ઉત્તરાયણ 2026: પતંગ બનાવીને જમાલપુરની મહિલાઓ બની આત્મનિર્ભર, જાણો કેવી રીતે બને છે પતંગ
પતંગ કેવી રીતે પતંગ બને છે? અને અહીંની મહિલાઓ હાથ મેરભર બની રહી છે ? જાણો આ અહેવાલમાં....
Published : December 10, 2025 at 4:31 PM IST
|Updated : December 10, 2025 at 4:41 PM IST
અમદાવાદ: જાન્યુઆરીમાં ઉત્તરાયણનો તહેવાર ઉજવવામાં આવે છે, તેના પહેલા અમદાવાદના જમાલપુર વિસ્તારમાં પતંગ બનાવવાની કામગીરી પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે. એશિયાનું સૌથી મોટું પતંગ મેકિંગ બજાર જમાલપુર છે. અહીંયા એક પતંગ 12 જેટલી મહિલાઓને રોજીરોટી આપે છે. ત્યારે આ વર્ષે કેવી રીતે પતંગ બનાવવાનું કામ ચાલી રહ્યું છે? પતંગ કેવી રીતે પતંગ બને છે? અને અહીંની મહિલાઓ આત્મનિર્ભર બની રહી છે ? જાણો આ અહેવાલમાં....
પતંગ બનાવનાર અમીના બાનો કહે છે,
"અમે પતંગ બનાવવામાં ખૂબ મહેનત કરીએ છીએ. અમે સવારે 10 કે 11 વાગ્યા સુધીમાં અમારું ઘરકામ પૂરું કરીએ છીએ અને પતંગ બનાવવાનું શરૂ કરીએ છીએ, અને અમે રાત્રે 9 કે 10 વાગ્યા સુધી પતંગ બનાવવાનું ચાલુ રાખીએ છીએ. અમે એક દિવસમાં 1,000 પતંગ બનાવીએ છીએ. કાલુપુર, દરિયાપુર, શાહપુર, જમાલપુર, ઘી કટા, શાહીબાગ, વેજલપુર, પાલડી, જુહાપુરા જેવા સ્થળોએથી પતંગનો ઓર્ડર આવે છે અને અમે તે બનાવીએ છીએ, અને લોકો તેને ગુજરાત અને વિદેશમાં ખરીદે છે."
પતંગ બનાવનાર નસરીન બાનો કહે છે,
"જમાલપુર પતંગ બનાવવા માટે પ્રખ્યાત છે. અમારો પતંગ બનાવવાનો લાંબો ઇતિહાસ છે. અમે કમાન લગાવવીએ છીએ, અને અન્ય ઘરોમાં પતંગના અન્ય વસ્તુઓ લગાવવામાં આવે છે. અમારા ઘરકામ પૂર્ણ કર્યા પછી, અમે સવાર અને રાત પતંગ બનાવવામાં વિતાવીએ છીએ. દરેકના ઘરે પતંગ બનાવવામાં આવે છે. મકરસંક્રાંતિ સમાપ્ત થયા પછી, ત્રીજા મહિનામાં પતંગ બનાવવાનું ફરી શરૂ થાય છે અને આખા વર્ષ દરમિયાન ચાલુ રહે છે. સિઝન દરમિયાન, અહીંની દરેક મહિલા પતંગ બનાવવાથી રુ.10,000 થી રુ.12,000 ની કમાણી કરે છે. કોઈપણ કૌટુંબિક કાર્યક્રમ, લગ્ન પણ આ પૈસાથી ગોઠવવામાં આવે છે. અમને આ કામ કરવામાં ખૂબ આનંદ થાય છે. અને અમે આ પૈસાથી અમારા બાળકોના શિક્ષણ ખર્ચને પણ પૂર્ણ કરીએ છીએ."
રાજુ ભાઈ પતંગ વાળા કહે છે,
"અમે ત્રણ પેઢીઓથી પતંગ બનાવવાના વ્યવસાયમાં છીએ. હું 60 વર્ષનો છું અને બાળપણથી જ પતંગ બનાવું છું. જમાલપુર વિસ્તાર ખાસ કરીને તેના પતંગો માટે પ્રખ્યાત છે. અહીં પતંગ બનાવવાનો વ્યવસાય વર્ષોથી પ્રચલિત છે, અને જમાલપુર એશિયાનું સૌથી મોટું પતંગ કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને મહિલાઓ પતંગ બનાવવાના કામમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે, જેના કારણે તેઓ નોંધપાત્ર આજીવિકા મેળવે છે."
