গ্ৰীষ্মকালত কিয় বৃদ্ধি পায় বৃক্কৰ পাথৰ ? ইয়াক কেনেকৈ প্ৰতিৰোধ কৰিব পাৰি ?
ইউৰ’লজিষ্ট ডাঃ ক্ষিতীজ ৰঘুবংশীয়ে কয় যে গৰমৰ দিনত বৃক্কই শৰীৰৰ পৰা বিষাক্ত পদাৰ্থ পৰিশোধন কৰি বাহিৰ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াত কিছু সালসলনি ঘটে ৷

Published : April 22, 2026 at 11:49 PM IST
এতিয়া গৰমৰ দিন ৷ গৰমৰ দিনত এগিলাচ আইচড টিয়ে শৰীৰটো তৎক্ষণাতে শাঁত পেলায় ৷ আইচড টিৰ গিলাচটোত দিয়া বৰফৰ টুকুৰাৰ ঠুনুককৈ উঠা শব্দই শৰীৰ জুৰ পেলায় ৷ সেয়া গৰমৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ আমাৰ শৰীৰটোক দিয়া এক সাময়িক সকাহ ৷
কিন্তু আমাৰ শৰীৰটোৰ ভিতৰভাগ গৰমৰ দিনত এনেদৰেই শীতল হৈ নাথাকে ৷ ইউৰ’লজিষ্টসকলৰ মতে গৰমৰ দিনত বৃক্ক একপ্ৰকাৰৰ ৰাসায়নিক প্ৰেচাৰ কুকাৰলৈ পৰিণত হয় ৷ যাৰ বাবে বৃক্কত সহজে পাথৰ সৃষ্টি হৈ জমা হ’ব পাৰে ৷ বিড়ম্বনাৰ কথাটো এয়ে যে, ই কেৱল আমি কি পানীয় সেৱন কৰোঁ তাৰ সলনি আমাৰ শৰীৰে কি কি নিঃসৰণ কৰে, তাৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰ কৰে ।
গ্ৰীষ্মকালত বৃক্কত পাথৰ গঠনৰ পৰিমাণ কিয় বৃদ্ধি পায়, সেই কথা জানিবলৈ এটা সৰল জৈৱিক সমীকৰণ চাওক । বৃক্ক মূলতঃ শৰীৰৰ অত্যাধুনিক পৰিশোধন যন্ত্ৰ । ইয়ে অহৰহ তেজ প্ৰক্ৰিয়াকৰণ কৰি পেলনীয়া পদাৰ্থ আৰু অতিৰিক্ত খনিজ পদাৰ্থ শৰীৰৰ পৰা আঁতৰায়, যিবোৰ প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে শৰীৰৰ পৰা বাহিৰলৈ ওলাই যায় ৷ স্বাভাৱিক পৰিস্থিতিত এই প্ৰক্ৰিয়াটোৱে ক্ষীপ্ৰতাৰে কাম কৰে । কেলচিয়াম আৰু অক্সালেটৰ দৰে খনিজ পদাৰ্থ প্ৰস্ৰাৱৰ দ্বাৰা সহজে দ্ৰৱীভূত হৈ প্ৰস্ৰাৱনলীৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যায় আৰু কোনো সমস্যা নোহোৱাকৈ শৰীৰৰ পৰা বাহিৰ হৈ যায় । কিন্তু গ্ৰীষ্মকালত এই প্ৰক্ৰিয়াৰ সালসলনি ঘটে ৷
পুনেৰ ৰুবী হল ক্লিনিকৰ জ্যেষ্ঠ ইউৰ’লজিষ্ট ডাঃ ক্ষীতিজ ৰঘুবংশীৰ মতে গৰমৰ দিনত আটাইতকৈ ডাঙৰ বিপদ হ’ল বিশেষজ্ঞসকলে ‘অভাৰচেচুৰেচন’ বুলি কোৱা কথাটো । চিকিৎসকগৰাকীয়ে কয়, ‘‘গৰমত যেতিয়া মানুহৰ বহুত ঘামচি ওলায়, তেতিয়া তেওঁলোকৰ প্ৰস্ৰাৱৰ পৰিমাণ যথেষ্ট কমি যায় । তাৰ সলনি প্ৰস্ৰাৱত কেলচিয়াম আৰু অক্সালেটৰ দৰে খনিজ পদাৰ্থৰ পৰিমাণ যথেষ্ট বৃদ্ধি পায় ।’’

ধৰি লওক আপুনি পানীত চেনি মিহলি কৰি আছে । পানী নিষ্কাশন কৰাৰ সময়ত চেনি দি থাকিলে মিশ্ৰণটো ক্ৰমান্বয়ে ডাঠ হৈ পৰে । তাৰপিছত স্ফটিক গঠন হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে । বৃক্কয়ো একেধৰণে কাম কৰে । যেতিয়া প্ৰস্ৰাৱ অত্যধিক ঘনীভূত হয়, তেতিয়া তাত থকা খনিজ পদাৰ্থবোৰ একেলগে গোট খাবলৈ আৰম্ভ কৰে । প্ৰথমে সৰু সৰু স্ফটিক গঠন হয় । সময়ৰ লগে লগে এইবোৰ ডাঙৰ হৈ পৰে আৰু শেষত বৃক্কত পাথৰৰ গঠন কৰে ৷
