ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ওপৰত পেলাইছে নেতিবাচক প্ৰভাৱ
বিশ্বব্যাপী চৰাইৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যয়নে প্ৰকাশ কৰিছে যে ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ওপৰত কিদৰে নেতিবাচক প্ৰভাৱ পেলাইছে ৷
Published : December 8, 2025 at 5:17 PM IST
হায়দৰাবাদ: এক নতুন অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনে চৰাইৰ বিভিন্ন প্ৰজাতিৰ কাৰ্যকৰী বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস কৰি পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ স্থিৰতাক ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছে । সমগ্ৰ বিশ্বৰ 1200 টা স্থানৰ পৰা প্ৰায় 3700 চৰাই প্ৰজাতিৰ তথ্য সংকলন কৰিছে গৱেষকসকলে । ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে বাসস্থানৰ পৰিৱৰ্তন, যেনে নগৰীকৰণ আৰু কৃষি সম্প্ৰসাৰণে বীজ বিক্ষিপ্তকৰণ আৰু চিকাৰকে ধৰি গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশগত ভূমিকা পালন কৰা প্ৰজাতিৰ সংখ্যা হ্ৰাস কৰে ।
প্ৰাকৃতিক সম্প্ৰদায়ত এই অত্যাৱশ্যকীয় সেৱাসমূহ একাধিক ভিন্ন প্ৰজাতিৰ দ্বাৰা সম্পন্ন কৰা হয়, যিটো ধাৰণাক কাৰ্যকৰী অতিৰিক্ততা বুলি জনা যায় । ৰিডাণ্ডেন্সিয়ে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ ‘বীমা’ (insurance) প্ৰদান কৰে, যেতিয়া ব্যক্তিগত প্ৰজাতিসমূহ হ্ৰাস পায় বা সম্পূৰ্ণৰূপে হেৰাই যায় তেতিয়া বেক-আপ প্ৰদান কৰে । যেতিয়া পৰিৱেশ তন্ত্ৰত একে ধৰণৰ পৰিৱেশগত ভূমিকা পালন কৰা বহু প্ৰজাতিৰ প্ৰাণী থাকে, তেতিয়া ইহঁত অধিক বিঘিনিৰ সন্মুখীন হয় ।
পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ স্থিতিস্থাপকতা হ্ৰাস
কম্পিউটাৰ ভিত্তিক বিলুপ্তিৰ অনুকৰণ ব্যৱহাৰ কৰি দলটোৱে দেখুৱাইছে যে ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনে এই বাফাৰটো আঁতৰাই পেলায়, যাৰ ফলত পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহ ভৱিষ্যতে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ক্ষতিৰ বাবে ক্ৰমান্বয়ে দুৰ্বল হৈ পৰে ।
ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডনৰ জীৱ বিজ্ঞান বিভাগৰ পি এইচ ডি ছাত্ৰ তথা প্ৰতিবেদনৰ মুখ্য লেখক থমাছ উইকছে কয়, “ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনৰ পিছত চৰাইৰ বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পোৱাটো সকলোৱে জানে, কিন্তু এতিয়ালৈকে সাধাৰণতে ভবা হৈছিল যে সেই অৱক্ষয়ী পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহে প্ৰয়োজন অনুসৰি কাম কৰি যাবলৈ বিভিন্ন ধৰণৰ যথেষ্ট চৰাই জীয়াই আছে ।”
