কেনেকুৱা হ’ব গগনযান অভিযান - ETV Bharat ৰ আগত জনালে মহাকাশচাৰী অংগদ প্ৰতাপে
ভাৰতৰ প্ৰথমটো মানৱ মহাকাশ অভিযান গগনযানত মহাকাশচাৰী অংগদ প্ৰতাপে যোগ ইছৰোৰ প্ৰস্তুতিয়ে কেনেদৰে অভিযানটোক নতুন উচ্চতালৈ লৈ যাব সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰে ।

Published : November 22, 2025 at 4:26 PM IST
সুৰভি গুপ্তাৰ প্ৰতিবেদন
হায়দৰাবাদ: ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ উৰণ কাৰ্যসূচীয়ে এতিয়া অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায়ত প্ৰৱেশ কৰিছে । ইছৰোৱে 2027 চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ক্ৰুযুক্ত গগনযান বিমানৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰিছে । অৰ্থাৎ আমি আকৌ এবাৰ আমাৰ মহাকাশচাৰীসকলক মহাকাশলৈ প্ৰেৰণ কৰিম, কিন্তু এইবাৰ তেওঁলোকে ভাৰতত নিৰ্মিত ইছৰোৰ মহাকাশযানত উৰিব ।
ইছৰোৱে প্ৰযুক্তিগতভাৱে বৃহৎ বৃহৎ অগ্ৰগতি লাভ কৰি থকাৰ সময়তে মহাকাশচাৰীসকলেও জীৱনৰ আটাইতকৈ কঠোৰ আৰু উচ্চ তীব্ৰতাসম্পন্ন প্ৰশিক্ষণ পৰ্যায়ৰ মাজেৰে পাৰ হৈ আহিছে । ঝান্সীত সফল পেৰাচুট পৰীক্ষাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি 80,000+ বৈধকৰণ পৰীক্ষা আৰু মহেন্দ্ৰগিৰিত ক্ৰাইজেনিক CE-20 ইঞ্জিনৰ অভিলেখ ভংগকাৰী চলোৱালৈকে ইছৰো বৰ্তমান নিয়াৰ-লঞ্চ-ৰেডি মোডত আছে, মাত্ৰ প্ৰধানমন্ত্ৰী মোদীৰ পৰা তাৰিখৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছে ।
গগনযান মিছনৰ গ্ৰুপ কেপ্তেইনৰ সাক্ষাৎকাৰ
গগনযান কেন্দ্ৰত চাৰিজন ভাৰতীয় মহাকাশচাৰী আছে:
- গ্ৰুপৰ অধিনায়ক অংগদ প্ৰতাপ
- গ্ৰুপৰ অধিনায়ক প্ৰশান্ত বালকৃষ্ণন নাইৰ
- গ্ৰুপৰ অধিনায়ক অজিত কৃষ্ণন
- গ্ৰুপৰ অধিনায়ক শুভাংশু শুক্লা
এই আটাইকেইজনেই অভিজ্ঞ ভাৰতীয় বায়ুসেনাৰ টেষ্ট পাইলট আৰু এই অভিযানৰ প্ৰকৃত মুখ ৷ ETV Bharat ৰ সংবাদদাতা সুৰভি গুপ্তাই গ্ৰুপৰ কেপ্তেইন অংগদ প্ৰতাপৰ সৈতে এই সন্দৰ্ভত কথা পাতিছিল, য’ত তেওঁ মিছনৰ প্ৰস্তুতি, প্ৰশিক্ষণৰ প্ৰকৃত প্ৰত্যাহ্বান, মহাকাশত যোগৰ উপকাৰিতা, ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ যাত্ৰাৰ ভৱিষ্যতৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল ।
ETV Bharat: যেতিয়া আপুনি প্ৰথমবাৰৰ বাবে শুনিছিল যে আপুনি গগনযানৰ বাবে মহাকাশচাৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছে, তেতিয়া সেই মুহূৰ্তটোৱে আপোনাৰ বাবে কি অৰ্থ বহন কৰিছিল – এজন মানুহ হিচাপে আৰু এইক্ষেত্ৰৰ এজন পেছাদাৰী হিচাপে ?
অংগদ প্ৰতাপ: মহাকাশচাৰী হিচাপে নিৰ্বাচিত হোৱাটো মোৰ বাবে এক বৃহৎ দায়িত্ব । মানুহে মহাকাশ উৰণক আচল কাম বুলি ভাবে, কিন্তু বাস্তৱত কক্ষপথলৈ যোৱা আৰু উভতি অহাৰ অংশটো গোটেই যাত্ৰাৰ এটা সৰু অংশ মাত্ৰ—মাত্ৰ কেইদিনমানৰ ।
আচল কামবোৰ হয় ভূ-পৃষ্ঠত:
- প্ৰস্তুতি
- ব্যৱস্থাসমূহৰ বুজাবুজি
- মিছন বিকাশত অৱদান
- সম্পূৰ্ণ মাটিৰ কাম
মহাকাশচাৰীসকলৰ দায়িত্ব অধিক ভূ-পৃষ্ঠতেই; যিহেতু সমগ্ৰ মিছনটো ভূমিৰ পৰাই প্ৰস্তুত কৰিব লাগে ।
ETV Bharat: আপুনি বৰ্তমান ভাৰতৰ আটাইতকৈ উন্নত মহাকাশচাৰী প্ৰশিক্ষণ কাৰ্যসূচীত আছে । আপোনাৰ প্ৰশিক্ষণ কেনেকুৱা ? ক্ৰুৰ সুৰক্ষা আৰু Escape ব্যৱস্থাৰ বাবে কি প্ৰস্তুতি ?
অংগদ প্ৰতাপ: আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু প্ৰাথমিক দায়িত্ব হ’ল নিজকে মিছনৰ বাবে প্ৰস্তুত কৰা ।
আমি প্ৰতিদিনে বিভিন্ন ভূমিকালৈ স্থানান্তৰিত হওঁ:
- এদিন বিশুদ্ধ শিক্ষা আৰু মহাকাশযান ব্যৱস্থা
- দ্বিতীয় দিনা তীব্ৰ শাৰীৰিক ৱৰ্কআউট
- ইয়াৰ পিছত মানসিক আৰু আচৰণগত কণ্ডিচনিঙৰ ওপৰত কাম কৰিব লাগিব ।
- এইটো এটা অবিৰত প্ৰত্যাহ্বান, মাত্ৰ এবাৰ মহাকাশলৈ গ’লে কাৰোবাক মহাকাশচাৰী নহয়, এই যাত্ৰা বহু বছৰলৈকে চলি থাকে ।
- আমাৰ গৌণ ভূমিকা হৈছে মহাকাশযান আৰু মিছন বিকাশত অৰিহণা যোগোৱা, য’ত আমাৰ পেছাদাৰী দক্ষতাই কামত আহে ।
- আনকি গগনযানৰ মহাকাশচাৰীৰ খাদ্যও সম্পূৰ্ণৰূপে ভাৰতত উৎপাদন কৰা হয়। ডি আৰ ডি অ’ই বিভিন্ন ধৰ্মৰ উপাদানসমূহ একত্ৰিত কৰি প্ৰতিজন মহাকাশচাৰীৰ বাবে নিজৰ ইচ্ছানুযায়ী খাদ্য তৈয়াৰ কৰিছে ।
ETV Bharat: আপুনি ৰাছিয়াৰ ইউৰি গাগাৰিন মহাকাশচাৰী প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰত কেইবামাহো প্ৰশিক্ষণ লৈছিল । সেই অভিজ্ঞতা কেনেকুৱা আছিল ?
অংগদ প্ৰতাপ: আমি তাত জেনেৰিক মহাকাশচাৰীৰ প্ৰশিক্ষণ লৈছিলো আৰু লগতে ছয়ুজ মহাকাশযান আৰু ৰাছিয়াৰ আই এছ এছ ছেগমেণ্টৰ চিমুলেটৰ প্ৰশিক্ষণো কৰিছিলো ।
ইয়াৰ ফলত আমি বুজিলোঁ যে:
- মহাকাশচাৰী প্ৰশিক্ষণৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ কেনেকুৱা
- আন্তঃগাঁথনি কেনেকুৱা হ’ব লাগে?
- আৰু প্ৰশিক্ষণৰ দৰ্শন কি ?
- যোৱা পাঁচ বছৰত আমি সেই শিক্ষণসমূহ ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ উৰণৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰত একত্ৰিত কৰিছো ।
ETV Bharat: মহাকাশচাৰীৰ প্ৰশিক্ষণে সহনশীলতা আৰু আৱেগ দুয়োটাকে পৰীক্ষা কৰে । কোনবোৰ প্ৰত্যাহ্বান আপোনাৰ বাবে আটাইতকৈ কঠিন আছিল ?
অংগদ প্ৰতাপ: বহুতো অসুবিধা আছে – শাৰীৰিক, কাৰিকৰী, মানসিক যেনে –
- দিনটোত 8 ঘণ্টাৰ ভিতৰত 3–3.5 ঘণ্টা কেৱল শাৰীৰিক প্ৰশিক্ষণৰ বাবে
- যোগ অনুভূতি
- শৈক্ষিক বিষয়
- মিছন সম্পৰ্কীয় কাৰ্যকলাপ
তেওঁ বুজাই দিলে যে বেছিভাগ মানুহেই নাজানে যে যোগ মহাকাশচাৰীৰ এৰোমেডিকেল প্ৰশিক্ষণৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ । কক্ষপথত উপনীত হ’লে প্ৰথম 3–5 দিন মহাকাশ গতিৰ ৰোগ অনুভৱ হয় । ইয়াৰ বাবে যোগাসন আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ পদ্ধতি বুলি প্ৰমাণিত হৈছে কাৰণ ই ভেষ্টিবুলাৰ ব্যৱস্থাক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে। আমি ভৱিষ্যতৰ মিছনত বিজ্ঞানসন্মতভাৱে প্ৰমাণ কৰিম যে যোগাসনে মহাকাশৰ ৰোগ কিমান হ্ৰাস কৰিব পাৰে ।
ETV Bharat: গগনযানৰ পিছত ভাৰতৰ মানৱ মহাকাশ উৰণৰ বিকাশ কেনেকুৱা বুলি ভাবে ?
অংগদ প্ৰতাপ: আমি আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমৰ্থন লাভ কৰিছো—যেনে ৰাছিয়াৰ পৰা প্ৰশিক্ষণ আৰু আইভিএ ছুট । কিন্তু আমি এতিয়াও বহু কথা নিজেই বিকশিত কৰিব লাগিব, যেনে হাৰ্ডৱেৰ, মিছন আৰ্কিটেকচাৰ, আৰু দীৰ্ঘম্যাদী মনোবিজ্ঞান । চৰকাৰে 20 হাজাৰ কোটি টকাৰ নতুন অনুমোদন আৰু ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ (BAS)ৰ অনুমোদনে মহাকাশত ভাৰতৰ দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনা প্ৰদৰ্শন কৰিছে। উদ্যোগৰ অংশীদাৰসকলে লাভৰ কথা বিবেচনা নকৰাকৈয়ে 50 বছৰ ধৰি দেশৰ মহাকাশ সামৰ্থ গঢ়ি তুলিছে । এতিয়া সেই বিনিয়োগে প্ৰকৃত ফল দিব। মানৱ মহাকাশ উৰণে মাইক্ৰ’গ্ৰেভিটি গৱেষণা, টেক ডেভেলপমেণ্ট, মহাকাশ পৰ্যটনৰ দৰে ক্ষেত্ৰতো নতুন পথ মুকলি কৰিব ।
ETV Bharat : ভাৰতৰ মহাকাশ বিজ্ঞানক নতুন দিশ দিছে চন্দ্ৰযান । ভৱিষ্যতে আমি কি কি অগ্ৰগতি আশা কৰিব পাৰো?
