আৰাৱলী পৰ্বতমালাৰ পুনৰ সংজ্ঞায়ন: আইনৰ উচ্চতাই পৰিৱেশগত বাস্তৱতাক আৱৰি ধৰিলে কি হয় ?

আৰাৱলী পৰ্বতমালা সুদীৰ্ঘদিন ধৰি ভাৰতৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱেশ সম্পদৰ ভিতৰত এটা হিচাপে পৰিগণিত হৈ আহিছে । এই পৰ্বতমালাই চাৰিখন ৰাজ্যক আৱৰি আছে আৰু অৰ্ধশুষ্ক ভূ-প্ৰকৃতিৰ মাজেৰে জলচক্ৰ, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতি প্ৰতিৰোধ ক্ষমতাক ধৰি ৰাখে । শেহতীয়াকৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে আৰাৱলী সন্দৰ্ভত 'পাহাৰ'ৰ নতুন আইনী সংজ্ঞা গ্ৰহণ কৰাৰ পিছত এই প্ৰাচীন পৰ্বতমালা এক তীব্ৰ বিতৰ্কৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ পৰিছে । এই সংজ্ঞা মুখ্যতঃ স্থানীয় ভূভাগ সাপেক্ষে উচ্চতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গ্ৰহণ কৰা হৈছে । এই পৰিৱৰ্তনৰ ফলত গুৰুগ্ৰাম, উদয়পুৰ আৰু অন্যান্য স্থানত প্ৰতিবাদৰ সৃষ্টি কৰিছে । পৰিৱেশ কৰ্মীসকলে সকীয়াই দিছে যে কাৰিকৰী নিয়ন্ত্ৰণমূলক সমাধানে দশক দশক ধৰি চলি অহা পৰিৱেশ সুৰক্ষাৰ দিশটোক বিনষ্ট কৰিব পাৰে ।

নতুন সংজ্ঞা অনুসৰি, আৰাৱলী আন্তঃগাঁথনিৰ অধীনত কোনো এক ভূ-আকৃতিয়ে পাহাৰ হিচাপে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিবলৈ হ’লে ই চাৰিওফালৰ ভূখণ্ডৰ পৰা কমেও ১০০ মিটাৰ ওখ হ'ব লাগিব আৰু ৫০০ মিটাৰৰ ভিতৰত এনে দুখন পাহাৰে মিলি এক পৰ্বতমালা গঠন কৰে । ইয়াৰ দ্বাৰা এইটো লক্ষ্য কৰা যায় যে একাধিক ন্যায়িক অধিকাৰক্ষেত্ৰত শ্ৰেণী বিভাজনক প্ৰামাণিককৰণ কৰিব বিচৰা হৈছে, য'ত আৰাৱলীৰ অসামঞ্জস্যপূৰ্ণ ব্যাখ্যাই পূৰ্বতে অনিয়ন্ত্ৰিত খনন আৰু আইনী প্ৰতিযোগিতা সক্ষম কৰি তুলিছিল । তথাপিও ইয়াৰ ফলত এটা গুৰুতৰ প্ৰশ্ন উন্মোচিত হৈছে :

যেতিয়া আইনী সংজ্ঞাই কাৰ্যকৰী পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ ওপৰত জ্যামিতিক সীমাক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়ে, তেতিয়া আমাৰ কি লাভ হয় আৰু আমি কি হেৰুওৱাৰ আশংকা কৰোঁ ?

ইয়াৰ উত্তৰ দিবলৈ হ’লে প্ৰশাসনিক স্পষ্টতা আৰু পৰিৱেশগত কাৰ্যব্যৱস্থাৰ মাজৰ উদ্বিগ্নতা বুজাটো আৱশ্যক । ভূমি ব্যৱহাৰৰ নিয়মৰ আধাৰত থকা বৈজ্ঞানিক মেপিং স্বাভাৱিকভাৱে কাৰিকৰী: ইয়াত ভূখণ্ডৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ জি আই এছ, ডিজিটেল উচ্চতাৰ আৰ্হি আৰু কনট্যুৰ জৰীপ ব্যৱহাৰ কৰা হয় । নীতি নিৰ্ধাৰকসকলৰ বাবে এনে স্পষ্টতাৰ উদ্দেশ্য হৈছে সংৰক্ষিত অঞ্চলৰ স্পষ্ট সীমা নিৰ্ধাৰণ কৰা আৰু অস্পষ্টতা ৰোধ কৰা, যাৰবাবে আৰাৱলী পৰ্বতমালাৰ কিছু অংশত খনন পট্টা বৃদ্ধিৰ অনুমতি দিয়া হৈছে । কিন্তু কেৱল এক নিশ্চিত উচ্চতাৰ সীমাৰ ওপৰৰ ভূ-আকৃতিহে পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি ধাৰণা কৰাটো পৰিৱেশতন্ত্ৰসমূহে কেনেকৈ কাম কৰে তাৰ সৈতে মিল নাথাকে ।

