ETV Bharat / health

এফএছএছএআয়ে নিষিদ্ধ কৰিলে ফল-মূল পকাবলৈ ব্য়ৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইড

প্ৰাকৃতিকভাৱে নে কৃত্ৰিমভাৱে পকিছে কেনেদৰে জানিব ? কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ ব্য়ৱহাৰত অসন্মতি প্ৰকাশ এফএছএছএআইৰ ।

calcium carbide completely banned for fruit ripening
ফল পকিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইড সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ (GETTY IMAGES)
author img

By ETV Bharat Assamese Team

Published : April 18, 2026 at 2:37 PM IST

8 Min Read
Choose ETV Bharat

আপুনি খোৱা ফল-মূল কিমান নিৰাপদ ? এতিয়া বজাৰত উপলব্ধ ফল-মূলবোৰ শৰীৰৰ বাবে উপকাৰী নে ক্ষতিকাৰক সেই বিষয়ে জ্ঞাত নে ? শেহতীয়াভাৱে ফল-মূলত অত্য়ধিক পৰিমাণে ব্য়ৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ দৰে বিপজ্জনক ৰাসায়নিক পদাৰ্থক লৈ উদ্বেগ প্ৰকাশ কৰিছে ভাৰতীয় খাদ্য সুৰক্ষা আৰু মান প্ৰাধিকৰণে ।

আম, কল, অমিতাকে আদি কৰি বহু ফল কৃত্ৰিমভাৱে পকিবলৈ ব্য়ৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইডে শৰীৰৰ কিমান ক্ষতিসাধন কৰে সেয়া জানিলে আপুনিও হ'ব আচৰিত । কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ ব্য়ৱহাৰত তীব্ৰ অসন্মতি প্ৰকাশ কৰি এচিটিলিন গেছৰ ব্যৱহাৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছে । এই অবৈধ কাৰ্যকলাপৰ প্ৰতিৰোধ আৰু জনস্বাস্থ্য সুৰক্ষিত কৰিবলৈ সকলো ৰাজ্যৰ খাদ্য সুৰক্ষা বিষয়াক পৰিদৰ্শনৰ লগতে অবৈধ ফল পকোৱা এজেণ্টৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছে ।

calcium carbide completely banned for fruit ripening
ফল পকিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইড সম্পূৰ্ণৰূপে নিষিদ্ধ (ETV Bharat)

এফএছএছএআয়ে পুনৰ স্পষ্ট কৰি দিছে যে কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ ব্যৱহাৰ ইতিমধ্য়ে কঠোৰভাৱে নিষিদ্ধ কৰা হৈছে । এই ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ অত্য়াধিক ব্য়ৱহাৰৰ ফলত স্বাস্থ্যজনিত গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে বুলি সকীয়াই দিছে । কেলচিয়াম কাৰ্বাইড পানীৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিলে নিৰ্গত হোৱা এচিটিলিন গেছত আৰ্ছেনিক আৰু ফছফৰাছৰ দৰে বিষাক্ত মৌল থাকে । এফএছএছএআয়ে কয় যে এই ব্যৱস্থাটো প্ৰয়োজনীয় । কিয়নো এই বিষাক্ত মৌল দীৰ্ঘদিন ধৰি সেৱন কৰিলে বমিৰ লগতে ডায়েৰিয়া, বুকুৰ বিষ, কেন্সাৰ আদি বিপজ্জনক ৰোগ হোৱাৰ আশংকা থাকে ।

কৰ্কট ৰোগ সৃষ্টি কৰিব পাৰে :

ফল পকাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইডত থাকি যোৱা আৰ্ছেনিকৰ পৰিমাণে কৰ্কট ৰোগ সৃষ্টি কৰা বুলি প্ৰমাণিত হৈছে । অৰ্থাৎ বছৰ বছৰ ধৰি সংস্পৰ্শলৈ আহিলে কৰ্কট ৰোগ হ’ব পাৰে । ছালৰ ঘাঁ বা আভ্যন্তৰীণ অংগত কৰ্কট ৰোগ হোৱাৰ আশংকা থাকে । জীৱ-জন্তুৰ ওপৰত কৰা অধ্যয়নতো প্ৰজনন ক্ষমতাৰ ক্ষতি হোৱা দেখা গৈছে । পুৰুষৰ ক্ষেত্ৰত হৰম’নৰ ভাৰসাম্যহীনতা আৰু প্ৰজনন সমস্যা দেখা গৈছে । সঘনাই উশাহ ল’লে বা গ্ৰহণ কৰিলে হাওঁফাওঁ দুৰ্বল হৈ পৰে । ফলত দীৰ্ঘদিনীয়া ব্ৰংকাইটিছ হোৱাৰ আশংকাও নুই কৰিব নোৱাৰি ।

