ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ বান আৰু বন্যপ্ৰাণীৰ জীৱন সংগ্ৰাম : বান মোকাবিলাৰ বাবে প্ৰস্তুত নে অসমৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান ?
সম্ভাৱ্য বান পৰিস্থিতিৰ সৈতে মোকাবিলা কৰিবলৈ অসমৰ বানপ্ৰৱণ চাৰিখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ প্ৰস্তুতি সন্দৰ্ভত প্ৰণৱ কুমাৰ দাসৰ এক বিশেষ প্ৰতিবেদন ।
Published : July 4, 2026 at 7:54 PM IST
তেজপুৰ : অসমৰ জনসাধাৰণৰ বাবে বান যেনেকৈ এক চিৰপৰিচিত বাস্তৱতা, তেনেকৈ ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ বন্যপ্ৰাণীৰ বাবেও ই প্ৰতি বছৰৰ এক অনিবাৰ্য জীৱন সংগ্ৰাম । বাৰিষাৰ বৰষুণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ জলস্তৰ বৃদ্ধি পায় ।
বিশেষকৈ কাজিৰঙা, মানস, ওৰাং আৰু ডিব্ৰু-চৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বিস্তীৰ্ণ এলেকা পানীৰ তলত ডুব যায় । তেতিয়াই জীৱন ৰক্ষাৰ বাবে গঁড়, হাতী, বাঘ, বনৰীয়া ম'হ, জলহৰিণ, বান্দৰ, সৰীসৃপ আৰু অগণন চৰাই উচ্চভূমিৰ দিশে ওলাই আহে । সেই সময়তে বন বিভাগৰ সন্মুখত আহি পৰে বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষা, উদ্ধাৰ অভিযান আৰু চোৰাং চিকাৰ ৰোধৰ এক কঠিন দায়িত্ব ।
অসমত বৰ্তমান সাতখন ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আছে । ইয়াৰে ভিতৰত কাজিৰঙা (১,৩০৭.৪৯ বৰ্গ কিলোমিটাৰ), মানস (৫০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ), ডিব্ৰু-চৈখোৱা (৩৪০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ) আৰু ওৰাং (৭৮.৮১ বৰ্গ কিলোমিটাৰ) নিয়মীয়াকৈ বাৰ্ষিক বানৰ কবলত পৰে ।
আনহাতে, নামেৰী (২০০ বৰ্গ কিলোমিটাৰ), ডিহিং-পাটকাই (২৩১.৬৫ বৰ্গ কিলোমিটাৰ) আৰু ৰাইমনাত (৪২২ বৰ্গ কিলোমিটাৰ) প্ৰচুৰ বৰষুণ হ'লেও বিস্তৃত বানৰ প্ৰভাৱ তুলনামূলকভাৱে কম ।
কাজিৰঙাত ১,৫৮৯ জন বনকৰ্মী, ১৪ খন নাও আৰু দুখন এম্বুলেন্স
ৰাজ্যৰ সৰ্ববৃহৎ আৰু সৰ্বাধিক বানপ্ৰৱণ কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষিত অঞ্চলত এইবাৰো বানৰ পূৰ্বেই সকলো প্ৰস্তুতি সম্পন্ন কৰা হৈছে । উদ্যান সঞ্চালক ডঃ চি ৰমেশৰ মতে, বানকালীন উদ্ধাৰ অভিযান আৰু বন্যপ্ৰাণী সুৰক্ষাৰ বাবে ১,৫৮৯ জন বনকৰ্মী, ১৪ খন নাও আৰু দুখন এম্বুলেন্স মোতায়েন কৰি ৰখা হৈছে ।
স্থানীয় ৰাইজ আৰু বনকৰ্মীক লৈ সজাগতামূলক কাৰ্যসূচী অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে বানৰ সময়ত ২৪ ঘণ্টীয়া নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাও সক্ৰিয় কৰা হৈছে বুলি তেওঁ জনায় ।
বিশ্বনাথ বন্যপ্ৰাণী সংমণ্ডলত তিনিটা ভাসমান শিবিৰ