গুৰুগ্ৰামত হাৰিয়ানাৰ মন্ত্ৰী ৰাও নৰবীৰ সিঙৰ বাসগৃহৰ সমীপত 'আৰাৱালী বচাও' আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে বিক্ষোভৰ সময়ত ‘আৰাৱলী বাচাও সংস্থা’ৰ এজন সদস্য (PTI)

আৰাৱলীৰ প্ৰসংগত, আনকি সৰু সৰু টিলা আৰু নিম্ন ঢালবোৰো— যিবোৰ প্ৰায়ে ১০০ মিটাৰ সীমাৰ তলত থাকে, সেইবোৰেও জলবিজ্ঞান নিয়ন্ত্ৰণ কৰাত, মাটিক সুস্থিৰ কৰাত আৰু ধূলিক আবদ্ধ কৰি ৰখা তথা চৰম উষ্ণতাৰ পৰা সুৰক্ষা দিব পৰা বনস্পতিক বজাই ৰখাত অপৰিহাৰ্য ভূমিকা পালন কৰে । এই কাৰ্যসমূহ কোনো নিৰ্ধাৰিত সীমাৰ তলত আহে, স্বতঃস্ফূৰ্তভাৱে নোহোৱা হৈ নাযায় ।

পৰিৱেশগত বাস্তৱতা হ’ল যে আৰাৱলী প্ৰণালী লাখ লাখ বছৰ ধৰি ভূতাত্ত্বিক প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা গঠিত এক ধাৰাবাহিক প্ৰক্ৰিয়া, যিটো এতিয়া পাহাৰ, শিল, শৃংগ আৰু মালভূমিৰ এক জটিল শৃংখলাত পৰিণত হৈছে । এই বৈশিষ্ট্যসমূহে সামূহিকভাৱে মিলি বাৰিষাৰ বৰষুণৰ পানীক শিলৰ জলধাৰাত জমা হ'বলৈ দিয়ে, যিয়ে পাছলৈ সমগ্ৰ ৰাজস্থান আৰু হাৰিয়ানাৰ গ্ৰাম্য জনগোষ্ঠীসমূহৰ বাবে কুঁৱা, নিজৰা আৰু ভূজল প্ৰবাহক বৰ্তাই ৰাখে । তেওঁলোকে খৰালিৰ সময়ছোৱাত খোৱাপানী, জলসিঞ্চন আৰু পশুধনৰ বাবে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে । যেতিয়া সৰু সৰু ভূ-আকৃতিসমূহক আইনগত স্বীকৃতিৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হয়, তেতিয়া পৰিকল্পনা আৰু সুৰক্ষাৰ আন্তঃগাঁথনিত ইয়াৰ জলবিজ্ঞানৰ অৱদানক অৱজ্ঞা কৰাৰ আশংকা থাকে, যদিও ই ভূভাগতে ভৌতিকভাৱে উপস্থিত থাকে ।

কেন্দ্ৰীয় পৰিৱেশ, বন আৰু জলবায়ু পৰিৱৰ্তন মন্ত্ৰী ভূপেন্দৰ যাদৱে নতুন দিল্লীৰ ইন্দিৰা পৰ্যটন ভৱনত সংবাদমেল সম্বোধনৰ মুহূৰ্ত (IANS)

জলবায়ু অনুকূল আৰু দুৰ্যোগ-বিপদ ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ তাৎক্ষণিক প্ৰভাৱ পৰে । সমসাময়িক জলবায়ু বিপদৰ আৰ্হিসমূহ ভূ-দৃশ্য সংযোগ আৰু পৃষ্ঠ প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰতি সংবেদনশীল । এখন পাহাৰ যিয়ে এক নিৰ্দিষ্ট উচ্চতালৈ উঠিব নোৱাৰে, তথাপিও স্থানীয় বানপানীৰ পথক গঢ় দিব পাৰে, বৈ যোৱাৰ ধৰণক প্ৰভাৱিত কৰিব পাৰে আৰু শীতল সূক্ষ্ম জলবায়ু বা অণু-জলবায়ুত ধূলি দমন কৰাত অৰিহণা যোগাব পাৰে ।

