খোৱাতেলৰ আমদানিৰ বোজা হ্ৰাস কৰিবলৈ প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ আহ্বান আৰু গ্ৰাহকৰ স্বাস্থ্য সুৰক্ষা

খোৱাতেলৰ আমদানিৰ বোজা হ্ৰাস কৰিবলৈ ভাৰতে ৯০ৰ দশকৰ মাজভাগত প্ৰথমবাৰৰ বাবে আৰম্ভ কৰিছিল হালধীয়া বিপ্লৱ । বিশ্বৰ সবাটোকৈ বেছি খোৱাতেল আমদানি কৰাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক বোজা হ্ৰাস কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই বিপ্লৱৰ সূচনা কৰা হৈছিল ।

ইয়াৰ পিছত একাধিক তেল উৎপাদনৰ উৎস, বাৰ্ষিক আৰু বহুবৰ্ষজীৱী উভয়, দুটা একচেটিয়া ৰাষ্ট্ৰীয় অভিযান (এনএমইঅ’-অ’এছ&এনএমইঅ’-অ’পি)ৰ সমান্তৰাল পৰিচালনা, কৃষি-পৰিৱেশ আৰু শস্য বৃদ্ধিৰ বিভিন্ন পৰিসৰৰ পৰিস্থিতিৰ উপলব্ধতাৰ লগতে সামগ্ৰিক উৎপাদন আৰু ঘৰুৱা খাদ্য তেলৰ যোগান বৃদ্ধিৰ বাবে ইয়াৰ বিপুল সম্ভাৱনাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই আন্দোলন আৰম্ভ কৰা হৈছিল ।

ইয়াৰ পিছতো বিগত দশকত ভাৰতত জনমূৰি খোৱাতেলৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাই বছৰি ১৯.৭ কিলোগ্ৰাম হৈছেগৈ । এই উদ্বেগজনক তথ্য় প্ৰকাশ পাইছে নিটি আয়োগৰ প্ৰতিবেদনত । নিটি আয়োগে (২০২৪) "আত্মনিৰ্ভাৰতাৰ দিশত খোৱা তেলৰ বৃদ্ধি ত্বৰান্বিত কৰাৰ পথ আৰু কৌশল" শীৰ্ষক এক প্ৰতিবেদন প্ৰকাশ কৰিছে । এই প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে চাহিদাৰ এই উত্থানে ঘৰুৱা উৎপাদনক বহুখিনি পিচুৱাই নিছে । ফলত ঘৰুৱা আৰু ঔদ্যোগিক উভয় প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণৰ বাবে আমদানিৰ ওপৰত অধিক নিৰ্ভৰশীল হোৱা দেখা গৈছে ।

প্ৰতিবেদন অনুসৰি ভাৰতে ২০২২-২৩ চনত ১ কোটি ৬৫ লাখ টন (এম টি)খোৱাতেল আমদানি কৰিছিল । সেই সময়ত ঘৰুৱা উৎপাদনে দেশৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ মাত্ৰ ৪০-৪৫%হে পূৰণ কৰিছিল । এই পৰিস্থিতিয়ে খোৱাতেলৰ ক্ষেত্ৰত দেশখনে স্বাৱলম্বী হোৱাৰ লক্ষ্যৰ প্ৰতি এক বৃহৎ প্ৰত্যাহ্বানৰ সৃষ্টি কৰিছে । আনহাতে ২০২৪-২৫ চনত ১৬ কোটি টন (এমটি ) আমদানি কৰে । ২০২৪-২৫ চনত অবহনক্ষম অৰ্থনৈতিক বোজা ১৬১০০০ কোটি টকা হৈছেগৈ ।

তেল বৰ্ষ ২০২৪-২৫ৰ বাবে উপলব্ধ শেহতীয়া তথ্য (ETV Bharat Graphics)

