ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳ ಬಳಿ 1600 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ ಪತ್ತೆ
ಪುರಾತನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳ ಬಳಿ 1600 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.
By Dev Raj
Published : June 24, 2026 at 3:06 PM IST
ಪಾಟ್ನಾ(ಬಿಹಾರ): ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪಾರಂಪರಿಕ ತಾಣ ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳ ಸಮೀಪದ ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ 1600 ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾದ ಸ್ನಾನ ಘಟ್ಟ (ಜಲಮೂಲಕ್ಕೆ ಹಾದಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು) ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು 7ನೇ ಶತಮಾನದ ಚೀನೀ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಮತ್ತು ಯಾತ್ರಿಕ ಯಿಜಿಂಗ್ (ಐ-ತ್ಸಿಂಗ್ 635–713 CE) ಅವರ ಉಲ್ಲೇಖವನ್ನು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತದೆ.
ವಿಶ್ವದ ಮೊದಲ ವಸತಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸುತ್ತಲೂ ಸುಂದರವಾದ ಕಚ್ಚಾ ಘಾಟ್ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ಯಿಜಿಂಗ್ ವಿವರಿಸಿದ್ದರು. ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ (ನಳಂದ ಮಹಾವಿಹಾರ) ಉತ್ಖನನ ಮಾಡಿದ ಅವಶೇಷಗಳ ವಾಯುವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಿಯುನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ (ಕ್ಸುವಾನ್ಜಾಂಗ್) ಸ್ಮಾರಕದ ಬಳಿಯ ಸೂರಜ್ಪುರ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ಪನ್ಸೋಖರ್ ಪೋಖರ್ (ನವ್ಲಖಾ ತಲಾಬ್)ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಳಂದ ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಜೆಸಿಬಿ ಯಂತ್ರಗಳ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವಾಗ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿವೆ.
ಪನ್ಸೋಖರ್ ಪೋಖರ್ ಪ್ರಸ್ತುತ ಸುಮಾರು 850 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 175 ಮೀಟರ್ ಅಗಲ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಚೀನ ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.
ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಘಾಟ್ ಸುಮಾರು 5 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ ಮತ್ತು 1.5 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದ್ದು, ಮಗಧ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತೀಯ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯನ್ ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ವಿಭಾಗದ ಸಹಾಯಕ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕ ಶಂಕರ್ ಶರ್ಮಾ ಅವರು ಅಳತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತೆರೆದ ಘಾಟ್ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳ ಅನ್ವೇಷಿಸಲು ಅಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಿದ್ದರು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಹೂತುಹೋಗಿರುವ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ಘಟ್ಟಗಳು ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಸಂಶೋಧನೆಯು ಹಲವಾರು ಮಡಿಕೆಯ ತುಣುಕುಗಳು, ಗುಪ್ತರ ನಂತರದ ಅವಧಿಯ (ಕ್ರಿಶ 7ನೇ ಶತಮಾನ) ತಾಮ್ರದ ನಾಣ್ಯ ಅಥವಾ ವಿಧ್ಯುಕ್ತ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಸುಮಾರು 25 ಮಿ.ಮೀ ವ್ಯಾಸದ ಮಿಶ್ರಲೋಹ ಸುರುಳಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಜಲಮೂಲದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ-ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಎಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆ, ದಾಖಲೀಕರಣ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ನಳಂದದಲ್ಲಿರುವ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ (ASI) ವಸ್ತು ಸಂಗ್ರಹಾಲಯದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ.
"ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಮಾದರಿ, ನಿರ್ಮಾಣ ತಂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ವಸ್ತುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ, ರಚನೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತರ ಅವಧಿಯದ್ದು (ಕ್ರಿ.ಶ.320- ಕ್ರಿ.ಶ.550) ಅಂದಾಜು ಮಾಡಬಹುದು, ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವನ್ನು ಕ್ರಿ.ಶ 427ರಲ್ಲಿ ಕುಮಾರಗುಪ್ತ I ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರು. ಚೀನಾದ ಯಾತ್ರಿಕ ಯಿಜಿಂಗ್ ನಳಂದದ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳು ನೀರಿನ ಸಂರಕ್ಷಣೆಯ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಯೋಜನೆಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿತ್ತು" ಎಂದು ಮಾಜಿ ಎಎಸ್ಐ ಸಹಾಯಕ ಸೂಪರಿಂಟೆಂಡಿಂಗ್ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ಶಂಕರ್ ಈಟಿವಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಂತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯು ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ಕಳವಳ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ ಶಂಕರ್, "ನಳಂದದ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಭೂದೃಶ್ಯದ ಅನೇಕ ಘಟಕಗಳು ಕಾನೂನುಬದ್ಧವಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಗೆ ಉಳಿದಿವೆ ಮತ್ತು ಅಸಮರ್ಪಕ ದಾಖಲಾತಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದಾಗಿ ವೇಗವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಬೇಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಮಾನವ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪದಿಂದಾಗಿ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪುರಾವೆಗಳು ಕಳೆದುಹೋಗುತ್ತಿವೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ನಳಂದವನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದಿರುವ ಜಲವಿಜ್ಞಾನದ ಭೂದೃಶ್ಯವು ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ಆಸ್ತಿಯ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡಲು ಅರ್ಹವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಶಂಕರ್ ಹೇಳಿದರು. ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ದಾಖಲಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಜಲಾಶಯಗಳು, ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಘಾಟ್ಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳ ಜಾಲವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿ ಬಳಕೆ ಎಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಬಹುದು.
ನಳಂದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಅವಶೇಷಗಳ ಬಳಿ ಇರುವ ಇದೇ ರೀತಿಯ, ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕದಾದ ನೀರಿನ ಮೂಲ - ದೇಹರ್ ಪೋಖರ್ - 2022ರಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ 8 ಮೀಟರ್ X 4 ಮೀಟರ್ ಅಳತೆಯ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಮರದ ಬೇಲಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಬೃಹತ್ ಪಕ್ಕಾ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟದ ಅವಶೇಷಗಳು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದವು. ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗವು ಭಾರಿ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಭಾರಕ್ಕೆ ನಾಶವಾಗಿತ್ತು. ರಚನೆಯು ಈಗ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ. ಟೆರಾಕೋಟಾ ದೀಪಗಳು, ಬಟ್ಟಲುಗಳು, ಮಡಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾಕೃತಿಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆ ಮಾಡಲಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ರೀತಿ, ನಳಂದ ಅವಶೇಷಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ತಾರ್ಸಿಂಗ್ ಪೋಖರ್ನಿಂದ ನಾಗದೇವಿಯ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಪತ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಾಚೀನ ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಯಾತ್ರಿಕರ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ನದಿ ಕಾಲುವೆಗಳು, ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಮತ್ತು ಅದರ ನಿವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಪೂರೈಸುವ 52 ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಮುಂದುವರಿದ ಜಲವಿಜ್ಞಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ದೈನಂದಿನ ಬಳಕೆಗೆ ನೀರನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಜಲಾಶಯಗಳು ಅಥವಾ ಟ್ಯಾಂಕ್ಗಳನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಸಹ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
ಎಎಸ್ಐ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಕನ್ನಿಂಗ್ಹ್ಯಾಮ್, 1871ರಲ್ಲಿ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುವಾಗ ನಳಂದ ಅವಶೇಷಗಳ ಸುತ್ತಲೂ ಹಲವಾರು ನೀರಿನ ಮೂಲಗಳ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ್ದರು.
ಪ್ರಸ್ತುತ, ಗಿಡಿ ಪೋಖರ್ (ಇದು 1075 ಮೀಟರ್ ಉದ್ದ x 290 ಮೀಟರ್ ಅಗಲವಿದೆ), ಪನ್ಸೋಖರ್ ಪೋಖರ್, ಇಂದ್ರ ಪೋಖರ್, ಬಲೋನ್ ಪೋಖರ್, ದೇಹಾರ್ ಪೋಖರ್, ತಾರ್ಸಿಂಗ್ ಪೋಖರ್, ಲೋಕನಾಥ್ ಪೋಖರ್, ಬುನ್ವಾ ಪೋಖರ್, ರಾಹೇಲಾ ಪೋಖರ್, ಪುನ್ವಾ ಪೋಖರ್ ಮತ್ತು ಸೂರಜ್ ಪೋಖರ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಸುಮಾರು ಎರಡು ಡಜನ್ ಜಲಾಶಯಗಳು ಅಥವಾ ಸರೋವರಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಉಳಿದವುಗಳು ಹೂಳು ತುಂಬಿ ಒಣಗಿವೆ ಅಥವಾ ಅತಿಕ್ರಮಣಗೊಂಡಿವೆ.