অংগদ প্ৰতাপ: গগনযান সৃষ্টি কৰিব স্নোবল ইফেক্ট। এবাৰ আমি মানুহক মহাকাশলৈ পঠিয়াবলৈ সফল হ’লে, তেতিয়া:
ভাৰতীয় অন্তৰীক্ষা ষ্টেচন
চন্দ্ৰৰ নমুনা ৰিটাৰ্ণ
দীৰ্ঘকালীন মহাকাশ অভিযান
ভৱিষ্যতৰ চন্দ্ৰ অৱতৰণ অভিযান
এই সকলোবোৰৰ বাবে পথ মুকলি হ’ব । গগনযান হৈছে চন্দ্ৰযান 16 আৰু মংগলিয়ান 16 ৰ দৰেই প্ৰায় জটিলতা থকা অভিযান । অহা বছৰৰ আৰম্ভণিতে প্ৰথমটো মানৱবিহীন উৎক্ষেপণ হ’ব।
ETV Bharat: যুঁজাৰু পাইলটৰ পৰা মহাকাশচাৰীলৈ যাত্ৰা... এই প্ৰেৰণা ক’ৰ পৰা পালে?
অংগদ প্ৰতাপ: সৰুতে মই "পৰম বীৰ চক্ৰ" নামৰ দূৰদৰ্শন অনুষ্ঠান এটা চাইছিলো, যিয়ে মোক সামৰিক জীৱনৰ প্ৰতি আগ্ৰহ জগাই তুলিছিল। ইয়াৰ পিছত ১৯৯৯ চনত কাৰ্গিল যুদ্ধৰ সময়ত মই দৃঢ়তাৰে সশস্ত্ৰ বাহিনীত যোগদান কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিলো। যুঁজাৰু পাইলট হিচাপে প্ৰশিক্ষণে অনুশাসন, মানসিক কঠোৰতা আৰু ব্যৱস্থাটোৰ বিষয়ে গভীৰ বুজাবুজিৰ সৃষ্টি কৰিছিল, যিটো মহাকাশচাৰী হোৱাৰ ক্ষেত্ৰত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি প্ৰমাণিত হৈছিল।
ETV Bharat: আপুনি ছু-30, মিগ-21, মিগ-29 আৰু জাগুয়াৰৰ দৰে শক্তিশালী বিমান উৰুৱাইছে । কোনটো আপুনি আটাইতকৈ প্ৰত্যাহ্বানজনক বুলি বিবেচনা কৰিছিল ?
অংগদ প্ৰতাপ: প্ৰতিখন বিমান নিজস্ব উদ্দেশ্যৰ বাবে ডিজাইন কৰা হয় আৰু সেই ক্ষেত্ৰত শ্ৰেষ্ঠ। তুলনা কৰাটো সঠিক পন্থা নহয়। টেষ্ট পাইলট হিচাপে প্ৰতিখন বিমানে মোক নতুন কিবা এটা শিকাইছিল।
ETV Bharat: আপোনাৰ উৰণৰ ঘণ্টা কিমান, আৰু উৰণৰ দক্ষতা চোকা কৰি ৰাখিবলৈ কি কৰিব লাগিব?
অংগদ প্ৰতাপ: মোৰ প্ৰায় 2300 বিমান ঘণ্টাৰ অভিজ্ঞতা আছে। মোৰ উৰণৰ দক্ষতা বজাই ৰাখিবলৈ মই প্ৰতিমাহে বায়ুসেনালৈ উভতি যাওঁ আৰু যুঁজাৰু বিমানত উৰণৰ সময় ল’গ কৰো। মই মাল্টি ক্ৰু ট্ৰেন্সপ’ৰ্ট আৰু কিছুমান ৰটাৰী উইং ফ্লাইংও কৰো।
ETV Bharat: মহাকাশচাৰী হ’ব বিচৰা ভাৰতীয় যুৱক-যুৱতীসকলক আপুনি কি পৰামৰ্শ দিব ?