নিটি আয়োগৰ প্ৰতিবেদন (২০২৪) অনুসৰি, "আত্মনিৰ্ভাৰতাৰ দিশত খোৱা তেলৰ বৃদ্ধি ত্বৰান্বিত কৰাৰ পথ আৰু কৌশল" উন্নত দেশসমূহৰ ব্যৱহাৰৰ মাত্ৰাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি খাদ্যতেলৰ প্ৰকল্পিত চাহিদা ৩৮.৯ মেট্ৰিক টন (২০৩০)ৰ পৰা ৪১.৯ মেট্ৰিক টন (২০৪৭)লৈকে বৃদ্ধি পাব । এবাৰ দেশখনে আমেৰিকাৰ ব্য়য়লৈ(৪০ কিলোগ্ৰাম প্লাছ/আয়/বছৰ) উপনীত হ'লে ইয়াৰ ওপৰৰ চাহিদাই ৪৫.৫ মেট্ৰিক টন(২০৩০)ৰ পৰা ৬৬.৮ মেট্ৰিক টন(২০৪৭)স্তৰ স্পৰ্শ কৰিব ।

তেতিয়াহ'লে কিহে প্ৰকৃততে দেশখনক ইমান দুঃখজনক পৰিস্থিতিলৈ ঠেলি দিলে-সেয়া উৎপাদন আৰু উৎপাদনশীলতাৰ ক্ষেত্ৰত স্থবিৰতাই হওক বা ভুল নীতিয়েই হওক ? ৯০ৰ দশকৰ মাজভাগৰ লগত মিল থকা হালধীয়া বিপ্লৱৰ বিপৰীতে মুঠ তৈলবীজ উৎপাদন (=-৪৩ মেট্ৰিক টন), গড় উৎপাদনশীলতা(=-১৪১২ কিলোগ্ৰাম/হেক্টৰ) আৰু ঘৰুৱা খোৱাতেলৰ উপলব্ধতা (=১২ মেট্ৰিক টন)ৰ ক্ষেত্ৰত ২০২৪-২৫ চনৰ শেহতীয়া তথ্য উপলব্ধ হোৱাৰ সৈতে যদি ইয়াৰ কোনো ইংগিত আছে তেতিয়াহ'লে খোৱাতেলৰ ক্ষেত্ৰত দেশৰ দীৰ্ঘদিনীয়া দুৰ্দশাৰ বাবে উৎপাদনৰ বাহিৰেও অন্যান্য কাৰকৰ ভূমিকা জড়িত হৈ আছে ।

এমআইএন/আইচিএমআৰ(2024)ৰ স্বাস্থ্য ভিত্তিক খাদ্য পৰামৰ্শ অনুসৰি এজন ব্যক্তিক গড়ে /বছৰ ১২কেজি ভিজিবল অয়লৰ প্ৰয়োজন । আমোদজনক কথাটো হ’ল দেশখনে ২০২০-২১ চনৰ আৰম্ভণিতে ওপৰৰ মান ভংগ কৰাই নহয়(=১৮.২ কিলোগ্ৰাম অৰ্থাৎ আৰ ডি এৰ ১৫২%), ২০২৩-২৪ তেল বৰ্ষৰ ভিতৰত উন্নত দেশসমূহৰ খৰচৰ স্তৰৰ ওচৰ চাপিছিল (=২৩.৫ কিলোগ্ৰাম/ জনমূৰি/বছৰ; উন্নত=২৫ কিলোগ্ৰাম)।

দেশখনে সঁচাকৈয়ে উন্নত বিশ্বৰ সৈতে এই দৌৰত অংশগ্ৰহণ কৰি নিজৰ গ্ৰাহকৰ স্বাস্থ্য বিপন্ন কৰাটো ভালকৈ জ্ঞাত । অনুমোদিত সীমাৰ বাহিৰত খাব পৰা তেলৰ অত্যধিক সেৱনে সামগ্ৰিক স্বাস্থ্যত প্ৰভাৱ পেলাব । ইয়ে একাধিক ৰোগৰ সমস্যাৰ যেনে চৰ্বিযুক্ত যকৃত, উচ্চ ক'লেষ্টেৰল, এলডিএল, উচ্চ ট্ৰাইগ্লিচাৰাইড আৰু ষ্ট্ৰোককে ধৰি হৃদযন্ত্ৰৰ ৰোগৰ আশংকা সৃষ্টি কৰিব নেকি ? নিশ্চয় নহয় !

