ফিল্টাৰ কফি: তিতা কফি খাই বিৰক্ত হৈ পৰা এগৰাকী গৃহিণীয়ে বিশ্ববাসীক দিয়া এটি উপহাৰ
পুৱাৰ আৰম্ভণি একাপ কফিৰ সৈতে কৰিলে গোটেই দিনটো সতেজ অনুভৱ হয়, কিন্তু আপুনি জানেনে যে বিশ্বৰ জনসাধাৰণে গ্ৰহণ কৰা ফিল্টাৰ কফিৰ আৱিষ্কাৰৰ আঁৰত কোন আছে-
Published : November 28, 2025 at 5:04 PM IST
কফি বহুতৰে বাবে এবিধ প্ৰিয় পানীয় ৷ পুৱাৰ আৰম্ভণি একাপ কফিৰ সৈতে কৰিলে গোটেই দিনটো সতেজ অনুভৱ হয় ৷ কিন্তু আপুনি জানেনে যে আজি বিশ্বৰ জনসাধাৰণে গ্ৰহণ কৰা মসৃণ, তিতামুক্ত ফিল্টাৰ কফিৰ আঁৰত এগৰাকী সাধাৰণ গৃহিণীৰ কৌতুহল আৰু অলপ ক্ষোভ নিহিত হৈ আছে ? হয়, এয়া জাৰ্মানীৰ মেলিটা বেণ্টজৰ (Melitta Bentz) কাহিনী, যিয়ে পাকঘৰত কৰা এটি সৰু পৰীক্ষাই সমগ্ৰ বিশ্বতে কফি সৈতে জড়িত পৰম্পৰা তথা সংস্কৃতিক চিৰদিনৰ বাবে সলনি কৰি পেলালে । ইয়াৰ আকৰ্ষণীয় ইতিহাস (Filter Coffee History) সম্পৰ্কে আজি বিতংভাৱে জানো আহক-
- তিতা কফিক অপচন্দ কৰা এগৰাকী মাতৃ
২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে কফি বনোৱাটো কোনো সহজ কাম নাছিল । সেই সময়ত কফি এনে পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰি তৈয়াৰ কৰা হৈছিল, য’ত কফি বীনছবোৰ পোনপটীয়াকৈ পাত্ৰত উতলি থকা পানীত যোগ কৰা হৈছিল, যাৰ ফলত তিতা, গুড়িৰে ভৰা কফি পোৱা গৈছিল যাক পান কৰাটো প্ৰায়ে বাধ্যবাধকতা যেন অনুভৱ হৈছিল ।
সেই সময়ত ব্যৱহাৰ কৰা কাপোৰ বা ধাতুৰ ফিল্টাৰবোৰ বিশেষ সহায়ক হোৱা নাছিল । কাপোৰৰ ফিল্টাৰবোৰ সঘনাই ধুব লাগিছিল, ধাতুৰ ষ্ট্ৰেইনাৰে শস্যবোৰ ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিছিল আৰু পাৰ্কলেটৰে কফিক একাধিকবাৰ উতলাইছিল, যাৰ ফলত ইয়াৰ সোৱাদ নষ্ট হৈছিল ।
কিন্তু কফি সদায় একেই থাকিব লাগে বুলি মানি ল’বলৈ মেলিটা বেণ্টজে সাজু নাছিল । দিনৰ পিছত দিন বেয়া কফি খোৱাৰ পিছত অৱশেষত তেওঁ সিদ্ধান্ত ল’লে যে এতিয়া পৰিৱৰ্তনৰ সময় আহি পৰিছে ।
- এটা সাধাৰণ পৰীক্ষা, যিয়ে আনিলে এক নতুন পৰিৱৰ্তন
বছৰটো আছিল ১৯০৮ চন! এদিন পুৱা কফিটো আকৌ একেই আছিল- তলত তিতা আৰু গুড়িৰে ভৰা । খঙেৰে তেওঁ নিজৰ পাকঘৰৰ বাচন-বৰ্তনবোৰ স্কেন কৰিলে । তাৰ পিছত, তেওঁৰ চকু দুটা পুত্ৰৰ বহীখনৰ ব্লটিং পেপাৰখনৰ ওপৰত পৰিল । চিয়াঁহী শুহিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা একেখন কাগজেই আছিল ।
তাৰ মনত এটা লাইট বাল্ব নুমাই গ’ল (How Filter Coffee Was Invented) । পিতলৰ সৰু পাত্ৰ এটাৰ তলত নখ এটাৰে কেইটামান ফুটা কৰিলে, তাৰ পিছত ব্লটিং পেপাৰ এখন ঘূৰণীয়া কাটি পাত্ৰটোৰ ভিতৰত থৈ দিলে । তাৰ পিছত কফিৰ গুড়ি দি ওপৰত গৰম পানী ঢালি দিলে ।
তললৈ টোপাল টোপালকৈ ওলোৱা তৰল পদাৰ্থটো অলৌকিকতাৰ পৰা কম নাছিল । হয়, তেওঁলোকে পৰিষ্কাৰ, সুগন্ধি, শস্যবিহীন কফি খাইছিল । সোৱাদটোও নিখুঁতভাৱে ভাৰসাম্যপূৰ্ণ আছিল । এই সৰু ঘৰুৱা পৰীক্ষাটোৱে (ফিল্টাৰ কফিৰ উৎপত্তি) ভৱিষ্যতে কফি নিৰ্মাণৰ সমগ্ৰ প্ৰক্ৰিয়াটো সলনি কৰি দিব ।