ಪನ್ಸೋಖರ್ ಪೋಖರ್ನಲ್ಲಿ ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸ ಮತ್ತು ಭಾರಿ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟಗಳ ಅವಶೇಷಗಳು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ನಳಂದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಶಾಲಿನಿ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ಇತರ ಆಡಳಿತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ ಅದನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಅವರು ಈಟಿವಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
ಪದ್ಮಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪುರಸ್ಕೃತ ಹಾಗೂ ನಳಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ ಮಾಜಿ ಎಎಸ್ಐ ನಿರ್ದೇಶಕ ಕೆ.ಕೆ.ಮುಹಮ್ಮದ್, ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಅದರ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ಟೆರಾಕೋಟಾ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಗಳಿಂದಾಗಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಕೊಳಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದವು ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು.
"ಈಗಿನ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ಜೆಸಿಬಿ ಯಂತ್ರಗಳು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆಯುವ ಯಂತ್ರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ನಾವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಲು ಅಥವಾ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾವು 'ರಕ್ಷಣಾ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರ' ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪುರಾತತ್ತ್ವಜ್ಞರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸುತ್ತೇವೆ" ಎಂದು ಮುಹಮ್ಮದ್ ಈಟಿವಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
"ಆಡಳಿತವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಳ ಅಥವಾ ಕೊಳವು ಎಎಸ್ಐ ಅಥವಾ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳವಲ್ಲ ಎಂಬ ನೆಪಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೈತೊಳೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ನೀರಿನ ಜಲಾಶಯಕ್ಕಾಗಿ ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಲು ಎಎಸ್ಐ ಅನ್ನು ವಿನಂತಿಸಬೇಕು. ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಪುರಾತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಎಎಸ್ಐನಿಂದ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಬಹುದು" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಪನ್ಸೋಖರ್ ಪೋಖರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಕೆಲವು ಜಲಾಶಯಗಳು ಕೇಂದ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ಡೀಮ್ಡ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವಾದ ಆಧುನಿಕ ನವ ನಳಂದ ಮಹಾವಿಹಾರದ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿವೆ. ಹ್ಯೂನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಸ್ಮಾರಕ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಸಹ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಾಸಂಗಿಕವಾಗಿ, ಎಎಸ್ಐ ಕೂಡ ಅದೇ ಸಚಿವಾಲಯದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ.
"ಈ ಪ್ರಾಚೀನ ಜಲಾಶಯಗಳು ಅಥವಾ ಸರೋವರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಮೀನು ಸಾಕಣೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ಬೌದ್ಧಧರ್ಮದ ಬೃಹತ್ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂಕೇತವಾಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳ ಸುಂದರೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರವಾಸಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು" ಎಂದು ನವ ನಳಂದ ಮಹಾವಿಹಾರದ ಉಪಕುಲಪತಿ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಸಿಂಗ್ ಈಟಿವಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಿದರು.
"ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪಾಟ್ನಾಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆಗೊಂಡ ನಳಂದ ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಕುಂದನ್ ಕುಮಾರ್ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸರೋವರಗಳ ಸುಂದರೀಕರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಗತಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ತಳದ ಕೆಳಗೆ ಇರಬಹುದಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕೆಲವು ಸರೋವರಗಳಿಂದ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ನಾನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೆ. ಆದರೆ, ಜಿಲ್ಲಾ ಮ್ಯಾಜಿಸ್ಟ್ರೇಟ್ ಅವರನ್ನು ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಯಿತು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ನಾವು ಆಶಿಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಸರ್ಕಾರ, ಜಿಲ್ಲಾಡಳಿತ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಿಂದ ಸಂಘಟಿತ ಕೆಲಸದ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
ಇವುಗಳನ್ನೂ ಓದಿ:
