દૂધ અસલી છે કે નકલી? આ રીતે મિનિટોમાં જાણો, ખૂબ જ સરળ છે રીત
તહેવારોની સીઝનમાં દૂધની વધતી માંગને જોતા, તમે પણ દૂધ અસલી છે કે નકલી એ FSSAIની જણાવેલી આ રીતોથી જાણી શકો છો...

Published : September 19, 2026 at 2:39 PM IST
તહેવારની સીઝન આવતા જ, લગભગ દરેક ભારતીય ઘરમાં ઉકળતા દૂધ, ઘી અને મીઠાઈઓની સુગંધ ફેલાવા લાગે છે. દૂધ ઘણા પ્રકારની મીઠાઈઓમાં એક જરૂરી ચીજ છે. પણ, આ તહેવારો વચ્ચે ઘણીવાર આ ગંભીર સમસ્યા પર ધ્યાન નથી અપાતું, જે છે દૂધમાં મિલાવટ. દૂધની વધતી માંગને જોતા, ઘણા સપ્લાયર એવી ચીજો મિલાવી દે છે જે બિલ્કુલ અસલી, સફેદ દૂધ જેવી દેખાતી હોય. પરંતુ જો તમે દૂધ અસલી છે કે નહીં, એ જાણવા માગતા હોવ તો કોઈ લેબ ટેસ્ટની જરૂર નથી. અમે તમને કેટલીક સરળ રીતો જણાવીશું જેનાથી તમે ઘરમાંથી જ કેટલીક ચીજોનો ઉપયોગ કરીને મિલાવટની તપાસ કરી શકો છો.
દૂધ પીવાના ફાયદા
શુદ્ધ દૂધ એક સંપૂર્ણ આહાર છે, તેમાં કેલ્શિયમ, પ્રોટીન, વિટામિન અને હેલ્ધી ફેટ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે.
તેમાં રહેલું પ્રાકૃતિક કેલ્શિયમ અને પ્રોટીન હાડકા અને માંસપેશિઓને મજબૂત બનાવે છે.
તેના પોષક તત્ત્વ ઈમ્યૂનિટી અને ગટ હેલ્થને સારા બનાવે છે.
તે મેટાબૉલિઝ્મ અને એનર્જી લેવલને બનાવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
શુદ્ધ દૂધ પાચનમાં મદદ કરે છે.
વિટામિન B12 અને D ત્વચા અને વાળને સ્વસ્થ રાખે છે.
આ રીતે જાણો દૂધ અસલી છે કે નકલી!
ચિંતાની વાત એ છે કે દૂધની માંગ તેના ઉત્પાદનથી વધારે છે, જેના કારણે કેટલાક વેપારીઓ મિલાવટી દૂધ વેચે છે. તેને જોતા, ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI)એ ઘર પર જ મિલાવટી દૂધની ઓળખ કરવા માટે કેટલીક ખાસ ટિપ્સ જણાવી છે. ઘર પર દૂધમાં મિલાવટની તપાસ કરવાની આ રીત 'ઈટ રાઈટ ઈન્ડિયા' અભિયાન અને FSSAIની DART પહેલાના દિશા-નિર્દેશો પર આધારિત છે.
પાણીનો ટેસ્ટઃ દૂધનું એક ટીપું સુંવાળી અથવા ઢળતી સપાટી પર મૂકો; જો તે ધીમેથી વહે અને પાછળ સફેદ નિશાન છોડે, તો દૂધ શુદ્ધ હોવાની શક્યતા છે. જો તે કોઈ પણ નિશાન છોડ્યા વિના ઝડપથી નીચે વહી જાય, તો તેમાં પાણીની ભેળસેળ હોઈ શકે છે.
