होतो. यामुळे हृदयविकाराचा झटका आणि स्ट्रोकचा धोका वाढतो. सिगारेटच्या धुरात 4000 ते 5000 प्रकारची हानिकारक रसायने असतात. यापैकी किमान 70-80 प्रकारचे कर्करोग आजारांना कारणीभूत असल्याचं म्हटलं जातं. तज्ञ म्हणतात की, दिवसातून एक सिगारेट ओढल्यानेही फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो. अनेक अभ्यासातून असं दिसून आलं आहे की, जर तुम्ही धूम्रपान सोडले तर दहा वर्षांत फुफ्फुसाच्या कर्करोगाचा धोका 50 टक्क्यांनी कमी होईल.

कोणती खबरदारी घ्यावी हे तुम्हाला माहिती आहे का?

• प्रदूषण, कफ आणि इतर अशुद्धी आत जाऊन फुफ्फुसांना नुकसान पोहोचवू शकते. म्हणूनच वेळोवेळी तुमचे फुफ्फुस स्वच्छ ठेवणे महत्वाचे आहे.
• फुफ्फुसे स्वतःला नैसर्गिकरित्या स्वच्छ करतात.मात्र, जीवनशैलीतील बदल आणि आहाराच्या सवयींद्वारे ही नैसर्गिक प्रक्रिया वाढवता येते.
• खोल श्वास घेतल्याने आणि जाणीवपूर्वक श्वास घेतल्याने फुफ्फुसांची क्षमता वाढते. फुफ्फुसांपर्यंत पोहोचणाऱ्या ऑक्सिजनचे प्रमाण सुधारते.
• शरीराला नेहमी हायड्रेटेड ठेवले पाहिजे. यामुळे फुफ्फुसातील कफ विरघळतो आणि त्यातील अशुद्धता निघून जातील.
• दारू पिणे आणि धूम्रपान करणे यासारख्या सवयी टाळा. बाहेर जाताना मास्क घाला.
• आलं, हळद, लिंबूवर्गीय फळे, हिरव्या भाज्या, गाजर आणि हर्बल टीमध्ये अँटीऑक्सिडंट्स असतात आणि ते फुफ्फुसातील अशुद्धता काढून टाकतात.
• चालणे, सायकलिंग आणि पोहणे यासारखे कार्डिओ व्यायाम फुफ्फुसांना बळकटी देतात. योगाचेही चांगले परिणाम दिसून येतात.
• उकडलेल्या पाण्यात निलगिरी आणि पुदिन्याची पाने मिसळून वाफ घेतल्यास कफ कमी होण्यास मदत होईल. यामुळे कधीकधी श्वास घेण्यास त्रास कमी होण्यास मदत होते.
• प्रदूषित वातावरणात काम करणाऱ्या कामगारांनी चांगले वायुवीजन सुनिश्चित करावे आणि हानिकारक धूर काढून टाकण्यासाठी एक्झॉस्ट पंखे वापरावेत.
• हवेतील धूळ रोखण्यासाठी रासायनिक धुरांना रोखणारे N95 मास्क किंवा अर्ध-चेहरा/ पूर्ण-चेहरा श्वसन यंत्र वापरणे आवश्यक आहे.
• फुफ्फुसांच्या क्षमतेची चाचणी घेण्यासाठी दरवर्षी फुफ्फुसांच्या कार्य चाचण्यांसारख्या स्क्रीनिंग चाचण्या केल्या पाहिजेत.

(डिस्क्लेमर: ही सामान्य माहिती केवळ वाचनासाठी दिलेली आहे. ईटीव्ही भारत या माहितीच्या वैज्ञानिक मान्यतेबाबत कोणतीही पुष्टी करत नाही. अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांकडून सल्ला घ्यावा.)