8.0 ৰ ওপৰৰ প্ৰাবল্যৰ মেগাকম্পই জোকাৰিব জাপানক; প্ৰাণ কাঢ়িব লক্ষ লক্ষ লোকৰ
সোমবাৰে এক তীব্ৰ প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্পই জোকাৰি যায় জাপানৰ উত্তৰ অংশ ৷ কিহৰ ইংগিত এই ভূমিকম্প ? বিশেষজ্ঞই কি কয় ?
Published : December 12, 2025 at 8:22 PM IST
হায়দৰাবাদ: শেহতীয়াকৈ জাপানক জোকাৰি যায় এটা তীব্ৰ প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্পই ৷ ভূমিকম্পটোৰ গতি-প্ৰকৃতি গৱেষণা কৰি বিশেষজ্ঞই উত্তৰ-পূব উপকূলত এটা মেগাকম্প হ’ব বুলি আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে ৷ জাপানৰ বতৰ বিজ্ঞান সংস্থাই এই সন্দৰ্ভত কয় যে সোমবাৰৰ শক্তিশালী ভূমিকম্পৰ ফলত Hokkaido আৰু Sanriku উপকূলৰ অঞ্চলত সম্ভাৱ্য বিপদ সাময়িকভাৱে বৃদ্ধি পাইছে । উক্ত স্থানতে জাপানৰ তলৰ পেচিফিক প্লেটে দুটা খাদ গঠন কৰে — জাপান ট্ৰেঞ্চ আৰু চিচিমা ট্ৰেঞ্চ — যিবোৰে পূৰ্বতে বহু বৃহৎ ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি কৰিছিল ।
Megaquake কি ?
জাপানৰ ভূমিকম্প গৱেষণা প্ৰমোচনৰ মুখ্য কাৰ্যালয়ৰ মতে, মেগাথ্ৰাষ্ট ভূমিকম্প বুলিও জনাজাত এটা মেগাকম্প হৈছে ৰিখটাৰ স্কেলত 8.0 ৰ ওপৰৰ প্ৰাবল্যৰ এক অতিশয় শক্তিশালী ভূমিকম্প । “প্লেট ছাবডাকচন”ৰ ফলত এইবোৰ হ’ব পাৰে, যেতিয়া এটা টেকটনিক প্লেট আন এখনৰ তলত ছিটিকি পৃথিৱীৰ মেণ্টেলত ডুব যায় । মেগাকম্পে 1000 কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত ফল্ট ফাটিব পাৰে । যদিহে ই সাগৰৰ তলৰ অগভীৰ অঞ্চলত হয়, তেন্তে ই প্ৰায় বৃহৎ চুনামী সদৃশ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে । এই তথাকথিত "মেগাথ্ৰাষ্ট" ভূমিকম্পবোৰ প্ৰতি এশ বছৰৰ মূৰে মূৰে, প্ৰায়ে জোৰকৈ সংঘটিত হোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে ৷ এনে ঘটনা শেষৰবাৰ সংঘটিত হৈছিল 1944 আৰু 1946 চনত ।
ভূমিকম্প প্ৰৱণ দেশ জাপান
জাপান বিশ্বৰ অন্যতম ভূমিকম্প প্ৰৱণ দেশ বুলি আমি সকলোৱে জ্ঞাত ৷ কমেও প্ৰতি পাঁচ মিনিটৰ মূৰে মূৰে এই দেশত কম্পন সংঘটিত হয় । প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অৱবাহিকাক আংশিকভাৱে আগুৰি থকা আগ্নেয়গিৰি আৰু সাগৰীয় খাদৰ ‘ring of fire’ চাপত অৱস্থিত জাপানে বিশ্বৰ 6.0 বা তাতকৈ অধিক প্ৰাবল্যৰ প্ৰায় 20% ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি কৰে ।
দেশখনত সংঘটিত হোৱা শক্তিশালী ভূমিকম্পৰ চমু খতিয়ান
দেশখনত প্ৰবল ভূমিকম্পৰ সংঘটিত হৈ যোৱাৰ বহু ইতিহাস আছে—যেনে 1923 চনৰ কান্টো ভূমিকম্প (7.9 মাত্ৰা), 1944 চনৰ টোনাংকাই ভূমিকম্প (7.9 মাত্ৰা), 1946 চনৰ নানকাই ভূমিকম্প (8.0 মাত্ৰা) আৰু 2003 চনৰ টকাচি-অকি ভূমিকম্প (মাত্ৰা 8.0)। আভ্যন্তৰীণ সক্ৰিয় ফল্টতো প্ৰবল ভূমিকম্প হ'ব পাৰে, যেনে 1891 চনৰ নোবি ভূমিকম্প (মাত্ৰা 8.0) ।দেশখনৰ অন্যতম মেগাকম্প সংঘটিত হৈছিল 2011 চনত, যাক জনা যায় গ্ৰেট ইষ্ট জাপান ভূমিকম্প নামেৰে । 9.0 প্ৰাবল্যৰ এই ভূমিকম্প ইমানেই প্ৰবল আছিল যে 23 ফুট উচ্চতাৰ পৰ্যন্ত ছুনামীৰ সৃষ্টি হৈছিল, 20 হাজাৰতকৈ অধিক লোকৰ মৃত্যু হৈছিল ৷ ইয়াৰ লগতে ফুকচিমাৰ এটা বৃহৎ পাৰমাণৱিক ৰিয়েক্টৰৰ ক্ষতিসাধন হৈছিল ।
কিমান শক্তিশালী মেগাকম্প ?
