કેટલા પ્રકારના હોય છે કેન્સર સેલ્સ? જાણો, બિનાઇન અને મેલિગ્નન્ટ ટ્યૂમર વચ્ચે શું તફાવત હોય છે?
બિનાઇન ટ્યૂમર ધીમી અને સલામત, જ્યારે મેલિગ્નન્ટ જીવલેણ – જાણો બંનેની વૃદ્ધિ, ફેલાવો અને સારવારમાં રહેલો મૂળભૂત તફાવત.
Published : July 8, 2026 at 8:26 PM IST
હૈદરાબાદ : જ્યારે શરીરની સામાન્ય વૃદ્ધિ અને વિભાજનની પ્રક્રિયા કાબૂ બહાર થઈ જાય છે, ત્યારે કેન્સર જેવો ખતરનાક રોગ જન્મ લે છે. આપણું શરીર અબજો કોષોથી બનેલું છે, જે નિયત જૈવિક નિયમો અનુસાર વૃદ્ધિ પામે, વિભાજિત થાય અને મૃત્યુ પામે છે. જોકે, આધુનિક જીવનશૈલી અને પર્યાવરણીય કારણોથી આ નિયંત્રણ તૂટે છે અને કેન્સર કોષો બેકાબૂ બનીને ફેલાવા લાગે છે. આજકાલ નાની ઉંમરના લોકોમાં પણ કેન્સર ઝડપથી વધી રહ્યું છે. નેશનલ કેન્સર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ અનુસાર, સતત સ્ક્રીન સામે કામ કરવું, ઊંઘનો અભાવ અને વધતો માનસિક તણાવ શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને નબળી પાડે છે, જેના કારણે યુવાનો પણ કેન્સર અને અન્ય ગંભીર બીમારીઓનો ભોગ બની રહ્યા છે.
શરીરની રચના કોષો, પેશીઓ અને અંગોની કાર્યપ્રણાલી કેવી રીતે જોડાયેલી છે?
કેન્સર રિસર્ચ યુકેના જણાવ્યા મુજબ, આપણું શરીર અબજો કોષોથી બનેલું છે. આ કોષો એટલા નાના હોય છે કે તેમને માત્ર માઇક્રોસ્કોપથી જ જોઈ શકાય છે. આ કોષો ભેગા મળીને શરીરમાં પેશીઓ (ટિશ્યુ) બનાવે છે. ત્યારબાદ, જુદી જુદી પેશીઓ મળીને હૃદય, મગજ અને ફેફસાં જેવા અંગો બનાવે છે. હકીકતમાં, બધી પેશીઓ કોષોના સમૂહ જ હોય છે, પરંતુ તેમની રચના અને ગુણધર્મોમાં જે તફાવત હોય છે, તે તે અંગોના જુદા જુદા કાર્યોને કારણે હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, ચેતા અને સ્નાયુઓ અલગ અલગ ભૂમિકા ભજવતા હોવાથી, તેમના કોષોનું બંધારણ પણ તે પ્રમાણે જુદું હોય છે. સરળ શબ્દોમાં, કોઈ અંગનું કાર્ય તેની પેશીના સ્વભાવને નક્કી કરે છે. જીવવિજ્ઞાનમાં તેને ‘રચના અને કાર્ય વચ્ચેનો સંબંધ’ કહેવામાં આવે છે.