যদি আপুনি কেতিয়াবা এনে কোনো ব্যক্তিৰ লগত কথা পাতিছে যাৰ বৃক্কত পাথৰ হৈছে, তেন্তে আপুনি জানে যে ই কিমান পৰিমাণৰ বেদনাদায়ক ৷ চিকিৎসকসকলে কেতিয়াবা এই বিষক প্ৰসৱৰ বিষৰ সৈতে তুলনা কৰে ।
ৰং পৰীক্ষা
শৰীৰত পানীৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিবলৈ হ’লে পানী খোৱাৰ পৰিমাণটো নিৰ্দিষ্ট কৰিব লাগিব । যেনে - সুস্থ শৰীৰৰ বাবে দিনটোত আঠ গিলাচৰ পৰা দহ গিলাচ পানী খাওক । লাহে লাহে ই এক অভ্য়াসত পৰিণত হ’ব ৷ কিছুদিন পিছত ইয়াৰ ফলাফল মন কৰক ৷
ডাঃ ৰঘুবংশী আৰু অন্যান্য ইউৰ’লজিষ্টসকলে ‘ৰং পৰীক্ষা’ ৰ নীতি মানি চলিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে । সাধাৰণতে প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং ঈষৎ হালধীয়া বা প্ৰায় পৰিষ্কাৰ হোৱা উচিত । এই ৰঙে শৰীৰত পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ পানীৰ লগতে খনিজ পদাৰ্থৰ ঘনত্বৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাটোক সূচায় । কিন্তু যদি এই ৰং আপেলৰ ৰসৰ নিচিনা হয়, তেন্তে শৰীৰটো বিপদজনক পৰিস্থিতিৰ দিশে আগবঢ়াতো অনুমান কৰিব পাৰি । এই ৰঙৰ অৰ্থ হ’ল প্ৰস্ৰাৱ ঘনীভূত হৈ পৰিছে আৰু পাথৰ সৃষ্টি হ’বলৈ আৰম্ভ কৰিছে ৷
গৰমৰ দিনসমূহত দৈনিক ২.৫-৩ লিটাৰ পৰ্যন্ত পানী সেৱন কৰাটো বাঞ্ছনীয় । অৱশ্যে পানী খোৱাৰ সঠিক সময়টোও গুৰুত্বপূৰ্ণ । বৃক্কৰ পাথৰ সম্পৰ্কে এটা আচৰিত কথা এয়ে যে ই প্ৰায়ে নিশাৰ পৰাই গঠন হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে । শুই থকাৰ সময়ত শৰীৰত প্ৰস্ৰাৱ উৎপন্ন হৈ থাকে যদিও তৰল পদাৰ্থৰ অভাৱে ইয়াত থকা খনিজ পদাৰ্থৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি কৰিব পাৰে । ইয়াক প্ৰতিৰোধ কৰাৰ সহজ উপায় কি ? শোৱাৰ ঠিক আগতে এগিলাচ পানী খাব লাগে । ই এটা সৰু অভ্যাস, কিন্তু নিশাৰ সেই দীঘলীয়া সময়বোৰত যেতিয়া পাথৰ গঠন প্ৰক্ৰিয়া লাহে লাহে আৰম্ভ হয়, তেতিয়া ই প্ৰস্ৰাৱক যথেষ্ট পাতল কৰিব পাৰে ।
প্ৰকৃতিৰ ৰাসায়নিক প্ৰতিৰক্ষা: চাইট্ৰেট
যদি শৰীৰত পানীৰ অভাৱৰ ফলত বৃক্কত পাথৰ সৃষ্টি হয়, তেন্তে চাইট্ৰেট ইয়াৰ নিৰ্মূলকৰণৰ প্ৰাথমিক উপাদান হ’ব পাৰে । ইউৰ’লজিষ্টসকলে প্ৰায়ে এনেকুৱা চিকিৎসাৰ পৰামৰ্শ দিয়ে যিটো শুনাত আচৰিত হ’লেও ই এক ফলপ্ৰসূ চিকিৎসা পদ্ধতি, সেয়া হৈছে নেমুৰ পানী সেৱন কৰা ।