কাজিৰঙাৰ ষষ্ঠ সংযোজন এলেকা তথা কাজিৰঙাৰ ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ব্যাঘ্ৰ সংৰক্ষণৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিশ্বনাথ বন্যপ্ৰাণী সংমণ্ডলতো বানৰ পূৰ্বে ব্যাপক প্ৰস্তুতি চলোৱা হৈছে । সংমণ্ডল বন বিষয়া ঋতুপৱন বৰাৰ মতে, গাঁওবাসী আৰু প্ৰশিক্ষিত স্বেচ্ছাসেৱকৰ সৈতে সজাগতা সভা অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগতে টৰ্চ, ৰেইন কোট, প্ৰাথমিক চিকিৎসা সামগ্ৰী আৰু উদ্ধাৰ সঁজুলি বিতৰণ কৰা হৈছে ।
সংমণ্ডলটোত ৩৬টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ আছে । ইয়াৰ উপৰি ৩টা নতুন ভাসমান শিবিৰ আৰম্ভ কৰা হৈছে । বিগত বৰ্ষত হাতীবালু আৰু ভুজমাৰী নামৰ দুটা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ খহনীয়াত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল যদিও বনকৰ্মীসকলে অস্থায়ী শিবিৰৰ পৰা নাওযোগে টহল দিয়োটা অব্যাহত ৰাখিছিল । আনহাতে, গঁড় আৰু বাঘ উদ্ধাৰৰ বাবে নতুন পৰিবহণ ব্যৱস্থা সাজু কৰি ৰখা হৈছে ।
বন্যপ্ৰাণীৰ সুৰক্ষিত চলাচল নিশ্চিত কৰিবলৈ বিশ্বনাথ জিলা প্ৰশাসনে বিএনএছএছৰ (BNSS) ১৬৩ নং ধাৰা অনুসৰি ১৫নং ৰাষ্ট্ৰীয় ঘাইপথত প্ৰয়োজন অনুসৰি অস্থায়ী বেৰিকেড স্থাপনৰ ব্যৱস্থা কৰিছে বুলি জনায় ।
ওৰাঙত ৪৯টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ, ৬৮ খন নাও
ওৰাং ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানতো বানৰ পূৰ্বে প্ৰস্তুতি সম্পূৰ্ণ কৰা হৈছে । উদ্যানখনৰ সঞ্চালক প্ৰদীপ্ত বৰুৱাৰ মতে, উদ্যানখনত ৪৯টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ, ৫০ খন দেশীয় নাও, ৬ খন ৰবৰৰ নাও, এখন স্পীডব'ট, ১০ খন ইঞ্জিনচালিত নাও (ভটভটি) আৰু ৭০ অশ্বশক্তিৰ এখন উদ্ধাৰ নাও সাজু কৰি ৰখা হৈছে ।
লগতে এটা প্ৰশিক্ষিত K-9 স্নিফাৰ কুকুৰো সংৰক্ষণমূলক অভিযানত নিয়োজিত আছে । বিগত বৰ্ষত প্ৰায় ২০টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ বানপানীত প্লাৱিত হৈছিল ।
মানসত ১০৩টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ, তথ্য গোপন কৰ্তৃপক্ষৰ
ইফালে ভূটান সীমান্তৱৰ্তী মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানতো বানৰ বাবে সতৰ্কতা জাৰি কৰা হৈছে । ভূটান সীমান্তৱৰ্তী তথা ইউনেস্ক'ৰ (UNESCO) বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্ৰ হিচাপে স্বীকৃত মানস ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানো হিমালয়ৰ পৰা নামি অহা নদীৰ বানৰ সন্মুখীন হয় । উদ্যানখনত ১০৩টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ আছে ।