DNA મ્યુટેશન કેવી રીતે કેન્સર તરફ દોરી જાય છે? જાણો કેન્સરના પાંચ મુખ્ય પ્રકાર
કેન્સર કોષોના અંદરના ડીએનએમાં થતા ફેરફાર (મ્યુટેશન)ને કારણે થાય છે. કોષના અંદરનો ડીએનએ અનેક જુદા જુદા જનીનો (જીન્સ)માં વહેંચાયેલો હોય છે. દરેક જનીનમાં કેટલાક સૂચનો હોય છે, જે કોષને જણાવે છે કે તેણે શું કામ કરવાનું છે અને કઈ રીતે વૃદ્ધિ અને વિભાજન કરવાનું છે. આ સૂચનાઓમાં ગડબડ થાય ત્યારે કોષ પોતાનું સામાન્ય કાર્ય કરવાનું બંધ કરી શકે છે અને કેન્સરગ્રસ્ત કોષ બની શકે છે. કેન્સરના 200થી વધુ પ્રકારો છે અને તેમને શરીરમાં ઉદ્ભવના સ્થાન અને તેમાં સામેલ કોષોના પ્રકાર પ્રમાણે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. કોષના પ્રકારને આધારે કેન્સરના પાંચ મુખ્ય પ્રકારો નીચે મુજબ છે:
શું કેન્સરથી બચવું શક્ય છે? આધુનિક સારવાર અને બચાવના ઉપાયો
ધૂમ્રપાન ન કરીને, મદ્યપાન ઓછું કરીને, વજન નિયંત્રણમાં રાખીને, તડકાથી બચીને અને રસી મૂકાવીને (HPV અને હિપેટાઇટિસ B વિરુદ્ધ) કેટલાક પ્રકારના કેન્સરથી બચી શકાય છે. નિયમિત તપાસથી પણ રોગની શરૂઆતના તબક્કે જાણ થઈ શકે છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો કેન્સરની જાણ વહેલી થાય, તો ઘણા પ્રકારના કેન્સરની સારવાર શક્ય છે. બચવાનો દર કેન્સરના પ્રકાર, જાણ થયાના સમય (સ્ટેજ) અને સારવારની અસર પર આધાર રાખે છે. આધુનિક સારવારથી વધુ સારા પરિણામોની આશા રાખી શકાય છે.
શરીરને ઓળખો: કેન્સરના આ 12 શરૂઆતી લક્ષણોને ક્યારેય અવગણશો નહીં
માયો ક્લિનિકના જણાવ્યા મુજબ, કેન્સરના લક્ષણો શરીરના કયા ભાગ પર અસર થઈ છે તેના પર નિર્ભર કરે છે. કેન્સર સાથે સંકળાયેલા કેટલાક સામાન્ય લક્ષણો (જે ફક્ત કેન્સરના જ હોય તે જરૂરી નથી) નીચે પ્રમાણે છે:
બિનાઇન (સૌમ્ય) અને મેલિગ્નન્ટ (ઘાતક) ટ્યૂમર વચ્ચેનો તફાવત
બિનાઇન ટ્યૂમર કેન્સરરહિત હોય છે, તે ધીમે ધીમે વધે છે અને શરીરમાં ફેલાતી નથી. જ્યારે મેલિગ્નન્ટ ટ્યૂમર કેન્સરયુક્ત હોય છે, તે ઝડપથી વધે છે અને શરીરના બીજા ભાગોમાં ફેલાઈ શકે છે. કેન્સરની સારવારની જરૂરિયાત ફક્ત મેલિગ્નન્ટ ટ્યૂમર માટે જ હોય છે.
ડૉક્ટરને ક્યારે મળવું જોઈએ?
જો તમને કોઈ એવું લક્ષણ દેખાય જે સતત બનેલું રહેતું હોય અને ચિંતામાં મૂકતું હોય, તો તમારા ડૉક્ટરની મુલાકાત લો. જો તમને કોઈ લક્ષણ ન હોય પરંતુ તમે કેન્સરના જોખમને લઈને ચિંતિત હોવ, તો પણ તમારા ડૉક્ટર સાથે આ અંગે વાત કરો. તેમની પાસેથી જાણો કે તમારા માટે કયા કેન્સર સ્ક્રીનિંગ ટેસ્ટ અને પ્રક્રિયાઓ યોગ્ય રહેશે.
(ડિસક્લેમર: અહીં આપવામાં આવેલી તમામ આરોગ્ય સંબંધી જાણકારી અને સૂચનો ફક્ત તમારી સમજ માટે છે. આ માહિતી વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો, અભ્યાસો અને તબીબી તથા આરોગ્ય નિષ્ણાતોની સલાહને આધારે આપવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ ટિપ્સ અપનાવતા પહેલાં હંમેશા તમારા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી સૌથી યોગ્ય છે.)
આ પણ વાંચો...