অংগদ প্ৰতাপ: মহাকাশচাৰী হ’বলৈ বহু-ডমেইন চঞ্চলৰ প্ৰয়োজন, যেনে-
- শৈক্ষিক দিশ
- মূল বৃত্তি
- বিমান পৰিবহণৰ জ্ঞান
- শাৰীৰিক ফিটনেছ
- দলীয় কাম আৰু নেতৃত্ব
- ভাষাসমূহ
- কম্পিউটাৰ দক্ষতা
- প্ৰগ্ৰেমিং
- জীয়াই থকাৰ প্ৰশিক্ষণ
সকলোবোৰ এটা পেকেজ। সকলো কামতে বিশেষজ্ঞ হ’ব নালাগে, কিন্তু ভাল জ্ঞান থকাটো প্ৰয়োজন । এই সকলোবোৰ দক্ষতাৰ বাহিৰেও মহাকাশচাৰী হ’বলৈ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল স্বাস্থ্য। সুস্বাস্থ্য অবিহনে আপুনি মহাকাশ সংস্থাটোৰ বাবে মূল্যৱান সম্পদ নহয়, বোজা হৈ পৰে ।
ETV Bharat: মিছন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ পিছত আপোনাৰ ভৱিষ্যতৰ পৰিকল্পনা কি?
অংগদ প্ৰতাপ: এই মুহূৰ্তত সম্পূৰ্ণৰূপে মিছনৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হৈছে। মিছনৰ পিছৰ পৰিকল্পনাৰ কথা চিন্তা কৰাৰ সময় হোৱা নাই।
ইছৰোৰ ডাঙৰ ব্ৰেকথ্ৰু আৰু আগন্তুক মিছনৰ টাইমলাইন
শেহতীয়াকৈ ইছৰ’ই চিই-২০ ক্ৰাইজেনিক ইঞ্জিনৰ বুট-ষ্ট্ৰেপ মোড ষ্টাৰ্ট সফলতাৰে পৰীক্ষা কৰিছে, যিটো বিশ্বমানৰ কৃতিত্ব। ইয়াৰ ফলত ইঞ্জিনটো মহাকাশত একাধিকবাৰ পুনৰ আৰম্ভ কৰিব পৰা যায়। ইয়াৰ দ্বাৰা ভৱিষ্যতে বহু কক্ষপথ অভিযানত বহুখিনি সুবিধা হ’ব ।
| বৰ্ষ/অভিযানৰ সময়সীমা | অভিযান |
| ডিচেম্বৰ, 2025 | প্ৰথম মানৱবিহীন গগনিয়ান অভিযান আৰম্ভ |
| 2027 বৰ্ষৰ প্ৰথম ভাগত | চন্দ্ৰযান-4: ভাৰতৰ প্ৰথম চন্দ্ৰৰ নমুনা ঘূৰি আহিল |
| 2027 | ভাৰতৰ প্ৰথমটো মানৱ সম্পন্ন গগনযান অভিযান আৰম্ভ |
| 2028 | ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ প্ৰথম মডিউল |
| 2028 | LUPEX (চন্দ্ৰযান-5 ৰ সৈতে জাপান) |
| 2035 | 52 টন ওজনৰ ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ |
| 2038–40 | ভাৰতৰ প্ৰথমটো ক্ৰুযুক্ত চন্দ্ৰৰ কক্ষপথ আৰু অৱতৰণ |
| দীৰ্ষকালীন পৰিকল্পনা | 2062 চনৰ ভিতৰত বিশ্ব মহাকাশ অৰ্থনীতিত ভাৰতৰ অংশীদাৰিত্ব 2%ৰ পৰা 15%লৈ বৃদ্ধি কৰা |
লগতে পঢ়ক