কৰ্তৃপক্ষই স্বীকাৰ কৰিছে যে ইয়াৰে এটা শিবিৰ বানপানীত ক্ষতিগ্ৰস্ত হয় । কিন্তু বাৰে বাৰে যোগাযোগ কৰাৰ পিছতো বান প্ৰস্তুতি, শিবিৰটোৰ অৱস্থান অথবা গ্ৰহণ কৰা ব্যৱস্থাৰ বিষয়ে উদ্যান কৰ্তৃপক্ষই কোনো বিশদ তথ্য প্ৰকাশ কৰাৰ পৰা বিৰত থাকে ।
ডিব্ৰু-চৈখোৱাত ৭টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ, ৩টা ভাসমান শিবিৰ, ২টা দ্ৰুত সঁহাৰি দল
ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু লোহিত নদীৰ মাজত অৱস্থিত ডিব্ৰু-চৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানতো বানৰ পূৰ্বে প্ৰস্তুতি জোৰদাৰ কৰা হৈছে । তিনিচুকীয়া বন্যপ্ৰাণী সংমণ্ডলৰ বন বিষয়া বিবিচন টকবিৰ মতে, উদ্যানখনত ৭টা চোৰাং চিকাৰবিৰোধী শিবিৰ, ৩টা ভাসমান শিবিৰ আৰু ২টা দ্ৰুত সঁহাৰি দল (Rapid Response Team) নিয়োজিত কৰা হৈছে ।
সকলো কেম্পত নাও, ইনফ্লেটেবল ৰাবাৰ ব'ট আৰু লাইফ জেকেটৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে । জৰুৰী পৰিস্থিতিত তাৎক্ষণিক উদ্ধাৰ অভিযান চলোৱাৰ বাবে দলসমূহ সদায় সাজু থাকিব বুলি টকবিয়ে জনায় ।
বানে ধ্বংসও আনে, জীৱনো ঘূৰাই দিয়ে
বানপানীয়ে সাময়িকভাৱে বন্যপ্ৰাণী, বনকৰ্মী আৰু নদীপাৰৰ বাসিন্দাসকলক বিপদৰ সন্মুখীন কৰে । কিন্তু সংৰক্ষণ বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এই বান অবিহনে ব্ৰহ্মপুত্ৰ উপত্যকাৰ নদীমাতৃক পৰিৱেশতন্ত্ৰ পূৰ্ণতা নাপায় । বানৰ পানীয়ে তৃণভূমি পুনৰুজ্জীৱিত কৰে, বিল-জলাশয়সমূহত নতুন প্ৰাণ সঞ্চাৰ কৰে আৰু পুষ্টিসমৃদ্ধ পলস কঢ়িয়াই আনি বনাঞ্চলৰ স্বাভাৱিক পুনৰ্জন্মত সহায় কৰে ।
এই পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰ কৰি জীয়াই থাকে এশিঙীয়া গঁড়, এছীয় হাতী, বাঘ, বনৰীয়া ম'হ, জলহৰিণ আৰু অসংখ্য পৰিভ্ৰমী আৰু থলুৱা চৰাই ।
ইফালে বৰষুণ তীব্ৰ হোৱাৰ লগে লগে ব্ৰহ্মপুত্ৰ আৰু ইয়াৰ উপনদীসমূহৰ জলস্তৰ ক্ৰমাৎ বৃদ্ধি পাইছে । তাৰে পৰিপ্ৰেক্ষিতত কাজিৰঙা, ওৰাং, মানস আৰু ডিব্ৰু-চৈখোৱা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত বন বিভাগে আগতীয়াকৈ সকলো প্ৰস্তুতি সম্পন্ন কৰিছে ।
উদ্ধাৰকাৰী দল, নাও, চিকিৎসা সঁজুলি, ভাসমান শিবিৰ, চোৰাং চিকাৰবিৰোধী টহল আৰু জিলা প্ৰশাসনৰ সৈতে সমন্বয়ৰ জৰিয়তে বানৰ সময়ত বন্যপ্ৰাণীৰ ক্ষয়-ক্ষতি সম্ভাৱ্য পৰিমাণ হ্ৰাস কৰাৰ লক্ষ্য লৈ কাম চলাইছে ।
প্ৰতিবছৰৰ দৰে এইবাৰো বান আহিব । বন্যপ্ৰাণীয়ে উচ্চভূমিৰ সন্ধানত ওলাই আহিব । সেই কঠিন সময়ত বনকৰ্মীসকলৰ সজাগতা, স্থানীয় লোকৰ সহযোগিতা আৰু দ্ৰুত উদ্ধাৰ ব্যৱস্থাই অসমৰ অমূল্য বন্যপ্ৰাণী সম্পদ সুৰক্ষিত ৰখাত নিৰ্ণায়ক ভূমিকা পালন কৰিব ।
