भारतात सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सरची चांदी! कंटेंट निर्मिती उद्योगाला बहर, वाचा किती होते कमाई?
सोशल मीडिया इन्फ्लुएंसरचं जादुई जग तुम्हाला माहीत आहे का. यातून देशाला तब्बल ४०० अब्ज डॉलर्सचा महसूल मिळत आहे. हा उद्योग अर्थव्यवस्थेचा कणा होत आहे.
Published : January 10, 2026 at 4:40 PM IST
|Updated : January 10, 2026 at 5:50 PM IST
हैदराबाद : लाईक्स, कमेंट्स, शेअर्स... सोशल मीडियाचं जादुई जग तुमचं मनोरंजनच करत नाही तर ते शिक्षित करतं आणि जागरूकता वाढवतं. हे जग आता कंटेंट क्रिएशन इंडस्ट्री म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या उद्योगात विकसित झालं आहे. वयाची पर्वा न करता, प्रत्येकजण, जेव्हा ते निष्क्रिय असतात तेव्हा रील्स—लहान व्हिडिओ—पाहण्यात वेळ घालवतात, विशेषतः जनरेशन झेड यात अग्रेसर आहे. या क्रेझमुळं कंटेंट क्रिएशन देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा कणा बनत आहे.
आकडेवारीनुसार, २०-२५ लाख लोक डिजिटल जगात प्रसिद्धी मिळविण्यासाठी अथक परिश्रम करत आहेत. लोकांचं मनोरंजन करण्यासाठी अधिकाधिक अत्याधुनिक कंटेंट तयार करत आहेत. मात्र, केवळ १०% कंटेंट क्रिएटर्स देशाच्या अर्थव्यवस्थेत योगदान देत आहेत, म्हणजेच ते कमाई करत आहेत. या १०% कंटेंट क्रिएटर्सनी ३५०-४०० अब्ज डॉलर (अंदाजे ३१-३६ लाख कोटी रुपये) रकमेची अर्थव्यवस्था निर्माण केली आहे.
बोस्टन कन्सल्टिंग ग्रुप (बीसीजी) च्या अहवालानुसार, २०३० पर्यंत हा आकडा १ ट्रिलियन डॉलर्स (अंदाजे ९० लाख कोटी रुपये) ओलांडण्याची अपेक्षा आहे. कंटेंट क्रिएटर इंडस्ट्री म्हणजे काय, त्यात लोक कसे आणि किती कमाई करत आहेत, ते देशाच्या अर्थव्यवस्थेत कसे योगदान देत आहे आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या योजना काय आहेत हे समजून घेऊया.
कंटेंट क्रिएटर इकॉनॉमी म्हणजे काय? प्रथम, कंटेंट क्रिएशन म्हणजे काय, क्रिएटर कोण आहेत आणि ते अर्थव्यवस्थेत कसे योगदान देत आहेत हे समजून घेऊया. खरं तर, सोशल मीडियावर दिसणारे रील - लघु व्हिडिओ - तयार करणाऱ्यांना कंटेंट क्रिएटर म्हणतात. याद्वारे, डिजिटल जगासाठी तयार केलेल्या कंटेंटमधून मिळणारे उत्पन्न कंटेंट क्रिएटर इकॉनॉमीशी जोडले जाते. क्रिएटर इकॉनॉमीच्या गाभ्यामध्ये सोशल मीडिया चॅनेल आहेत, जे वापरकर्ते आणि कंटेंट क्रिएटर्सना जोडून अर्थव्यवस्था विकसित करतात.
भारतात किती कंटेंट क्रिएटर आहेत? - बीसीजीच्या अहवालानुसार, भारतात अंदाजे २,००,०००-२,५०,००० कमाई करणारे कंटेंट क्रिएटर आहेत. २०२० मध्ये, कंटेंट क्रिएटरची संख्या १० लाखांपेक्षा कमी होती. मात्र, २०२४ पर्यंत, ४० लाखांहून अधिक निर्माते होते, जे चार वर्षांत ३२२% वाढ दर्शवते. यापैकी अनेक निर्मात्यांचे फॉलोअर्स खूप कमी आहेत. अंदाजे २० लाखांचे फॉलोअर्स १,००० पेक्षा कमी आहेत. दुसरीकडे, अंदाजे २००,०००-२,५०,००० भारतीय निर्मात्यांनी १,००० फॉलोअर्स ओलांडले आहेत. हे कमाई करणारे कंटेंट क्रिएटर्स मानले जातात, जे प्रत्यक्षात कमाई करत आहेत.
देशात स्मार्टफोनचा वापर - सध्या अंदाजे ६५९ दशलक्ष भारतीय स्मार्टफोन वापरतात, जे देशाच्या एकूण लोकसंख्येच्या ४७.१ टक्के आहेत. भारत आता जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा स्मार्टफोन बाजार आहे, ज्याच्यापुढे फक्त चीन आहे.