তদুপৰি তৈলবীজ খেতিৰ বাবে দেশত প্ৰচলিত পৰিৱেশ অনুকূল হোৱাটো এতিয়াও বহু যোজন দূৰত । এয়া উৎপাদনৰ ক্ষেত্ৰত উদ্বেগৰ বিষয় । তেল শস্যৰ অধীনত থকা অঞ্চলসমূহৰ অধিকাংশৰ নিৰ্ভৰশীলতা অব্যাহত থকা আৰু প্ৰান্তীয় পৰিস্থিতিত ইয়াৰ খেতি, অন্যথা সম্ভাৱ্য কেইবাটাও তেল শস্যৰ অধীনত একৰ মাটি হ্ৰাস পোৱাটো । কাৰণ ইয়াৰ এটা বা আন জৈৱিক/অজৈৱিক বাধাৰ প্ৰতি দুৰ্বলতা । এয়া গতানুগতিক প্ৰজনন পদ্ধতিৰ হাতৰ বাহিৰত আৰু প্ৰজননকাৰীসকলে অত্যাধুনিক অ-জিই/অগ্ৰিম জিন'ম কৰাত ব্যৰ্থ হয় । দেশৰ লবী বিৰোধীসকলৰ বিৰোধিতা অব্যাহত থকাৰ বাবে প্ৰযুক্তি সম্পাদনা কৰা, ঘেঁহু আৰু ধানৰ ক্ষেত্ৰত নিশ্চিত ক্ৰয়ৰ সৈতে পাৰিতোষিক মূল্যৰ অভাৱত তেল শস্যৰ খেতি কৰা কৃষকসকলৰ মোহভংগ হৈছে । অভিলাষী লক্ষ্যৰ ওপৰত ওপৰৰ কথাখিনি লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা সঁচাকৈয়ে দূৰৈৰ, যদিও অসম্ভৱ নহয় ।

উন্নত দেশসমূহৰ জনমূৰি ব্যৱহাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নীতি আয়োগৰ প্ৰক্ষেপণৰ বিপৰীতে এনআইএন/আইচিএমআৰৰ মান ব্যৱহাৰ কৰি আহৰণ কৰা খোৱা তেলৰ চাহিদাৰ অনুমান ২০৩০(=১৫.৮৭এমটি) আৰু ২০৪৭(=১৭.৩৫এমটি)। এই দুয়োটাৰ বাবে উপলব্ধ যোগ্য সীমাৰ ভিতৰত ভালদৰেই থকাই নহয়, ২০৩০ চূড়ান্ত লক্ষ্যৰ মাজত মাত্ৰ ৩.৫ - ৫ মেট্ৰিক টনৰ ব্যৱধানহে প্ৰদৰ্শন কৰিছে । বিকশিত ভাৰত আৰু ২০২৪-২৫ চনত ইতিমধ্যে এইখিনি লাভ কৰা হৈছে(=১২ মেট্ৰিক টন)।

পৰামৰ্শ দিয়া স্বাস্থ্য সমৰ্থক ভিত্তিক খাদ্য তালিকা (ETV Bharat Graphics)

তেন্তে বহনক্ষম আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ দিশত আগবাঢ়ি যোৱাৰ পথ কি, যিটো কৃষক-পক্ষপাতী আৰু গ্ৰাহক-পক্ষপাতী ?

খোৱাতেলৰ আগশাৰী দেশৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হোৱা পৰিস্থিতিৰ অৱনতি ঘটাৰ লগতে পলায়নবাদী আমদানি নিৰ্ভৰশীলতাৰ পৰা দেশখনক মুক্ত কৰাৰ জৰুৰী হৈ পৰিছে । দিহে আমাৰ মাননীয় প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ কঠোৰতা অভিযান বাস্তৱায়িত হ’ব লাগে তেতিয়াহ'লে ইয়াৰ লগত জড়িত অবহনক্ষম অৰ্থনৈতিক গতিৰ বাবে আমদানি, কৃষকৰ সমৰ্থন, গ্ৰাহকৰ স্বাস্থ্যৰ ক্ষেত্ৰত বহুতো নীতিগত হস্তক্ষেপৰ আহ্বান জনাব লাগিব । এই হস্তক্ষেপসমূহ অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে হ’ল-