স্নায়ুতন্ত্ৰত পোনপটীয়াকৈ প্ৰভাৱ পৰে :

কেলচিয়াম কাৰ্বাইডত থকা বিষাক্ত যৌগই স্নায়ুতন্ত্ৰক পোনপটীয়াকৈ আক্ৰমণ কৰে । কেলচিয়াম কাৰ্বাইডেৰে ৰন্ধা-বঢ়াৰ পাৰ্শ্বক্ৰিয়াৰ ভিতৰত তাৎক্ষণিক লক্ষণ যেনে তীব্ৰ মূৰৰ বিষ আৰু মূৰ ঘূৰোৱা হ'ব পাৰে । এনে হ'লে আপুনি মূৰ ঘূৰোৱা অনুভৱ কৰিব পাৰে । ফলত সাধাৰণ কামবোৰো কঠিন হৈ পৰে । এনে হোৱাৰ ফলত মগজুত প্ৰভাৱ পেলোৱা স্নায়ুজনিত ক্ষতিৰ সম্ভাৱনা বৃদ্ধি পাব পাৰে ।

স্মৃতিশক্তিত প্ৰভাৱ পেলাব পাৰে :

নিয়মীয়াকৈ কৃত্ৰিমভাৱে পকা ফল সেৱন কৰিলে মেজাজ বা আভ্য়ন্তৰীণ মানসিক অৱস্থাৰ পৰিৱৰ্তন হোৱাৰো আশংকা থাকে । এনে হ'লে মানুহে অধিক খিংখিঙীয়া বা অস্থিৰ অনুভৱ কৰিব পাৰে । তাতোকৈ চিন্তনীয় কথাটো হ’ল যে অবিৰতভাৱে সেৱন কৰিলে ক্ৰমান্বয়ে স্মৃতিশক্তিৰ সমস্যাৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে । আৰ্ছেনিক আৰু ফছফৰাছৰ অৱশিষ্ট ৰেখাই বিশেষভাৱে মগজুৰ কোষক প্ৰভাৱিত কৰে । এই নিউৰ’টক্সিক যৌগবোৰে মস্তিস্কৰ স্বাভাৱিক কাৰ্যত বাধা পৰ্দান কৰে । স্নায়ুৰ ক্ষতি হ'লে এনে সমস্য়াৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাবলৈ হ'লে দীঘলীয়া সময়ৰ প্ৰয়োজন হয় । তদুপৰি উপশম লাভ নকৰিলে ক্ষতি স্থায়ী হ’ব পাৰে ।

পেট আৰু অন্ত্ৰত প্ৰভাৱ পেলায় :

কৃত্ৰিমভাৱে পকা ফল বেছিকৈ খালে পেট আৰু অন্ত্ৰত প্ৰভাৱ পেলায় । কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ এটা সাধাৰণ পাৰ্শ্বক্ৰিয়া হ’ল পেটৰ তীব্ৰ বিষ । এই বিষ প্ৰায়ে নষ্ট হোৱা ফল খোৱাৰ কেইঘণ্টামানৰ ভিতৰতে আৰম্ভ হয় । পেটৰ বিষৰ লগত প্ৰায়ে বমি আৰু বমি হয় । পাচনতন্ত্ৰই স্বাভাৱিকতে বিষাক্ত পদাৰ্থবোৰ নাইকিয়া কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে । শৰীৰৰ পৰা ক্ষতিকাৰক ৰাসায়নিক পদাৰ্থবোৰ সোনকালে আঁতৰোৱাৰ প্ৰয়াসত ডায়েৰিয়া হয় ।

কেলচিয়াম কাৰ্বাইড কিয় ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?

