বাংলাদেশৰ গণভোট : জনমত সংগ্ৰহৰ বাবে 'হয়' ভোটৰ আকুল আহ্বান ইউনুছৰ

ঢাকা : সোমবাৰে নিশা বাংলাদেশৰ অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন চৰকাৰৰ মুৰব্বী মহম্মদ ইউনুছে অহা ১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ সৈতে একেলগে অনুষ্ঠিত হ’বলগীয়া গণভোটত ‘হয়’ বুলি ভোট দিবলৈ আৰু তেওঁৰ প্ৰস্তাৱিত সংস্কাৰ পেকেজৰ সমৰ্থন কৰিবলৈ জনসাধাৰণক আকুল আহ্বান জনায় ।

তেওঁ জ্যেষ্ঠ সচিব আৰু শীৰ্ষ আমোলাসকলক সম্বোধন কৰি কয়, "গণভোটত যদি ‘হয়’ ভোট বিজয়ী হয় তেন্তে বাংলাদেশৰ ভৱিষ্যত অধিক ইতিবাচকভাৱে গঢ় লৈ উঠিব ।" তেওঁ এই সম্বোধন নিৰ্বাচনী আইন অনুসৰি নিৰ্বাচনৰ ৪৮ ঘণ্টা পূৰ্বে, মাজনিশা ১২ বজাত নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰ অভিযান সমাপ্ত হোৱাৰ সময়ত কৰে ।

বিগত কেইবা সপ্তাহ ধৰি তেওঁৰ প্ৰশাসনে জটিল ৮৪ দফীয়া সংস্কাৰ পেকেজৰ বাবে জনসাধাৰণৰ সমৰ্থন আহৰণৰ বাবে সক্ৰিয়ভাৱে প্ৰচাৰ চলোৱাৰ পিছত ইউনুছে কয় যে ‘হয়’ গণভোটে 'অপশাসন'ক আঁতৰাই ৰাখিব ।

আনহাতে, বাংলাদেশ বেংকৰ আদেশ অনুসৰি বাণিজ্যিক বেংকসমূহেও চৰকাৰী কাৰ্যালয়ত ‘হয়’ ভোটৰ বেনাৰ প্ৰদৰ্শন কৰাৰ বিপৰীতে কেন্দ্ৰীয় বেংকটোৱে বেংকসমূহক গণভোটৰ বাবে এন জি অ’ৰ অভিযানত সহায় কৰিবলৈ তেওঁলোকৰ চি এছ আৰ ধন ব্যৱহাৰ কৰিবলৈও কয় ।

নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ লগত জড়িত হ’বলগীয়া ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যকৰ্তাসকলে ২৯ জানুৱাৰীলৈকে কেনভাছিং অব্যাহত ৰাখিছিল । সেই সময়ত নিৰ্বাচন আয়োগে চৰকাৰী বিষয়াসকলক এনে প্ৰচাৰত লিপ্ত হোৱাৰ পৰা কঠোৰভাৱে বাধা দিছিল আৰু ইয়াক 'শাস্তিযোগ্য অপৰাধ' বুলি অভিহিত কৰিছিল ।

ইফালে কেইবাগৰাকীও আইনী বিশেষজ্ঞই কয় যে যিহেতু গণভোটত ভোটাৰক 'হয়' বা 'নহয়' বাছনি কৰিবলৈ কোৱা হৈছে, গতিকে অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন চৰকাৰে মুকলিকৈ দলীয় ভূমিকা গ্ৰহণ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে নিৰপেক্ষ স্থিতি বজাই ৰাখিব বুলি আশা কৰা হৈছিল । ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় যথেষ্ট পৰিমাণৰ ৰাজহুৱা ধনৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি এই আশা কৰা হৈছিল ।

আনহাতে, একাংশ আইনবিদে গণভোটৰ বৈধতাক লৈও প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে । কিয়নো যিহেতু বাংলাদেশৰ সংবিধানত এনে গণভোটৰ কোনো ব্যৱস্থা নাই ।

গণভোটত 'জুলাই ৰাষ্ট্ৰীয় চনদ-২০২৫' নামৰ সংস্কাৰ প্ৰস্তাৱসমূহৰ ওপৰত জনসাধাৰণৰ সন্মতি বিচৰা হৈছে, যিটো ইউনুছে ১৭ অক্টোবৰত এক আড়ম্বৰপূৰ্ণ অনুষ্ঠানত ঘোষণা কৰিছিল । ৰাজনৈতিক দল আৰু তেওঁৰ নেতৃত্বত থকা ৰাষ্ট্ৰীয় ঐকমত্য আয়োগৰ মাজত দীৰ্ঘদিনীয়া আলোচনাৰ অন্তত এই কথা ঘোষণা কৰা হৈছিল ।