- পাকঘৰৰ পৰাই আৰম্ভ হ’ল এটি নতুন কোম্পানী
নিজৰ উদ্ভাৱনৰ মূল্য উপলব্ধি কৰি মেলিটাই ১৯০৮ চনৰ জুন মাহত ইয়াৰ পেটেণ্ট লাভ কৰে । কেইমাহমানৰ পিছত তেওঁ পৰিয়ালৰ সৈতে ঘৰৰ পৰাই এটা সৰু কোম্পানী আৰম্ভ কৰে । স্বামীয়ে কাগজ-পত্ৰ চম্ভালিছিল, ল’ৰা-ছোৱালীবোৰে হাতেৰে ফিল্টাৰ বনোৱাত সহায় কৰিছিল আৰু মেলিটাই নিজৰ উদ্ভাৱনটো স্থানীয় বজাৰত মানুহৰ আগত দেখুৱাইছিল ।
সেই সময়ত বহুতে বিশ্বাস কৰিছিল যে কফিৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে ইয়াৰ তিতা, কিন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই নতুন ফিল্টাৰেৰে তৈয়াৰী কফিৰ সোৱাদ লৈছিল, তেতিয়া তেওঁলোকৰ মতামত লগে লগে সলনি হৈছিল । "শস্য নাই, তিতা নাই"—এয়া আছিল এক নতুন যুগৰ আৰম্ভণি ।
- ঘৰৰ পৰা পৃথিৱীলৈ, মেলিতাৰ যাত্ৰা
কেইবছৰমানৰ ভিতৰতে সমগ্ৰ জাৰ্মানীতে মেলিটাৰ কাগজৰ ফিল্টাৰ জনপ্ৰিয় হৈ উঠিল । চাহিদা বাঢ়ি অহাৰ লগে লগে পৰিয়ালটোৱে এটা সৰু কাৰখানা খুলিলে । তেওঁলোকৰ ব্যৱসায় দুটা বিশ্বযুদ্ধৰ কঠিন সময়ৰ পৰা ৰক্ষা পৰিল । উৎপাদন কমি গ’ল, কেঁচামালৰ অভাৱ হ’ল, কিন্তু পৰিয়ালটোৱে অধ্যৱসায় কৰিলে । যুদ্ধৰ পিছত পৰিস্থিতি সলনি হ’ল যদিও কাগজৰ ফিল্টাৰৰ উপযোগিতা একেই থাকিল । মেলিটাই গোটেই জীৱন নিজৰ কোম্পানীটো পৰিচালনা আৰু লালন-পালন কৰিছিল । ১৯৫০ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পৰিয়ালে এই উত্তৰাধিকাৰক আগুৱাই লৈ যায় ।
- কফিৰ জগতখনত মেলিটাৰ অমলিন চাপ
আজি বিশ্বৰ ৫০ খনতকৈও অধিক দেশত "মেলিটা গ্ৰুপ" উপস্থিত । প্ৰতিদিনে কোটি কোটি লোকে উপভোগ কৰা ফিল্টাৰ কফিয়েও একেটা মৌলিক নীতিৰে কাম কৰে যিটো মেলিটা বেণ্টজে এদিন পুৱা পুত্ৰৰ কাগজৰ পৰা শিকিছিল: গৰম পানী লাহে লাহে কফিৰ বীনৰ মাজেৰে পাৰ হৈ কাগজৰ ফিল্টাৰৰ জৰিয়তে বিশুদ্ধ, সোৱাদযুক্ত পানীয় হিচাপে ওলাই আহে ।
কোনোবাই হাতেৰে ঢালি দিয়া কফি বনাই হওক, কেফেত অটোমেটিক মেচিন ব্যৱহাৰ কৰক, বা ঘৰত কফি মেকাৰ ব্যৱহাৰ কৰক – ১৯০৮ চনত মেলিটাই উদ্ভাৱন কৰা একেটা প্ৰক্ৰিয়াই প্ৰতিবাৰেই পুনৰাবৃত্তি হয় ।
- এটি প্ৰশ্নয়ে সলনি সকলোৰে চিন্তাধাৰা
মেলিটা বেণ্টজ কোনো বিজ্ঞানী বা প্ৰযুক্তিবিদ নাছিল । তেওঁৰ কোনো বৃহৎ বিনিয়োগ বা উদ্যোগৰ অভিজ্ঞতা নাছিল । তেওঁৰ মাত্ৰ এটা সাধাৰণ প্ৰশ্ন আছিল: "ইয়া ভাল হ'ব পাৰেনে?"
এই প্ৰশ্নটোৱেই তেওঁৰ গৱেষণাৰ ভেটি হৈ পৰিছিল । কেতিয়াবা, পৃথিৱীখন সলনি কৰিবলৈ বৃহৎ গৱেষণা কেন্দ্ৰ নহয়, পাকঘৰৰ টেবুলত কাগজ এখনৰ প্ৰয়োজন হয় ।
- সকলোকে দিলে ‘ফিল্টাৰ কফি’ৰ উপহাৰ
যেতিয়া বিশ্বৰ প্ৰায় তিনি বিলিয়ন লোকে পুৱা উঠাৰ পিচত ফিল্টাৰ কফিৰ প্ৰথম চুমুক খায়, তেতিয়া তেওঁলোক অজানিতে মেলিটা বেণ্টজৰ দৃষ্টিভংগীৰ অংশ হৈ পৰে, যিয়ে এটা সাধাৰণ মুহূৰ্তক বিশ্বব্যাপী উত্তৰাধিকাৰলৈ ৰূপান্তৰিত কৰে ।
এগৰাকী মাতৃৰ কৌতুহল, অলপ হতাশা, আৰু দৈনন্দিন সৰু সৰু কামবোৰো উন্নত কৰিব পাৰি বুলি বিশ্বাস – এইবোৰেই আজি আমি ইমান ভালপোৱা কফিখন পৃথিৱীখনক দিলে ।
লগতে পঢ়ক