ফলৰ পৰা প্ৰাকৃতিকভাৱে ইথিলিন গেছ নিৰ্গত হয় বাবেপকা প্ৰক্ৰিয়া ত্বৰান্বিত হয়; কিন্তু পকা ফলৰ বজাৰৰ চাহিদা পূৰণ কৰিবলৈ (বতৰতেই হওক বা অকালতে হওক) কিছুমান যোগানকাৰীয়ে প্ৰক্ৰিয়াটো ক্ষিপ্ৰ কৰিবলৈ কাৰ্বাইড ব্যৱহাৰ কৰে । যেতিয়া কেলচিয়াম কাৰ্বাইড আৰ্দ্ৰতাৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে তেতিয়া ই এচিটিলিন গেছ উৎপন্ন কৰে । এই গেছে ইথিলিনৰ দৰে কাম কৰি পকা প্ৰক্ৰিয়া ত্বৰান্বিত কৰে । এই প্ৰক্ৰিয়াটো নিৰাপদ বুলি ভাবিলেও অৱশ্যে ফল পকিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা কেলচিয়াম কাৰ্বাইড বিশুদ্ধ আৰু নিৰাপদ নহয় । বাণিজ্যিক গ্ৰেডৰ কেলচিয়াম কাৰ্বাইডত সাধাৰণতে আৰ্ছেনিক আৰু ফছফৰাছ যৌগ কম পৰিমাণে থাকে বাবে গুণাগুণ হ্ৰাস কৰে আৰু শেষত স্বাস্থ্যৰ বাবে বিপদৰ সৃষ্টি কৰে।

প্ৰাকৃতিকভাৱে ফল পকোৱাটো কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ ?

এফএছএছএআয়ে বিষয়াসকলক ফলৰ বজাৰ আৰু গুদামসমূহ অহৰহ নিৰীক্ষণ কৰিবলৈ আৰু কৃত্ৰিম পদ্ধতিৰ পৰিৱৰ্তে সীমিত পৰিমাণৰ প্ৰাকৃতিক বা নিৰাপদ ইথিলিন গেছৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰিবলৈ কৈ আহিছে । গ্ৰাহকসকলকো ফল ক্ৰয় কৰাৰ সময়ত সাৱধানতা অৱলম্বন কৰাৰ লগতে অদ্ভুত ৰং বা গোন্ধ থকা ফলৰ পৰা সাৱধান হ’বলৈ আহ্বান জনোৱা হৈছে ।

নিয়ম উলংঘা কৰা বিক্ৰেতাসকলৰ বিৰুদ্ধে জৰিমনা আৰু অনুজ্ঞাপত্ৰ বাতিল কৰাকে ধৰি কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে চৰকাৰে । খাদ্য সুৰক্ষা আৰু গুণগত মানৰ নিয়ম ২০১১ৰ অধীনত ফল-মূল বিশেষকৈ আম, কল, অমিতা সংৰক্ষণৰ বাবে সাধাৰণতে ‘মছলা’ নামেৰে জনাজাত কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ ব্যৱহাৰ কঠোৰভাৱে নিষিদ্ধ।

প্ৰাকৃতিকভাৱে নে কৃত্ৰিমভাৱে পকিছে কেনেদৰে জানিব ?

পকা ফল কেৱল মিঠাই নহয়, পুষ্টিকৰ উপাদানৰে সমৃদ্ধ । প্ৰাকৃতিকভাৱে পকিলে শৰ্কৰা, আঁহ, ভিটামিন, এণ্টিঅক্সিডেণ্টৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পায় । কৃত্ৰিমভাৱে পকিলে এই প্ৰক্ৰিয়া বন্ধ হৈ পৰে । কৃত্ৰিমভাৱে পকা ফলত আঁহৰ পৰিমাণ কম থাকে আৰু ইয়াৰ ফলত ভিটামিন চি আৰু অন্যান্য অণুপুষ্টিকৰ উপাদানো কম হ’ব পাৰে।

