লেন্সেট কাউণ্টডাউন ৰিপৰ্ট ২০২৫: জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ভয়াৱহ প্ৰভাৱ জনস্বাস্থ্যত, শংকিত ভাৰত

জলবায়ু পৰিৱৰ্তন বিশ্বৰ বাবে এক ডাঙৰ ভাবুকি হৈ পৰিছে ৷ প্ৰখ্যাত চিকিৎসা আলোচনী ‘লেন্সেট’ই প্ৰকাশ কৰিছে কাউণ্টডাউন ৰিপৰ্ট (Lancet Countdown 2025) ৷ ১২৮ জন বিশেষজ্ঞই প্ৰস্তুত কৰা এই প্ৰতিবেদনত আচৰিত ধৰণৰ তথ্য উন্মোচিত হৈছে ৷ নব্বৈৰ দশকৰ পৰা গৰমৰ ফলত হোৱা মৃত্যুৰ সংখ্যা ৬৩ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে ৷ ২০১২-২১ চনৰ ভিতৰত গৰমৰ দৰে কাৰণত প্ৰতি বছৰে গড়ে ৫.৪৬ লাখ লোকৰ মৃত্যু হৈছিল ৷ জলবায়ু পৰিৱৰ্তন স্বাস্থ্য সংকট বুলি স্পষ্ট কৰি দিছে বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাই ৷ বৰষুণ, খৰাং, মহামাৰী বাঢ়িছে ৷

২০২৪ চনত প্ৰাক-ঔদ্যোগিক স্তৰতকৈ গড় উষ্ণতা ১.৫ ডিগ্ৰী চেলছিয়াছ বেছি আছিল ৷ গড়ে প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে ১৬ দিন বিপদজনক গৰমৰ সন্মুখীন হৈছিল ৷ কেঁচুৱা আৰু বৃদ্ধসকলে ২০ দিনতকৈ অধিক সময় অত্যন্ত গৰমৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল ৷ অত্যধিক গৰমৰ বাবে ৬৪০ বিলিয়ন কৰ্মঘণ্টা হেৰুৱাবলগীয়া হয় ৷ ইয়াৰ ফলত ১.০৯ ট্ৰিলিয়ন ডলাৰ (প্ৰায় ৯১ লাখ কোটি টকা) উৎপাদনশীলতাৰ ক্ষতি হয় ৷ ২০২৪ চনত ৬১ শতাংশ ভূমি ভয়াৱহ খৰাঙৰ ফলত ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছিল ৷ ১৯৫০ চনৰ গড় হিচাপতকৈ ২৯৯ শতাংশ বেছি ৷ বনজুইৰ ফলত ১৫৪ হাজাৰ লোকৰ মৃত্যু হয় ৷ ডেংগুৰ দৰে ৰোগ বিয়পি পৰিছে ৷

চৰকাৰে ২০২৩ চনত জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ওপৰত ৯৫৬ বিলিয়ন ডলাৰ (৮০ লাখ কোটি টকা) ৰাজসাহায্য আগবঢ়াইছিল ৷ এয়া ১৫খন দেশৰ স্বাস্থ্য বাজেটতকৈও অধিক ৷ দ্য লেন্সেট কাউণ্টডাউনৰ কাৰ্যবাহী সঞ্চালিকা ডাঃ মেৰিনা ৰোমানেলোৱে কয় যে, আমি জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰি নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰিব লাগিব ৷ ইয়াৰ ফলত প্ৰতি বছৰে এক কোটি লোকৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিব পৰা যাব ৷

বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থাৰ সহকাৰী সঞ্চালক প্ৰধান ডাঃ জেৰেমি ফাৰাৰে কয় যে জলবায়ু সংকট স্বাস্থ্য সংকট ৷ জলবায়ুৰ প্ৰতিটো বৃদ্ধিয়ে জীৱন আৰু জীৱিকাৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায় ৷ চৰকাৰী অমনযোগিতাৰ ফলত বাবে লাখ লাখ লোকৰ মৃত্যু হৈছে ৷ বিশুদ্ধ বায়ু, স্বাস্থ্যকৰ খাদ্য আৰু শক্তিশালী ব্যৱস্থাই কোটি কোটি লোকৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিব পাৰে ৷ এই প্ৰতিবেদন COP 30 (ব্ৰাজিল, নৱেম্বৰ)ৰ পূৰ্বে চৰকাৰসমূহৰ বাবে এক সতৰ্কবাণী ৷

হিটৱেভৰ দিনসমূহৰ বাৰ্ষিক গড় (Image courtesy Lancet)