মেগাকম্পৰ ফলত 98 ফুট উচ্চতাৰ চুনামীৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে আৰু প্ৰায় 2 লাখ লোকৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে ৷ হোকাইডো-ছানৰিকু অঞ্চলত আন এটা সাগৰৰ পাৰৰ মেগাকম্পে অঞ্চলটোত 30 মিটাৰ (98 ফুট) পৰ্যন্ত চুনামীৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে, 199,000 লোকৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে, 2 লাখ 20 হাজাৰ ঘৰ আৰু অট্টালিকা ধ্বংস কৰিব পাৰে আৰু আনুমানিক অৰ্থনৈতিক ক্ষতি কৰিব পাৰে চৰকাৰৰ হিচাপ অনুসৰি 31 ট্ৰিলিয়ন য়েন (198 বিলিয়ন ডলাৰ) পৰ্যন্ত লাভ কৰিব । ইয়াত কোৱা হৈছে যে শীতকালি 42 হাজাৰ লোক হাইপোথাৰ্মিয়াত আক্ৰান্ত হ’ব পাৰে ।
জাপানত হ’ব পাৰে মেগাকুৱেক: সতৰ্কবাণী
- জাপানৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় উপকূলৰ দক্ষিণ অৰ্ধেক অংশক প্ৰভাৱিত কৰা নানকাই ট্ৰাফৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা আৰু অধিক ক্ষতিকাৰক মেগাকম্পৰ বাবে জাপানক পৃথক পৰামৰ্শ ৷ 2024 চনৰ আগষ্ট মাহত মিয়াজাকিৰ পূব উপকূলত 7.1 প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্পৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে সক্ৰিয় কৰা হৈছিল ।
- 2025 চনৰ এপ্ৰিল মাহত কৰ্তৃপক্ষই সতৰ্ক কৰি দিছিল যে মেগাকম্পে 20 মিটাৰ (66ফুট)তকৈ অধিক উচ্চতাৰ চুনামীৰ সৃষ্টি কৰাৰ আশংকা আছে যিয়ে টকিঅ’ আৰু অন্যান্য প্ৰিফেকচাৰৰ কিছু অংশত আঘাত হানিব পাৰে । তেওঁলোকে ভৱিষ্যদ্বাণী কৰিছিল যে প্ৰায় 3 লাখ লোকৰ মৃত্যু হ’ব আৰু ট্ৰিলিয়ন ডলাৰৰ অৰ্থনৈতিক ক্ষতি হ’ব ।
- 2025 চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত জাপানৰ ভূমিকম্প তদন্তকাৰী পেনেলে কয় যে অহা 30 বছৰৰ ভিতৰত নানকাই ট্ৰাফত - জাপানৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় উপকূলৰ কাষেৰে বিস্তৃত ভূমিকম্পীয় কাৰ্যকলাপৰ অঞ্চলত - মেগাকম্প হোৱাৰ সম্ভাৱনা 60-90% ।
- 2025 চনৰ মাৰ্চ মাহত প্ৰকাশিত চৰকাৰী প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে জাপানৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় উপকূলত বহু প্ৰত্যাশিত মেগাকম্পৰ ফলত জাপানৰ অৰ্থনীতিৰ 1.81 ট্ৰিলিয়ন ডলাৰ পৰ্যন্ত লোকচান হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত বিধ্বংসী চুনামী, শ শ অট্টালিকা ভাঙি প্ৰায় 3 লাখ লোকৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে ।