ડિટર્જન્ટ ટેસ્ટ: એક સ્વચ્છ બોટલમાં બરાબર માત્રામાં દૂધ અને પાણી મિક્સ કરો અને તેને સારી રીતે હલાવો. જો ઘાટા, સાબુ જેવું ફીણ કે પરપોટા બને, તો તેમાં ડિટર્જન્ટ હોઈ શકે છે, જે ભેળસેળ માટે વપરાતા સૌથી સામાન્ય પદાર્થોમાંનું એક છે. શુદ્ધ દૂધમાં માત્ર પાતળું ફીણ જ બને છે.
સ્ટાર્ચ ટેસ્ટ: દૂધના સેમ્પલમાં આયોડીન સૉલ્યૂશનના થોડા ટીપાં ઉમેરો. જો પ્રવાહી વાદળી રંગનું બને, તો તે સ્ટાર્ચની હાજરી સૂચવે છે. પાતળા દૂધને ઘાટુ અને મલાઈદાર બતાવવા માટે ઘણીવાર સ્ટાર્ચનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
ટેક્સચર ટેસ્ટ: થોડા ટીપાં તમારી આંગળીઓ વચ્ચે ઘસો. ભેળસેળવાળું દૂધ ચીકણું કે સાબુ જેવું લાગે છે. ઉકાળવા પર તે પીળું પડી શકે છે અને તેનો સ્વાદ કડવો અથવા રસાયણ જેવો હોઈ શકે છે.
FSSAIનું સીલ અને લાયસન્સ નંબર: દૂધના પેકેટ ખરીદતા પહેલા, જો તેનું પેકેજિંગ શંકાસ્પદ જણાય તો તેને અલગ મૂકી દો. હંમેશાં એક્સપાયરી ડેટ કે 'બેસ્ટ બિફોર' ડેટ અને અન્ય સંબંધિત માહિતી જરૂર તપાસો. ખાદ્યચીજો માટે, ખાતરી કરો કે પેકેજિંગ પર FSSAI સીલ અને લાયસન્સ નંબર હોય.
નકલી કે મિલાવટી દૂધથી થતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ
નકલી કે મિલાવટી દૂધ પીવાથી તરત અને લાંબા સમય સુધી રહેતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. અહીં મિલાવટી દૂધની કેટલીક ખરાબ અસર જણાવી છે, જેના વિશે તમને ખબર હોવી જોઈએ.
પાચન સંબંધી સમસ્યાઓઃ ડિટર્જન્ટ કે યૂરિયાની મિલાવટથી પેટ ફુલવું, ઝાડા અથવા ઉબકા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
ફૂડ પોઈઝનિંગ: ભેળસેળયુક્ત દૂધમાં હાનિકારક બેક્ટેરિયા હોઈ શકે છે, જેનાથી ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે.
કેમિકલની અસરઃ લાંબા સમય સુધી તેના સેવનથી આંતરડામા બળતરા થઈ શકે છે અને કિડનીના કામ કરવાની ક્ષમતા પર અસર પડી શકે છે.
પોષક તત્વોની કમીઃ પાણી મિલાવીને પાતળુ કરવામા આવેલા દૂધમાં પ્રોટીન, ફેટ કે વિટામિન ખૂબ જ ઓછા કે બિલ્કુલ નહીવત હોય છે. જો તમે લાંબા સમય સુધી તેનું સેવન કરો છો, તો શરીરમાં પોષક તત્વોની કમી થઈ શકે છે.
એલર્જીઃ કેટલીક મિલાવટી ચીજો, જેમ કે સિન્થેટિક વ્હાઈટનર કે સ્ટાર્ચ, સંવેદનશીલ લોકોમાં એલર્જીનું કારણ બની શકે છે.
આ પણ વાંચોઃ
ચોમાસામાં આવતું દાડમ છે સ્વાસ્થ્ય માટે ખૂબ જ ગુણકારી, જાણો તેના ફાયદા
તાવ હોય ત્યારે નાહવું જોઈએ કે નહીં? એક્સપર્ટ્સ શું કહે છે જાણો