ভাৰতত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱ

ডাঃ জেৰেমি ফাৰাৰে আৰু কয় যে, বিশ্বজুৰি বৰষুণ, খৰাং আৰু মহামাৰী বৃদ্ধি পাইছে ৷ মানুহৰ ভুলৰ ফলত সেউজ গৃহ গেছ উৎপন্ন হয় ৷ চৰকাৰে ৰাজসাহায্য নিৰ্মূল কৰি নবীকৰণযোগ্য ইন্ধন গ্ৰহণ কৰিব লাগিব ৷ অন্যথা অধিক মৃত্যু হোৱাটো নিশ্চিত ৷ এই প্ৰতিবেদনত বিশ্বৰ নেতাসকলক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে ৷ ভাৰততো ইয়াৰ প্ৰভাৱ ভয়াৱহ ৷ চৰকাৰসমূহে তৎকালীন ব্যৱস্থা ল’ব লাগিব ৷ মানুহে সাৱধানতা অৱলম্বন কৰিব লাগিব ৷ এই সংকটটোৱেই যেন মানৱতাৰ সন্মুখত আটাইতকৈ ডাঙৰ ভাবুকি ৷

কৰ্মসংস্থাপন আৰু আয়ৰ ক্ষতি

বৰ্ধিত উত্তাপৰ ফলত ভাৰতত যথেষ্ট অৰ্থনৈতিক লোকচান হৈছে ৷ তাপ সম্পৰ্কীয় কৰ্ম অক্ষমতাই দেশৰ অৰ্থনীতিৰ ওপৰত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰত্যক্ষ আৰ্থিক বোজাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে ৷ ২০২৪ চনত গৰমৰ বাবে মুঠ ২৪৭ বিলিয়ন সম্ভাৱ্য কৰ্মঘণ্টা হেৰুৱাইছিল ৷ ১৯৯০-১৯৯৯ চনৰ তুলনাত এই সংখ্যা ১২৪% বেছি ৷ এই কৰ্ম ক্ষমতা হেৰুৱাৰ ফলত কেৱল ২০২৪ চনত ১৯৪ বিলিয়ন মাৰ্কিন ডলাৰৰ সম্ভাৱ্য আয়ৰ লোকচান বুলি অনুমান কৰা হৈছে ৷ মুঠ শ্ৰমিকৰ ক্ষতিৰ ৬৬% কৃষি খণ্ডই অৰিহণা যোগাইছিল ৷ নিৰ্মাণ খণ্ডত ২০% লোকচান ৰেকৰ্ড কৰা হৈছে ৷ বাহিৰৰ কামৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল খণ্ডসমূহেই আটাইতকৈ বেছি ক্ষতিগ্ৰস্ত হৈছে ৷

উত্তপ্ত বতাহ তথা হিট ষ্ট্ৰোকে কাঢ়িছে প্ৰাণ

প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে, ২০২৪ চনত ভাৰতৰ লোকসকলে গড়ে ১৯.৮ দিন গৰমৰ ঢৌৰ সন্মুখীন হৈছিল ৷ ইয়াৰে ৬.৬ দিন জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত হৈছিল ৷ গৰমৰ বাহিৰেও ভাৰতে কেইবাটাও স্বাস্থ্যজনিত বিপদ আৰু পৰিৱেশৰ ভাৰসাম্যহীনতাৰ সন্মুখীন হৈছে ৷ ২০২০ চনৰ পৰা ২০২৪ চনৰ ভিতৰত ভাৰতত বছৰি গড়ে প্ৰায় ১০,২০০ লোকৰ মৃত্যু বনজুইৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা পি এম ২.৫ প্ৰদূষণৰ সৈতে জড়িত আছিল, যিটো ২০০৩-২০১২ চনৰ তুলনাত ২৮ শতাংশ বৃদ্ধি ৷ জলবায়ু সীমিত মহজনিত ডেংগু জ্বৰৰ সংক্ৰমণ ক্ষমতা ১৯৫১-১৯৬০ চনৰ তুলনাত ২০১৫-২০২৪ চনৰ পৰা ৩১.৩ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে ৷

খাদ্যৰ অসুৰক্ষিততা আৰু খাদ্যৰ নাটনি

বৃদ্ধি পোৱা গৰম আৰু খৰাং পৰিস্থিতিৰ বাবে ২০২৩ চনত অতিৰিক্ত ৮.৩১ নিযুত লোকে মধ্যমীয়া বা গুৰুতৰ খাদ্যৰ অসুৰক্ষিততা আৰু খাদ্যৰ নাটনিৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল ৷ইয়াৰ ফলত দেশৰ পুষ্টিৰ পৰিস্থিতি আৰু অধিক ভয়াৱহ হৈ পৰিছিল ৷