যদি আইনী শ্ৰেণীবিভাজনে পৰিকল্পনাকাৰীসকলক এই ভূ-আকৃতিসমূহক বিপদৰ মানচিত্ৰ বা ৰিছাৰ্জ জ’নৰ নামকৰণৰ পৰা বাদ দিবলৈ বাধ্য কৰে, তেন্তে দুৰ্যোগৰ আশংকাৰ মূল্যায়নসমূহ বিকৃত হ’ব পাৰে, যাৰ ফলত সম্প্ৰদায়সমূহ বানৰ বৰ্ধিত ভাবুকি বা জল অসুৰক্ষাৰ প্ৰতি অসুৰক্ষিত হ'ব পাৰে, তাকো এনে এক সময়ত যেতিয়া জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত দুয়োটা সমস্যা অধিক বৃদ্ধি পাই আহিছে ।

এই উদ্বিগ্নতা স্থলভাগত নীতি ৰূপায়ণলৈকে বিস্তৃত । নতুন সংজ্ঞাটোৰ সমৰ্থকসকলৰ মতে, মূল পৰিৱেশ অঞ্চল আৰু বনাঞ্চলযুক্ত পাহাৰসমূহ সুৰক্ষিত হৈ থাকিব আৰু আৰাৱলীৰ ভূভাগৰ এই অঞ্চলটো যিটো তাত্ত্বিকভাৱে নিয়ন্ত্ৰিত খননৰ বাবে যোগ্য হ'ব পাৰে কিন্তু সেয়া অত্যন্ত সীমিত— প্ৰায়ে ১.৪ লাখ বৰ্গ কিলোমিটাৰতকৈ অধিক অঞ্চলৰ ০.২%ৰো তলত বুলি উল্লেখ কৰা হয় ।

বিশদ বৈজ্ঞানিক মূল্যায়ন অবিহনে কোনো নতুন খননক অনুমোদন দিয়া নহ’ব বুলিও তেওঁলোকে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে । তথাপিও এনে আশ্বাসে গভীৰ গাঁথনিগত বিষয়টোক সম্পূৰ্ণৰূপে লাঘৱ নকৰে: আইনী দৃশ্যমানতাহে গুৰুত্বপূৰ্ণ । সুৰক্ষিত অৱস্থাই পৰিৱেশ প্ৰভাৱৰ মূল্যায়নৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিনিয়োগৰ সিদ্ধান্ত আৰু বলৱৎকৰণৰ অগ্ৰাধিকাৰলৈকে সকলোকে প্ৰভাৱিত কৰে । যেতিয়া সুৰক্ষাক কেৱল উচ্চতাৰ সৈতেহে সংকীৰ্ণভাৱে সামৰি লোৱা থাকে, তেতিয়া পৰিৱেশগতভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিৰ উল্লেখযোগ্য অংশসমূহ কেৱল জ্যামিতিক মাপকাঠি পূৰণ নকৰাৰ বাবেই নিয়ন্ত্ৰণমূলক জালৰ পৰা বাহিৰ ওলাই আহিবলৈ বিপদৰ সন্মুখীন হয় ।

গুৰুগ্ৰামত হাৰিয়ানাৰ মন্ত্ৰী ৰাও নৰবীৰ সিঙৰ বাসগৃহৰ সমীপত 'আৰাৱলী বচাও' আন্দোলনৰ অংশ হিচাপে ‘আৰাৱলী বচাও সংস্থা’ৰ সদস্যসকলৰ বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন (PTI)

দিল্লী-এন চি আৰ অঞ্চলতত এই বিষয়টো সকলোতকৈ স্পষ্ট ৰূপত ধৰা দিয়ে, য’ত আৰাৱলী পৰ্বতমালাই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰিৱেশিক বাফাৰ হিচাপে কাম কৰে । ই ভূভাগৰ বায়ুৰ গুণাগুণ, বতাহৰ ধৰণ আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানী পুনৰ পৰিপূৰ্ণ কৰাক প্ৰভাৱিত কৰে— এই তিনিওটা সেৱা নগৰীয়া স্থিতিস্থাপকতাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ । আইনী সুৰক্ষাৰ খণ্ডিতকৰণ, যদিও কেৱল কাগজ-পত্ৰতে সীমাবদ্ধ, এই নিম্ন ঢালত বুনিয়াদী আন্তঃগাঁথনি আৰু ৰিয়েল ইষ্টেট নিৰ্মাণৰ বিকাশৰ বাবে হেঁচা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে, যিবোৰ এতিয়াও কাৰ্যক্ষমভাৱে আৰাৱলী প্ৰণালীৰ অংশ । গছ-গছনিৰে ভৰা পাহাৰৰ নিৰন্তৰ ধ্বংসই প্ৰাকৃতিক ধূলিৰ অৱৰোধক দুৰ্বল কৰি তুলিব পাৰে আৰু সেই পুনৰাৱৰণ ক্ষেত্ৰবোৰক কম কৰিব পাৰে যিয়ে বৰ্ধিত নিষ্কাশনৰ চাপৰ ফলত জলধাৰাক পানী প্ৰদান কৰে ।