दिवसाला किती तास लोक स्मार्टफोन वापरतात - जागतिक स्तरावर, लोक दररोज सरासरी ४.३७ तास स्मार्टफोन वापरतात. इंडोनेशियामध्ये स्मार्टफोन वापराचा दर सर्वाधिक आहे, सरासरी ६.०५ तास दररोज. भारतात, एक व्यक्ती त्यांच्या स्मार्टफोनवर दररोज ४.७७ तास घालवते.
कंटेंट क्रिएटर्स किती कमावतात - बीसीजीच्या अहवालानुसार, बहुतेक क्रिएटर्स दरमहा १८,००० रुपयांपेक्षा कमी किंवा दरवर्षी २,००,००० रुपयांपेक्षा थोडे जास्त कमावतात. लहान क्रिएटर्स दरवर्षी सुमारे ३.८ लाख रुपये कमावतात. याउलट, १० लाखांहून अधिक सबस्क्राइबर्स आणि ब्रँड डील असलेले क्रिएटर्स दरमहा ₹५०,००० पेक्षा जास्त कमावतात. मात्र, त्यांची संख्या कमी आहे. अहवालात असं म्हटलं आहे की लाखो क्रिएटर्स फॉलोअर्स मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहेत, परंतु केवळ काही जण ही संधी शाश्वत उत्पन्नात रुपांतरित करू शकतात.
कंटेंट क्रिएटर्स कसे कमावतात? - कंटेंट क्रिएटर्स जाहिरातींद्वारे आणि कॉर्पोरेट जगतासाठी विशेष कंटेंट तयार करून कमावतात. बीसीजी अहवालात असे म्हटले आहे की क्रिएटर्सनी त्यांच्या उत्पन्नाच्या प्रवाहात विविधता आणावी आणि त्यांच्या चाहत्यांशी सखोल सहभागावर लक्ष केंद्रित करावे. लोकप्रिय व्हिडिओ प्लॅटफॉर्म आता क्रिएटर्ससाठी सबस्क्रिप्शन प्रोग्राम ऑफर करतात, ज्यामुळे त्यांना त्यांच्या फॉलोअर्सकरता विशेष कंटेंट तयार करता येतो.
भारतात कंटेंट क्रिएटर्स कधीपासून सुरू झाले? - कंटेंट क्रिएटर्स शतकानुशतके भारतात प्रचलित आहेत. पूर्वी, कंटेंट क्रिएशन पुस्तके, वर्तमानपत्रे, रेडिओ आणि टेलिव्हिजनच्या स्वरूपात होते. २००० च्या सुमारास, YouTube, Facebook आणि Instagram सारख्या सोशल मीडिया साइट्सच्या विकासामुळे कंटेंट निर्मिती सोपी झाली. गेल्या ७-८ वर्षांत, विशेषतः COVID-19 महामारीच्या काळात, याला लक्षणीय गती मिळाली आहे. परवडणारी इंटरनेट सुविधा आणि सरकारची डिजिटल इंडिया योजना ही कंटेंट निर्मितीच्या वाढीतील प्रमुख घटक होती.
वापरकर्त्यांना कोणत्या प्रकारची कंटेंट आवडतो - YouTube ग्लोबल कल्चर अँड ट्रेंड्स रिपोर्ट २०२५ नुसार, भारतात सर्वाधिक पाहिले जाणारे कंटेंट तीन श्रेणींमध्ये विभागले जाऊ शकते. त्यामध्ये कॉमेडी, चित्रपट, डेली सोप्स आणि फॅशन. वापरकर्ते फॅशन, मनोरंजन, सौंदर्य आणि वैयक्तिक समस्यांबद्दल कंटेंट पसंत करतात. मनोरंजन आणि फॅशन कंटेंटमध्ये निर्मात्यांना लक्षणीय यश मिळाले आहे.
भारतातील किती लोक सोशल मीडियावर सक्रिय आहेत - भारतातील इंटरनेट वापरकर्त्यांची संख्या २०२० मध्ये अंदाजे ७४० दशलक्ष होती ती २०२४ मध्ये ९५० दशलक्ष झाली. २०३० च्या अखेरीस हा आकडा १३० दशलक्षांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, जो ७५% वाढ दर्शवतो.
प्रति व्यक्ती किती इंटरनेट वापरले जाते - बीसीजीनुसार, २०२० मध्ये, भारतातील एक व्यक्ती दरमहा १२ जीबी इंटरनेट डेटा वापरत होती, जी २०२४ पर्यंत २७ जीबीपर्यंत वाढली. असा अंदाज आहे की २०३० पर्यंत हे प्रमाण दरमहा प्रति व्यक्ती ६० जीबीपर्यंत पोहोचेल.
हेही वाचा...