এই চনদ ঘোষণা কৰি ইউনুছে কয় যে ই 'বৰ্বৰতাৰ পৰা সভ্য সমাজ'ৰ দিশত আগবাঢ়ি যোৱাটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে । যোৱা মাহত ৰাষ্ট্ৰক সম্বোধন কৰি দিয়া ভাষণত ইউনুছে তেওঁৰ প্ৰশাসনৰ সংস্কাৰ পেকেজৰ বাবে ‘হয়’ ভোট বিচাৰিছিল ।

গণভোটৰ বেলটত জুলাই চনদৰ চাৰিটা ডাঙৰ সংস্কাৰ ক্ষেত্ৰ সামৰি এটা প্ৰশ্নৰ সন্ধান দিয়া হৈছে । আনহাতে, ভোটাৰসকলক প্ৰস্তাৱসমূহৰ সৈতে অধিক শক্তিশালীভাৱে একমত হ’লে ‘হয়’ আৰু মতানৈক্য হ’লে ‘নহয়’ ভোট দিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে ।

কিন্তু সমালোচকসকলে কয় যে চনদখনত একাধিক জটিল সংস্কাৰ সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে আৰু সেয়েহে গণভোটটো আনকি জ্ঞাত ভোটাৰৰ বাবেও এক জটিল কাম হ’ব পাৰে, যিসকলে হয়তো কিছুমান পৰিৱৰ্তনক সমৰ্থন কৰিব পাৰে কিন্তু আনবোৰৰ বিৰোধিতা কৰিব পাৰে ।

তেওঁলোকে কয় যে গণভোটৰ জৰিয়তে পৰৱৰ্তী চৰকাৰে চনদখন কাৰ্যকৰী কৰাটো বাধ্যতামূলক কৰি ইউনুছ নেতৃত্বাধীন শাসন ব্যৱস্থাক বৈধতা প্ৰদান কৰাটোও বিচাৰিছে । জুলাই বিদ্ৰোহ নামেৰে নামকৰণ কৰা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ নেতৃত্বত অনুষ্ঠিত ৰাজপথৰ প্ৰতিবাদে ২০২৬ চনৰ ৫ আগষ্টত তদানীন্তন প্ৰধানমন্ত্ৰী শ্বেখ হাছিনাৰ আৱামি লীগ চৰকাৰক ওফৰাই পেলোৱাৰ পিছত মহম্মদ ইউনুছৰ অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন চৰকাৰ গঠন কৰা হৈছিল ।

অন্তৰ্ৱৰ্তীকালীন চৰকাৰখনেও এই প্ৰস্তাৱত ৰাষ্ট্ৰপতি মহম্মদ চাহাবুদ্দিনৰ স্বাক্ষৰ লাভ কৰিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াৰ ওপৰত চৰকাৰী ৰাজপত্ৰ জাৰি কৰিছিল । কিন্তু কেইবাজনো আইনী বিশেষজ্ঞই গণভোটৰ বৈধতাক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰে । আগশাৰীৰ আইনবিদ স্বাধীন মালিকে কয়, "গেজেটত থকা সিদ্ধান্তকে ধৰি জুলাইৰ চনদত লোৱা বেছিভাগ সিদ্ধান্তই বৰ্তমানৰ সংবিধানৰ পৰিপন্থী ।"

তেওঁ কয় যে যিহেতু সংবিধান এতিয়াও বলৱৎ হৈ আছে, সেয়েহে ৰাষ্ট্ৰপতিয়ে এই গেজেটত আইনগতভাৱে স্বাক্ষৰ কৰিব নোৱাৰে । আনহাতে, সামৰিক আইনৰ অধীনত সংবিধান বাতিল বা স্থগিত ৰখা হ’লে ই গ্ৰহণযোগ্য হ’ব পাৰিলেহেঁতেন । মালিকে কয়, "যিহেতু দুয়োটাৰ ভিতৰত কোনোটোৱেই হোৱা নাই, গতিকে বৰ্তমানৰ সংবিধান অনুসৰি সকলো আগবাঢ়িব লাগে ।"