প্ৰতিবেদনখনৰ সহ-লেখক কেম্ব্ৰিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ উদ্ভিদ বিজ্ঞান আৰু সংৰক্ষণ গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠান বিভাগৰ অধ্যাপক ডেভিদ এডৱাৰ্ডে কয়, “আমি নিৰ্ভৰ কৰা পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহক সমৰ্থন কৰাত বিভিন্ন ধৰণৰ চৰাই প্ৰজাতিয়ে মূল ভূমিকা পালন কৰে, তথাপিও আমি বাসস্থানৰ মানদণ্ড আৰু এইদৰে প্ৰজাতিসমূহে নিজৰ জটিল ভূমিকা পালন কৰা আশংকাৰ ক্ষতি কৰিছো । জৈৱ প্ৰজাতিৰ ভৱিষ্যত সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে অধিক কাম কৰাৰ সময় আহি পৰিছে ।"
প্ৰজাতিৰ পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ দ্বাৰা উন্মোচিত হয় মানুহৰ প্ৰভাৱ
খাদ্য, শৰীৰৰ আকাৰ, ঠোঁটৰ আকৃতি আৰু ডেউকাৰ আকৃতিকে ধৰি চৰাইৰ প্ৰজাতিৰ বিষয়ে বিশদ তথ্যৰ ভিত্তিত গৱেষকসকলে চৰাইয়ে পৰিৱেশগত কাৰ্যত কেনে অৰিহণা যোগায় তাৰ মূল্যায়ন কৰে । তেওঁলোকে দেখিলে যে বিক্ষিপ্ত বাসস্থানত তুলনামূলকভাৱে কম সংখ্যক বিক্ষিপ্ততা সহনশীল প্ৰজাতিৰ প্ৰাধান্য থাকে যিয়ে একেধৰণৰ পৰিৱেশ দখল কৰে । ফলত সামগ্ৰিকভাৱে কাৰ্যকৰী বৈচিত্ৰ্য হ্ৰাস পায় আৰু মূল ভূমিকাসমূহ পূৰণ নোহোৱাকৈয়ে থাকিব পাৰে ।
পৰিৱেশ নেটৱৰ্কৰ এই সৰলীকৰণে বনাঞ্চলৰ পুনৰুত্পাদন হ্ৰাস, কাৰ্বন সংৰক্ষণ হ্ৰাস আৰু শস্যৰ কীট-পতংগৰ প্ৰসাৰকে ধৰি কেছকেডিং প্ৰভাৱৰ সূচনা কৰিব পাৰে ।
গুৰুত্বপূৰ্ণভাৱে, অধ্যয়নটোৱে দেখুৱাইছে যে যেতিয়া প্ৰজাতিৰ সমৃদ্ধি আৰু কাৰ্যকৰী বৈচিত্ৰ্য তুলনামূলকভাৱে উচ্চ হৈ থাকে, তেতিয়াও কাৰ্যকৰী অতিৰিক্ততা হেৰুৱাই পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহক বিশ্ব পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হয় । গ্রীষ্মমণ্ডলীয় অৰণ্যৰ পৰা আৰম্ভ কৰি মেৰু পৰিৱেশলৈকে সমগ্ৰ বিশ্বতে এই আৰ্হিবোৰ সামঞ্জস্যপূৰ্ণ আছিল ।
সংৰক্ষণ নীতিৰ বাবে নতুন সঁজুলি
ইম্পেৰিয়েল কলেজ লণ্ডনৰ জীৱন বিজ্ঞান বিভাগৰ জ্যেষ্ঠ লেখক অধ্যাপক জোচেফ টবিয়াছে কয় যে, “বিশ্বজুৰি ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তন ত্বৰান্বিত হোৱাৰ লগে লগে আমাৰ অধ্যয়নে ভৱিষ্যতৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰসমূহে যাতে মানৱ জীৱন আৰু অৰ্থনৈতিক স্থিতিশীলতাক সমৰ্থন কৰাত সহায়ক হোৱাকৈ কাম কৰি থাকে, তাৰ বাবে কাৰ্য্যকৰী বৈচিত্ৰ্য পৰিচালনা আৰু সংৰক্ষণৰ জৰুৰীতাক উজ্জ্বল কৰি তুলিছে।”
অধ্যয়নটোৱে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ভংগুৰতা মূল্যায়নৰ বাবে এক নতুন কাঠামো উপস্থাপন কৰিছে, সংৰক্ষণ প্ৰচেষ্টাক পথ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ কৌশল আগবঢ়াইছে। পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ ভিতৰত প্ৰজাতিসমূহে লোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকাসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰি নীতি নিৰ্ধাৰকসকলে বন্যপ্ৰাণী আৰু মানুহৰ সুবিধাৰ বাবে বিপদসমূহ চিনাক্ত কৰিব পাৰে আৰু পৰিৱেশগত স্থিৰতা সুৰক্ষিত কৰিব পাৰে।
লগতে পঢ়ক