"પતંગની સીઝન અઢી મહિના સુધી ચાલે છે. ગુજરાતમાં પતંગ ઉત્સવ ઉત્તરાયણ રાષ્ટ્રીય એકતાના પ્રતીક તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. એક પતંગ માટે 12 જગ્યા જવું પડે છે , કારણ કે પતંગની કટીંગ એક જ જગ્યાએ કરવામાં આવે છે. દોરીઓનો ઉપયોગ અલગથી થાય છે. પતંગ અલગથી બનાવવામાં આવે છે, અને કાગળ અને કાપણી અલગથી કરવામાં આવે છે. કમાન અને દોરી બધા અલગ અલગ સ્થળોએ બનાવવામાં આવે છે. એક જ પતંગ 12 મહિલાઓને આજીવિકા પૂરી પાડે છે, જેનાથી તેમનો વાર્ષિક ખર્ચ પણ પૂર્ણ થાય છે. અને બાળકોના લગ્ન પણ થાય છે."
"ઉત્તરાયણનો તહેવાર ગુજરાતમાં ખૂબ જ ધામધૂમથી ઉજવવામાં આવે છે. અમે આ માટે ખૂબ ખુશ છીએ કારણ કે મુસ્લિમો આ પતંગ બનાવે છે. અને બધા સમુદાયના લોકો આ ઉડાવે છે. પહેલા આપણે હાથથી કાપીને પતંગ બનાવતા હતા. પરંતુ હવે મશીનો આવી ગયા છે અને ટેકનોલોજીમાં સુધારો થયો છે. અને વિવિધ પ્રકારની ડિઝાઇન બનાવવામાં આવે છે. અને દર વર્ષે રાજકીય પક્ષોના વિવિધ પતંગો બનતા હોય છે, ખાસ કરીને પીએમ મોદીના પતંગો, તેમના વિકાસ કાર્યો અને સંદેશાવાળા પતંગો બહુ વેચાય છે. આખા વર્ષની મહેનત પછી, અહીં બનાવેલા પતંગો ઉત્તરાયણ પર આકાશમાં જોવા મળે છે."
પતંગ બનાવવાની રીત
"પતંગ બનાવવા માટે સૌથી પહેલા કાગળનું કટીંગ કરવામાં આવે છે. પછી સળી અને કાગળ ચોટાવવામાં આવે છે. તેના પછી પૂંછડી લગાવવામાં આવે છે. અને છેલ્લે પતંગનું બંડલ બનાવવામાં આવે છે. આ પછી આ પતંગને બજારમાં વેચવામાં આવે છે."
"અમે છેલ્લાં 20 વર્ષથી પતંગ બનાવી રહ્યા છીએ. અમે જમાલપુરમાં રહીએ છીએ. જમાલપુરમાં ઘણી સ્ત્રીઓ પતંગ બનાવીને પોતાનું ગુજરાન ચલાવે છે. સાત ઘરોમાં જાય છે ત્યારે એક પતંગ બને છે, દરેક ઘરમા સવારથી સાંજ સુધી પતંગ બનાવવામાં આવે છે, એક ઘર 1,000 પતંગ બનાવે છે, અને હું દરરોજ 1,000 પતંગ બનાવું છું. પતંગ બનાવવા માટે ઘણી મહેનત કરવી પડે છે અને પરંતુ અમને મજૂરી ઓછી મળે છે, છતાં અમે જીવનનિર્વાહ માટે પતંગ બનાવવાનું ચાલુ રાખીએ છીએ. પતંગ બનાવવીએ અમારી આજીવિકા છે, અને અમે દરેક પ્રસંગ, નાના કે મોટા, અને લગ્ન, પતંગના પૈસાથી પૂર્ણ કરીએ છીએ." - રશીદા બાનો, પતંગ બનાવનાર
આ પણ વાંચો...