ছাইট্ৰাছ ফলত বিশেষকৈ নেমু আৰু চূণত চাইট্ৰেট থাকে, যাৰ ফলত প্ৰস্ৰাৱৰ ভিতৰত ৰাসায়নিক বাধাৰ সৃষ্টি হয় । চাইট্ৰেট প্ৰস্ৰাৱত কেলচিয়ামৰ লগত খাপ খাই পৰে ৷ ফলত কেলচিয়াম অক্সিলেটৰ লগত খাপ খাব নোৱাৰে আৰু বৃক্কৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ পৰ্যায়ৰ পাথৰ কেলচিয়াম-অক্সালেট পাথৰৰ সৃষ্টি হয় ।
সহজ পৰামৰ্শ
দৈনিক এগিলাচ পানীত প্ৰায় ৩০ মিলিলিটাৰ নেমু বা চূণৰ ৰস দিব । অৱশ্যে ইয়াত চেনি মিহলি নকৰিব ৷ অত্যধিক চেনি সেৱনে পাথৰ গঠনত সহায় কৰিব পাৰে ৷ গতিকে নেমু পানীয়ে হ’ল আটাইতকৈ ফলপ্ৰসূ চিকিৎসা ৷
গ্ৰীষ্মকালীন খাদ্য তালিকা
অৱশ্যে প্ৰচুৰ পৰিমাণে পানী সেৱন কৰাটোৱেই এই সমস্যাৰ একমাত্ৰ সমাধান নহয় । বৃক্কৰ পাথৰৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰা খাদ্য বিশেষজ্ঞসকলে গ্ৰীষ্মকালৰ খাদ্যাভ্যাসৰ বিষয়ে এক আকৰ্ষণীয় তথ্য দাঙি ধৰিছে । গৰমে কেৱল আমি খোৱাৰ পৰিমাণ সলনি কৰাই নহয়, আমি খোৱা আৰু পান কৰা বস্তুৰ ওপৰতো প্ৰভাৱ পেলায় ।
গৰমৰ দিনকেইটাত প্ৰায়ে এনে খাদ্য গ্ৰহণ কৰা উচিত নহয়, যিয়ে পাথৰৰ গঠনত সহায় কৰে ৷ যেনে - বাৰ্বিকিউ কৰা মাংস, নিমখীয়া জলপান, প্ৰচেছড খাদ্য আৰু মিঠা শীতল পানীয় । এই খাদ্যবোৰে বৃক্কৰ পুষ্টিবিদসকলে বিপাকীয় ট্ৰিগাৰ বুলি কোৱা পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে, যিবোৰ শৰীৰৰ ভিতৰত পাথৰ গঠনৰ বাবে অনুকূল ।
বৃক্কৰ স্বাস্থ্যৰ সন্দৰ্ভত কেলচিয়ামৰ বিষয়ে এটা প্ৰচলিত ভুল ধাৰণা আছে ৷ বহুতে বিশ্বাস কৰে যে বৃক্কত পাথৰ হোৱাৰ আশংকা থকা ব্যক্তিসকলে কেলচিয়াম সমৃদ্ধ খাদ্য একেবাৰে পৰিহাৰ কৰা উচিত । কিন্তু আচৰিত কথাটো হ’ল যে এই বিশ্বাসে আচলতে বৃক্কত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধিহে কৰিব পাৰে, কাৰণ ই পাচনতন্ত্ৰত নিহিত হৈ আছে ।
কেলচিয়াম আৰু অক্সালেট সমৃদ্ধ খাদ্য একেলগে গ্ৰহণ কৰিলে, যেনে - দৈৰ সৈতে জাম বা কটেজ চীজৰ সৈতে কচু খালে পাচনতন্ত্ৰত সহজে খাপ খায় । এবাৰ খাপ খোৱাৰ পিছত ই বৃক্কত প্ৰৱেশ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে মলৰ যোগেদি শৰীৰৰ পৰা বাহিৰ হয় । কিন্তু যদি কেলচিয়াম অবিহনে অক্সালেট সমৃদ্ধ খাদ্য খোৱা হয়, তেন্তে অক্সালেট সহজে তেজত প্ৰৱেশ কৰি শেষত বৃক্ক পায়গৈ, য’ত কেলচিয়ামৰ সৈতে মিলি পাথৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে । অৰ্থাৎ কেলচিয়াম সদায়ে সমস্যাৰ কাৰণ নহয় ।
ছ’ডিয়াম আৰু প্ৰটিন