- জাপান বতৰ বিজ্ঞান সংস্থাই (JMA) জাপানৰ বাসিন্দাসকলক ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী প্ৰদান কৰে । এইটো এটা নতুন ব্যৱস্থা যিয়ে ভূমিকম্প আৰম্ভ হোৱাৰ লগে লগে তৎকালীন সতৰ্কবাণী জাৰি কৰে, যিয়ে প্ৰবল কম্পন অহাৰ আগতেই মানুহক নিজকে ৰক্ষা কৰিবলৈ মূল্যৱান ছেকেণ্ড প্ৰদান কৰে । 2007 চনৰ 1 অক্টোবৰত জেএমএই টিভি আৰু ৰেডিঅ'ৰ দৰে কেইবাটাও সংবাদ মাধ্যমৰ জৰিয়তে ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী সেৱা আৰম্ভ কৰে ।
জাপানৰ ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী ব্যৱস্থাই কেনেকৈ কাম কৰে
- ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী ব্যৱস্থাই আনুমানিক ভূমিকম্পৰ তীব্ৰতা আৰু প্ৰধান গতিৰ আগমনৰ আশা কৰা সময়ৰ আগতীয়া ঘোষণা প্ৰদান কৰে । এই অনুমানসমূহ ভূমিকম্পৰ কেন্দ্ৰবিন্দু আৰু পৰিমাণৰ তৎকালীন বিশ্লেষণৰ ভিত্তিত কৰা হৈছে, যিটোৱে ভূকম্পকেন্দ্ৰৰ ওচৰৰ ভূমিকম্পগ্ৰাফৰ দ্বাৰা পৰ্যবেক্ষণ কৰা তৰংগ আকৃতিৰ তথ্য ব্যৱহাৰ কৰি কৰা হৈছে ।
- ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণীৰ উদ্দেশ্য হৈছে ভূমিকম্প সংঘটিত হোৱা বুলি ক্ষীপ্ৰতাৰে জনসাধাৰণক ঘোষণা কৰা আৰু ভূমিকম্পৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা প্ৰচণ্ড কম্পনৰ আগমনৰ কেইবা ছেকেণ্ড বা তাতোকৈ অধিক সময়ৰ আগতে আনুমানিক ভূমিকম্পৰ তীব্ৰতাৰ বিষয়ে অৱগত কৰা । ভূমিকম্পৰ কেন্দ্ৰবিন্দুৰ ওচৰৰ সেই অঞ্চলসমূহত অৱশ্যে ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী ভূমিকম্পৰ আগতীয়াকৈ সংক্ৰমিত নহ’বও পাৰে ।
- জাপানৰ বিভিন্ন স্থানত শ শ ভূমিকম্পগ্ৰাফ স্থাপন কৰা হৈছে, জাপান বতৰ বিজ্ঞান সংস্থাই প্ৰায় 200 টা যন্ত্ৰ আৰু নেশ্যনেল ৰিচাৰ্চ ইনষ্টিটিউট ফৰ আৰ্থ ছায়েন্স এণ্ড ডিজাষ্টাৰ প্ৰিভেনচনে প্ৰায় 800 টা যন্ত্ৰ সংস্থাপিত কৰিছে ভূমিকম্পৰ সৰ্তকবাণী প্ৰদানৰ বাবে । এই যন্ত্ৰসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি ভূমিকম্পৰ স্থান আৰু আকাৰ তৎক্ষণাত অনুমান কৰিব পাৰি, তাৰ পিছত ভূমিকম্পৰ ফলত হ’ব বুলি আশা কৰা কম্পনৰ পৰিসৰ (ভূমিকম্পৰ তীব্ৰতা)ৰ আনুমানিক অনুমান কৰিব পাৰি ।
ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণীৰ ক্ষেত্ৰত সীমাবদ্ধতা
ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী ঘোষণাৰ পৰা মূল কম্পন অহাৰ মাজৰ সময়ৰ পাৰ্থক্য অতি কম, অৰ্থাৎ ছেকেণ্ডৰ কথা । আনহাতে, কেৱল এটা ছিছমোগ্ৰাফৰ তথ্য ব্যৱহাৰ কৰাৰ সময়ত দুৰ্ঘটনা, বিজুলী বা ডিভাইচৰ বিকলতাৰ ফলত ভুৱা ভূমিকম্পৰ আগতীয়া সতৰ্কবাণী হ’ব পাৰে ৷ তদুপৰি, বিশেষকৈ বৃহৎ ভূমিকম্পৰ বাবে মাত্ৰা অনুমান কৰাৰ সঠিকতাৰ সীমা থাকে । প্ৰায় একেলগে বা ইটোৱে সিটোৰ ওচৰত একাধিক ভূমিকম্প ঘটিলে ভূমিকম্প পৃথক কৰা আৰু সঠিক সতৰ্কবাণী দিয়াটো কঠিন ।
লগতে পঢ়ক