শিলৰ ফাঁকেৰে নিগৰি অহা বৰষুণৰ পানীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল গ্ৰাম্য সম্প্ৰদায়ৰ বাবে ইয়াৰ পৰিণতি স্পষ্ট: পানীৰ স্তৰ গভীৰ হোৱা, নিজৰাৰ প্ৰবাহ হ্ৰাস আৰু পানী নিষ্কাশনৰ বাবে অধিক খৰচ । এইবোৰ কাল্পনিক প্ৰভাৱ নহয়, বৰঞ্চ এই অঞ্চলবোৰৰ বাবে বাস্তৱিকতা য'ত বাৰিষাৰ পৰিৱৰ্তনশীলতা আৰু জলবায়ুৰ চাপ ইতিমধ্যে স্পষ্ট । পাহাৰবোৰে প্ৰাকৃতিক স্পঞ্জ হিচাপে কাম কৰে— ঋতুভিত্তিক চক্ৰৰ মাজেৰে পানী ধৰি ৰাখে, সংৰক্ষণ কৰে আৰু এৰি দিয়ে । আইনী সংজ্ঞাৰ জৰিয়তে এইবোৰক বিভাজিত কৰিলে এই স্পঞ্জৰ প্ৰভাৱ বিঘ্নিত হোৱাৰ আশংকা থাকে ।

এই বিতৰ্কই ভাৰতীয় পৰিৱেশ প্ৰশাসনৰ বাবে এক বৃহত্তৰ আৱশ্যকতাক প্ৰতিভাত কৰি তুলিছে: আইনী সংজ্ঞাসমূহ যাতে কেৱল প্ৰশাসনিক সৰলতাৰ ওপৰত নহয়, পৰিৱেশগত কাৰ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠে সেইটো নিশ্চিত কৰা । সুৰক্ষা স্থিতি নিৰ্ধাৰণ কেৱল উচ্চতাৰ ভিত্তিত কৰাৰ বিপৰীতে নীতিগত কাঠামোসমূহত এনে মানদণ্ড প্ৰয়োগ কৰিব লাগে যিয়ে জলবিজ্ঞানৰ গুৰুত্ব, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ মূল্য, সংযোগ আৰু জলবায়ুৰ স্থিতিস্থাপকতাক প্ৰতিফলিত কৰে । বৈজ্ঞানিক মেপিঙত কেৱল ভূ-প্ৰকৃতিয়েই নহয়, পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সেৱা আৰু মানচিত্ৰত সামাজিক নিৰ্ভৰশীলতাকো সামৰি ল'ব লাগিব ।

উদয়পুৰ জিলা আয়ুক্ত কাৰ্যালয়ৰ সন্মুখত আৰাৱলী পাহাৰ বিতৰ্ক সন্দৰ্ভত এন এছ ইউ আই আৰু অন্যান্য সংগঠনৰ বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন (ANI)

আৰাৱলী পৰ্বতমালাৰ ক্ষেত্ৰত আগবাঢ়ি যাবলৈ কেৱল উলম্ব আকাৰত সৰলভাৱে চোৱাতকৈ এনে এক ভূ-দৃশ্য প্ৰেক্ষাপট গ্ৰহণ কৰিব লাগে যাৰ দ্বাৰা পাহাৰ, উপত্যকা আৰু পাহাৰৰ তলৰ অংশৰ ওপৰেৰে সৃষ্টি হোৱা পৰিৱেশতন্ত্ৰক চিনি পোৱা যায় । ৰাজহুৱা প্ৰতিবাদ, বিশেষজ্ঞৰ বিশ্লেষণ আৰু আইনী প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাসমূহৰ সূচনা হোৱাৰ লগে লগে ডাঙৰ প্ৰশ্নটো ৰৈ গৈছে যে আমি নিয়ন্ত্ৰণমূলক স্পষ্টতাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক পৰিৱেশ ব্যৱস্থাৰ জটিল, আন্তঃসংলগ্ন বাস্তৱতাৰ সৈতে মিলাব পাৰোনে ? ইয়াৰ উত্তৰে কেৱল আৰাৱলীৰ ভৱিষ্যতকে যে গঢ় দিব তেনে নহয়, ভাৰতে উন্নয়ন, আইন আৰু পৰিৱেশ বিজ্ঞানৰ মাজত নিৰন্তৰভাৱে থকা উদ্বিগ্নতাৰ পৰা কেনেদৰে ৰক্ষা পৰিব পাৰি তাকো প্ৰতিফলিত কৰিব ।