আগ্নেয়গিৰি নহয়, টেকটনিক প্লেটৰ পৰিৱৰ্তনেহে প্ৰভাৱ পেলাইছে পৃথিৱীৰ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনত
গৱেষকসকলে কয় যে পেচিফিক ৰিং অৱ ফায়াৰৰ পৰা অহা আগ্নেয়গিৰিৰ নিৰ্গমন কেৱল যোৱা 10 কোটি বছৰতহে এক উল্লেখযোগ্য কাৰ্বনৰ উৎস হৈ পৰিছে ।
Published : January 23, 2026 at 4:22 PM IST
হায়দৰাবাদ: বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ উঠা-নমা হৈছে পৃথিৱীৰ ভয়ংকৰ হাৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ চালিকা শক্তি, যিটো সমগ্ৰ ইতিহাসত হিমশীতল বৰফঘৰৰ সময় আৰু উষ্ণ সেউজ গৃহ অৱস্থাৰ মাজত দোল খাই আহিছে । আটাইতকৈ দীৰ্ঘদিন ধৰি গ্ৰহটোৰ বায়ুমণ্ডললৈ কাৰ্বন নিৰ্গত কৰাত আগ্নেয়গিৰিৰ এটা বৃহৎ অৱদান বুলি ভবা হৈছিল । কিন্তু এতিয়া বিজ্ঞানীসকলে এই কথা জানিব পাৰিছে যে এই কাৰ্বনৰ উৎস পূৰ্বতে ভবাতকৈ বহু বেছি জটিল আৰু দৰাচলতে পৃথিৱীৰ টেকটনিক প্লেটৰ পৰা নিৰ্গত হোৱা কাৰ্বনে এই চক্ৰত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে ।
মেলবৰ্ণ আৰু ছিডনী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষকৰ নেতৃত্বত এই অধ্যয়নত—বিচ্ছিন্ন প্লেট সীমাৰ কাষৰ কাৰ্বন নিৰ্গমনে বৰফৰ ঘৰ-সেউজগৃহ জলবায়ু নিয়ন্ত্ৰণ কৰে ৷ নেচাৰ কমিউনিকেচনছ আৰ্থ এণ্ড এনভাইৰনমেণ্টত প্ৰকাশিত হোৱা এক অধ্যয়ণত যোৱা 54 কোটি বছৰত আগ্নেয়গিৰি, সাগৰ আৰু পৃথিৱীৰ গভীৰতম অংশত কাৰ্বনে কেনেকৈ গতি কৰিছিল, সেই বিষয়ে অধ্যয়ণ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত পৃথিৱীৰ দ্ৰুতগতিত পৰিৱৰ্তিত জলবায়ুৰ পৰিমাণৰ বিষয়ে অন্তৰ্দৃষ্টি লাভ কৰা হৈছে ।
মেলবৰ্ণ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মুখ্য গৱেষক বেন মেথাৰে কয় যে এই তথ্যই আগ্নেয়গিৰিৰ শৃংখল বায়ুমণ্ডলীয় কাৰ্বনৰ প্ৰধান প্ৰাকৃতিক উৎস বুলি পৰম্পৰাগত বিশ্বাসক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে । বৰঞ্চ এই অধ্যয়নে প্ৰকাশ কৰিছে যে গভীৰ সাগৰৰ টেকটনিক প্লেটৰ ফাঁক আৰু ৰিজৰ পৰা হোৱা কাৰ্বন নিৰ্গমন পৃথিৱীৰ ইতিহাসৰ বেছিভাগ সময়েই বৰফঘৰ আৰু সেউজ গৃহ অৱস্থাৰ মাজত জলবায়ুৰ পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰধান চালক ।
তেওঁ লগতে কয় যে পেচিফিক ৰিং অৱ ফায়াৰৰ পৰা অহা আগ্নেয়গিৰিৰ নিৰ্গমন কেৱল যোৱা 10 কোটি বছৰতহে এক উল্লেখযোগ্য কাৰ্বনৰ উৎস হৈ পৰিছে, যাৰ ফলত দীৰ্ঘদিনীয়া বৈজ্ঞানিক অনুমানসমূহ ওলোটা হৈ পৰিছে ।
এই কামে প্ৰথম স্পষ্ট দীৰ্ঘম্যাদী প্ৰমাণ প্ৰদান কৰে যে বিশ্বৰ জলবায়ু মূলতঃ টেকটনিক প্লেটবোৰে সংঘৰ্ষ হোৱা ঠাইত নহয়, য’ত আঁতৰি যায় তাত মুক্ত হোৱা কাৰ্বনৰ দ্বাৰা গঢ় লৈ উঠিছিল । মাথাৰে কয়, “এই নতুন অন্তৰ্দৃষ্টিয়ে কেৱল অতীতৰ জলবায়ুৰ বিষয়ে আমাৰ বুজাবুজিক পুনৰ গঢ় দিয়াই নহয়, ভৱিষ্যতৰ জলবায়ুৰ আৰ্হিসমূহ পৰিশোধন কৰাত সহায় কৰে ।”
ছিডনী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সহ-লেখক ডায়েটমাৰ মুলাৰে ব্যাখ্যা কৰিছে যে কাৰ্বন-চক্ৰৰ মডেলিঙৰ সৈতে গ্ল’বেল প্লেট টেকটনিক পুনৰ্গঠনৰ সংমিশ্ৰণেৰে গৱেষকসকলে মহাদেশসমূহৰ গতিবিধিৰ লগে লগে কাৰ্বন কেনেকৈ সংৰক্ষণ, মুক্ত আৰু পুনঃব্যৱহাৰ কৰা হয়, সেই বিষয়ে অনুসন্ধান কৰিছিল ।
তেওঁলোকৰ তথ্যই প্ৰকাশ কৰে যে টেকটনিক প্লেট বিস্তাৰৰ পৰা হোৱা কাৰ্বন নিৰ্গমনে সমগ্ৰ পৃথিৱীৰ ইতিহাসত জলবায়ুৰ বৃহৎ পৰিৱৰ্তনসমূহক আগুৱাই নিয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল — য'ত পেলিঅ'জয়িক বৰফ যুগৰ শেষৰ ফালে, মেছ'জয়িক সেউজগৃহ যুগ আৰু চেনোজয়িক বৰফঘৰ যুগ আদিও আছিল ।
লগতে পঢ়ক