• এনআইএন/আইচিএমআৰৰ আৰডিএৰ অন্ততঃ ১৫০-১৬০%ত জনমূৰি ব্য়য়ৰ মাত্ৰা তাৎক্ষণিকভাৱে সীমাবদ্ধ কৰিব লাগিব । যদিও ১২ কিলোগ্ৰাম আৰডিএ নহয় ইতিমধ্যে ২০২০-২১ চনত (=১৮কিলোগ্ৰাম) লাভ কৰা হৈছে ।
• অবাধে দেশত চলা সস্তীয়া আমদানিৰ দ্বাৰা দেশৰ শূন্য বা কম শুল্কৰ সৈতে বৰ্তমানৰ নিষিদ্ধ মুকলি আৰু উদাৰীকৃত আমদানি ব্যৱস্থাৰ পৰা বিৰত থাকিব লাগিব । ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে বিশ্ব ব্যৱসায় সংস্থাৰ অধীনত উপলব্ধ বিকল্পৰ সুবিধা লৈ আমদানি শুল্ক ৪৫%(সৰিয়হ)ৰ পৰা ৩০০%(অন্য তেল)লৈ বৃদ্ধি কৰি নিষিদ্ধ আৰু মানাংকিত আমদানি নীতিলৈ পৰ্যবসিত কৰিব লাগিব
• তৈলবীজৰ প্ৰচাৰৰ বাবে বিশেষ প্ৰৰোচনামূলক অভিযানৰ অংশ হিচাপে খোৱা তেল আমদানি কৰ্তনৰ পৰা জমা হোৱা সঞ্চয় ব্যৱহাৰ কৰি প্ৰতি কুইণ্টলত তৈলবীজ খেতিয়কসকলক এমএছপিৰ ওপৰত বোনাছ ঘোষণা কৰিব লাগিব
• তৈলবীজৰ খেতি বৃদ্ধি পোৱা ব্য়য় অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তোলাই নহয়, আত্মনিৰ্ভৰশীল অভিযানক অতি সফল কৰি তুলিবলৈ নিশ্চিত ক্ৰয়ৰ সৈতে বেক আপ কৰা A2+Fl ৰ পৰিৱৰ্তে C2 খৰচৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পাৰিতোষিক এমএছপি আগবঢ়াওক
• খোৱা তেলৰ অত্যধিক গ্ৰহণৰ বিৰূপ প্ৰভাৱৰ বিষয়ে সজাগতা সৃষ্টিৰ বাবে সকলো আঞ্চলিক মাল্টি-মিডিয়াৰ জৰিয়তে দেশজোৰা শিক্ষা অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ লগতে লগতে ৰান্ধনীৰ ব্যৱহাৰৰ বিপৰীতে তেলৰ পচন্দকে ধৰি প্ৰতিটো পৰিয়ালৰ নিৰাপদ ব্যৱহাৰৰ মাত্ৰা

ৰংগা ৰাও বীৰাপানেনী হায়দৰাবাদৰ ৰাজেন্দ্ৰনগৰৰ পূৰ্বৰ সংহত তৈলবীজ গৱেষণা সঞ্চালকালয় (আইচিআৰ - ডিঅ’আৰ)ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত সঞ্চালক ।

(অস্বীকাৰ: এই লেখাত প্ৰকাশ কৰা মতামতসমূহ লেখকৰ । ইয়াত প্ৰকাশ কৰা তথ্য আৰু মতামতসমূহে ইটিভি ভাৰতৰ মতামত প্ৰতিফলিত নকৰে।)

লগতে পঢ়ক:ভাৰতৰ আন্তঃগাঁথনিৰ উত্থান আৰু নীৰৱে হৈ অহা শ্ৰমিক সংকট

ইৰাণ যুদ্ধৰ ফলত ব্যাহত ভাৰতৰ ইউৰিয়া যোগান, আমাৰ বিকল্প কি ? এক বিশ্লেষণ