ETV Bharat / health-and-lifestyle
पालकांनो सावधान! मेंदू आणि शरीरासाठी स्मार्टफोन घातक; संशोधनातून स्पष्ट
आजकाल मुलं लहान वयातच मोबाईल फोन वापरायला शिकतात आणि नंतर व्यसनाधीन होतात. संशोधनातून स्पष्ट झालं की, 13 वर्षांनंतर मुलांना स्मार्टफोन देणे खूप धोकादायक असू शकते.
Published : December 8, 2025 at 3:04 PM IST
harmful effects of mobile phones on childrens: आजकाल, लहान मुलं मोबाईल फोनच्या व्यसनाला बळी पडत आहेत. ते तासनतास स्क्रीनकडे पाहत राहतात. यामुळं त्यांचं खाणं, पिणं किंवा खेळणं याकडे दुर्लक्ष होते. मोबाईल फोन केवळ त्यांच्या डोळ्यांसाठी हानिकारक नाहीत तर त्यांच्या शारीरिक आणि मानसिक विकासासाठी देखील धोकादायक आहेत. 13 वर्षांखालील मुले स्मार्टफोन वापरत आहेत, जे अत्यंत चुकीचे आहे. अमेरिकेत हजारो मुलांच्या मानसिक आणि मेंदूच्या विकासावर (अॅडॉलेसंट ब्रेन कॉग्निटिव्ह डेव्हलपमेंट स्टडी) केलेल्या एका अभ्यासात असं आढळून आलं आहे की, 13 वर्षांखालील मुले मोबाईल फोन वापरतात ते थेट अनेक आजारांना आमंत्रण देण्यासारखं आहे. या अभ्यासात असं म्हटलं नाही की यामागे फक्त फोन हे एकमेव कारण आहे. परंतु वाढती स्क्रीन टाइम मुलांच्या आरोग्यावर नकारात्मक परिणाम करते असं अभ्यासात स्पष्ट करण्यात आलंय.
अभ्यासात सादर केलेल्या आकडेवारीनुसार, 12 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलांना फोन वापरण्याचा धोका 60% वाढतो, लठ्ठपणाचा धोका 40% वाढतो आणि नैराश्याचा धोका 30% वाढतो. अहवालांनुसार, 12-13 वर्षांचे होईपर्यंत मुलांचे मन खूपच नाजूक असते आणि सोशल मीडियावरील झगमगाट आणि ग्लॅमर त्यांच्या मनावर नियंत्रण मिळवू शकतो. यामुळे त्यांना बरोबर-चुक काय आहे हे समजत नाही. सोशल मीडियावरील सर्व गोष्ट त्यांच्या मनावर विपरीत परिणाम करू शकतात.
स्क्रोलिंगचे बळी: फोनमधील चमकदार जग मुलांना आकर्षित करते. परिणामी, ते त्यात अधिक रमतात आणि त्यांचे मन बाहेरील जगापासून वेगळे होते: नातेसंबंध, खेळ आणि अभ्यास. परिणामी, फोन त्यांच्या मनावर नियंत्रण ठेऊ लागतो. ते सतत त्यांचे फोन चुकवू लागतात आणि खाताना किंवा पिताना स्क्रीनवरून स्क्रोल करणे पसंत करतात.
झोपेच्या चक्रावर परिणाम: मोबाइल फोनच्या स्क्रीनमधून निघणारे निल किरण मुलांच्या डोळ्यांसाठी तसंच त्यांच्या मेंदूसाठी हानिकारक आहे. हा प्रकाश मेलाटोनिनचे उत्पादन कमी करतो, जो एक मेंदूतील झोपेला चालना देणारा हार्मोन आहे. यामुळे झोप कमी येते आणि झोपेचे चक्र बिघडते. परिणामी, मुले कोणत्याही गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करू शकत नाहीत.
लठ्ठपणा: मुले मोबाईल फोन वापरत असताना खातात, त्यामुळे त्यांना समजत नाही की ते काय खात आहेत. अन्नातून मिळणाऱ्या पोषणाचा त्यांच्या शरीराला फायदा होत नाही. परिणामी दिवसभर खाल्ल्याने लठ्ठपणा वाढतो.
अशक्त हाडे: मुले दिवसभर मोबाईल फोन घेऊन एकाच ठिकाणी बसतात. यामुळे शारीरिक हालचालींच्या अभावामुळे त्यांची हाडे कमकुवत होऊ लागतात. मुलांसाठी खेळणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. खेळामुळे त्यांचे स्नायू मजबूत होतात. जर ते बसून राहिले तर त्यांचे शरीर निष्क्रिय राहील.
नैराश्य: सोशल मीडिया-चालित जीवनामुळे मुले स्वतःची एकमेकांशी तुलना करतात आणि त्यांना असे वाटते की त्यांचे पालक इतरांपेक्षा चांगले आहेत. यामुळे नैराश्य येऊ शकते. ते तणावग्रस्त राहतात आणि स्वतःला परिपूर्ण करण्याच्या प्रयत्नात ते अनेकदा चुकीचा मार्ग स्वीकारतात. तज्ञांच्या मते, १२ वर्षांच्या वयानंतर मुलांना फोन द्यावेत. तोपर्यंत, त्यांच्या स्मार्टफोन वापरावर मर्यादा घालावी.
मोबाईलचे व्यसन कसे सोडायचे: जर तुमच्या मुलाला फोनचे व्यसन असेल तर त्यांना मुक्त होण्यास मदत करण्यासाठी मैदानी खेळ किंवा इतर खेळांमध्ये सहभागी करा. त्यांच्यासोबत उपक्रमांमध्ये सहभागी व्हा, त्यांच्यांवर लहान मोठी सर्व कामे सोपवा. ही कामे पूर्ण केल्याबद्दल त्यांना बक्षीस द्या. अभ्यास आणि बाह्य क्रियाकलापांवर भर द्या. जर तुमचे मूल त्यांचा स्मार्टफोन वापरत असेल तर वेळेची मर्यादा निश्चित करा.
(डिस्क्लेमर: ही सामान्य माहिती केवळ वाचनासाठी दिलेली आहे. ईटीव्ही भारत या माहितीच्या वैज्ञानिक मान्यतेबाबत कोणतीही पुष्टी करत नाही. अधिक माहितीसाठी डॉक्टरांकडून सल्ला घ्यावा.)
संदर्भ