গ্ৰীষ্মকালৰ আন এটা সন্তৰ্পণে অহা বিপদ হ’ল ছ’ডিয়াম । বৃক্কত থকা কেলচিয়ামৰ সৈতে নিমখৰ বিশেষ সম্পৰ্ক আছে । অধিক পৰিমাণৰ ছ’ডিয়াম সেৱনৰ ফলত বৃক্কই প্ৰস্ৰাৱৰ জৰিয়তে অধিক কেলচিয়াম বাহিৰ কৰে । তাৰ পিছত এই অতিৰিক্ত কেলচিয়ামে পাথৰ গঠনত সহায় কৰে ।
দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে গ্ৰীষ্মকালীন খাদ্যত প্ৰায়ে ছ’ডিয়ামৰ পৰিমাণ বেছি হয়, যেনে - হট ডগ, ঠাণ্ডা মাংস, পেকেটত ভৰোৱা জলপান, বাৰ্বিকিউ মেৰিনেটেড আৰু দীঘলীয়া ঘামচি ওলোৱা দিনটোৰ পিছত গভীৰ নিশা তৎক্ষণাত প্ৰস্তুত কৰিব পৰা নুডলছজাতীয় খাদ্য গ্ৰহণ । ইয়াৰে প্ৰত্যেকেই ছ’ডিয়ামৰ মাত্ৰা বৃদ্ধি কৰে, যাৰ ফলত নীৰৱে পাথৰ গঠনৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পায় ।
প্ৰতিদিনে ২৩০০ মিলিগ্ৰামতকৈ কম ছ’ডিয়াম গ্ৰহণ কৰক
যিটো বহুতে নিজৰ অজ্ঞাতে অধিক পৰিমাণত গ্ৰহণ কৰে ৷ প্ৰ’টিন গ্ৰহণেও শৰীৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে । খাদ্য বিশেষজ্ঞসকলে কেতিয়াবা প্ৰাণীৰ প্ৰ’টিনৰ ঠাইত উদ্ভিদভিত্তিক প্ৰ’টিন ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ পৰামৰ্শ দিয়ে ।
অদৃশ্য গ্ৰীষ্মকালীন মহামাৰী
বৃক্কৰ পাথৰৰ কথা খুব কমেইহে পোহৰলৈ আহে । এইক্ষেত্ৰত সংক্ৰামক ৰোগৰ ব্যাপক প্ৰভাৱ নাই আৰু ই দীৰ্ঘদিনীয়া ৰোগৰ পৰিণতিও নহয় । তথাপিও প্ৰতিবাৰে গ্ৰীষ্মকালত উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ লগে লগে হাস্পতালৰ জৰুৰীকালীন কক্ষবোৰ বিষত আক্ৰান্ত ৰোগীৰে ভৰি পৰে । যিখন দেশত গৰমৰ মাত্ৰা প্ৰায়ে ৪০ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছতকৈ অধিক হয়, সেইখন দেশত পানীলগাটো জনস্বাস্থ্যৰ সাধাৰণ সমস্যাত পৰিণত হয় ৷
তাপে আমাৰ শৰীৰৰ পানীৰ পৰিমাণ, খাদ্যাভ্যাস, বিপাকীয় ক্ৰিয়া আৰু শেষত আমাৰ বৃক্কৰ ভিতৰৰ ৰসায়ন সলনি কৰে । গ্ৰীষ্মকালীন সময়ত গ্ৰহণ কৰা সহজ উপায়বোৰ বিপদজনক নহয় যদিও পানীলগা, ছ’ডিয়াম সমৃদ্ধ জলপান, পানীৰ অভাৱ আদিয়ে বৃক্কত পাথৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি কৰিব পাৰে ।
ভাল খবৰটো এয়ে যে ইয়াৰ প্ৰতিৰোধমূলক ব্যৱস্থা ভবাতকৈ বহু সহজ -
- পৰ্যাপ্ত পৰিমাণে পানী সেৱন কৰক ৷
- প্ৰস্ৰাৱৰ ৰং পৰীক্ষা কৰক ।
- খাদ্যতালিকাত নেমু অন্তৰ্ভুক্ত কৰক ৷
- কেলচিয়ামক অক্সালেটসমৃদ্ধ খাদ্যৰ সৈতে সংযুক্ত কৰক ।
- ছ’ডিয়াম নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখক ।
লগতে পঢ়ক: ইনছুলিন প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা কেতিয়া গঢ়ি উঠে ?