বিশ্বজুৰি নগৰ অঞ্চলত গছ-গছনি আৰু পানী থকা স্থানৰ কভাৰেজ (Image courtesy Lancet)

চহৰসমূহত সেউজীয়া আৱৰণ আৰু বনাঞ্চল ধ্বংস হ্ৰাস পোৱা চহৰসমূহে দ্ৰুতগতিত সেউজ ভূমি হেৰুৱাইছে, যিয়ে তাপ হ্ৰাস কৰাত আৰু বায়ুৰ গুণাগুণ উন্নত কৰাত সহায় কৰে ৷ ২০১৫ চনৰ পৰা ২০২৪ চনলৈ ভাৰতৰ নগৰ অঞ্চলৰ গড় সেউজ ভূমিৰ পৰিমাণ ৩.৬ শতাংশ হ্ৰাস পাইছে ৷ গ্ল’বেল ফৰেষ্ট ৱাচ (GFW)ৰ তথ্য অনুসৰি, ২০২৩ চনত ১ লাখ ৪৩ হাজাৰ হেক্টৰ লোকচানকে ধৰি ২০০০ চনৰ পৰা ২০২৩ চনলৈ ভাৰতে ২৩.৩ কোটি হেক্টৰ গছৰ আৱৰণ হেৰুৱাব বুলি প্ৰকল্প কৰা হৈছে, যাৰ ফলত গছৰ আৱৰণ মুঠ ৬ শতাংশ হ্ৰাস পাব ৷ এই ক্ষতিৰ মূল কাৰণ হ’ল কৃষি সম্প্ৰসাৰণ, নগৰায়ন, ঔদ্যোগীকৰণ, আৰু খনন কাৰ্য্যকলাপ ৷

স্বচ্ছ শক্তি উন্নয়নে একমাত্ৰ সমাধান নেকি ?

এই গুৰুতৰ প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ মাজতে স্বচ্ছ শক্তি খণ্ডত ভাৰতৰ অগ্ৰগতিয়ে আশাৰ ৰেঙণি আগবঢ়াইছে ৷ ২০২৩ চনত স্বচ্ছ শক্তি উন্নয়নে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন (জিডিপি) বৃদ্ধিত প্ৰায় ৫ শতাংশ অৰিহণা যোগাইছিল ৷ ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে স্বচ্ছ শক্তি গ্ৰহণ কৰিলে স্বাস্থ্যৰ উন্নতি হোৱাই নহয় অৰ্থনৈতিক লাভো আহিব পাৰে ৷

উষ্ণতাৰ ফলত সমগ্ৰ বিশ্বত সৰ্বমুঠ মৃত্যুৰ গড় শতাংশ (Image courtesy Lancet)

স্বচ্ছ শক্তি উন্নয়ন খণ্ড হৈছে এনে এক ক্ষেত্ৰ যিয়ে পৰিৱেশ অনুকূল, নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস যেনে সৌৰশক্তি, বায়ু শক্তি, জলবিদ্যুৎ, ভূতাপীয় শক্তি, আৰু পাৰমাণৱিক শক্তিৰ উৎপাদন, উন্নয়ন আৰু ব্যৱহাৰৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে ৷ এই খণ্ডৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ ব্যৱহাৰ হ্ৰাস কৰা, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন হ্ৰাস কৰা, আৰু বহনক্ষম আৰু সুৰক্ষিত ভৱিষ্যতৰ বাবে স্বচ্ছ শক্তি সৃষ্টি কৰা ৷

অধ্যয়নটোৱে সকীয়াই দিছে

এই অধ্যয়নে সকিয়াই দিছে যে, পৃথিৱীখনে তাপ আৰু আৰ্দ্ৰতা সীমাৰ কাষ চাপিছে য’ত শৰীৰে নিজকে সোনকালে ঠাণ্ডা কৰিব নোৱাৰে ৷ এনে অৱস্থাত অলপ সময়ৰ বাবে গৰমৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলেও অংগ বিকল বা মৃত্যু ঘটিব পাৰে ৷ ২০০০ চনৰ পৰা লেটিন আমেৰিকাত গৰমৰ ফলত হোৱা মৃত্যু দুগুণতকৈও অধিক হৈছে ৷ বহু কম আৰু মধ্যম আয়ৰ দেশসমূহে নিৰ্ভৰযোগ্য শীতল ব্যৱস্থা, অনাময় ব্যৱস্থা বা আগতীয়া সতৰ্কবাণীৰ আন্তঃগাঁথনিৰ অবিহনে একে ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰিছে ৷

লগতে পঢ়ক