কোষক ক্ষতিৰ পৰা ৰক্ষা কৰা এন্টিঅক্সিডেন্টৰ বিকাশ লেহেমীয়া হয় । এই শক্তিশালী যৌগবোৰ প্ৰাকৃতিকভাৱে গঠন হ’বলৈ সময় লাগে । কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ ব্যৱহাৰে এণ্টিঅক্সিডেণ্টৰ সঠিক বিকাশত বাধা জন্মায়। কৃত্ৰিমভাৱে পকা ফলৰ আকাৰো হয় বেলেগ । প্ৰাকৃতিকভাৱে পকিলে কঠিনতা আৰু কোমলতাৰ সঠিক ভাৰসাম্য সৃষ্টি কৰে । ৰন্ধা-বঢ়াত ব্যৱহাৰ কৰা কাৰ্বাইডে প্ৰায়ে ফলৰ কিছুমান অংশ অতি কোমল কৰে । আনহাতে কিছুমান অংশ কঠিন হৈ থাকে।

কৃত্ৰিমভাৱে পকা যিকোনো ফল পৰিহাৰ কৰিব লাগে। লেব পৰীক্ষণ আটাইতকৈ সঠিক হ'লেও, আপুনি ঘৰতে কৰিব পৰা কিছুমান সহজ পৰীক্ষা আছে...

যদি ফলৰ ৰং বেছি চিকচিকিয়া বা একেধৰণৰ হয় তেন্তে কৃত্ৰিমভাৱে পকিছে। খোলাৰ তলত বাদামী বা ক’লা দাগ চাব লাগে । ই কাৰ্বাইডৰ সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ ফলত ৰাসায়নিকভাৱে জ্বলি যোৱাৰ ইংগিত দিয়ে ।

  • প্ৰাকৃতিকভাৱে পকা ফলৰ সুগন্ধি অনন্য, মিঠা, আৰু সুখদায়ক । এই সুগন্ধি ফলৰ প্ৰকাৰ অনুসৰি ভিন্ন হয় আৰু ইয়াৰ পৰা বুজা যায় যে ফল খাবলৈ পকিছে।
  • প্ৰাকৃতিকভাৱে পকা ফলৰ সোৱাদ মিঠা, ৰসাল আৰু সোৱাদযুক্ত ৷ কাৰণ ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক শৰ্কৰা সম্পূৰ্ণৰূপে বিকশিত হয় ।
  • প্ৰাকৃতিকভাৱে পকা ফল চিনাক্ত কৰাৰ এটা ডাঙৰ আৰু সহজ উপায় হ’ল লাহে লাহে টিপিব । মৃদু চাপত ই সমানে কোমল অনুভৱ কৰিব । যদি আপুনি টিপি দিয়ে আৰু আঙুলিৰ ছাপ গভীৰ হয় বা ফলটো চেপেটা অনুভৱ হয়, তেন্তে ৰাসায়নিক পদাৰ্থ ব্যৱহাৰ কৰি ই অতি সোনকালে পকাইছে ।
  • ফলবোৰ পানীত দিলে প্ৰাকৃতিকভাৱে পকা ফল সাধাৰণতে ডুব যায় । আনহাতে ৰাসায়নিকভাৱে পকা ফল পানীৰ ওপৰত ওপঙি থাকে।
  • মুখত ৰাসায়নিক সোৱাদ বা ডিঙিৰ পিছফালে জ্বলা-পোৰা হোৱাটো মিশ্ৰণৰ লক্ষণ ।

ইথিলিন গেছৰ ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো এফএছএছএআইৰ কঠোৰ নিৰ্দেশনা :

কৰ্তৃপক্ষৰ দৃষ্টিগোচৰ হৈছে যে একাংশ খাদ্য ব্যৱসায় অপাৰেটৰ (এফ বি অ’) আৰু আন কিছুমানে ইথিলিন দ্ৰৱত পোনপটীয়াকৈ ফল-মূল ডুবাই ৰাখিছে । এফএছএছএ আইৰ নিৰ্দেশনা অনুসৰি ফল-মূল বা শাক-পাচলি ইথিলিনৰ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ অহাটো অবৈধ (সেয়া পাউদাৰ বা তৰল ৰূপতেই হওক)। ইতিমধ্যে কৰ্তৃপক্ষই ইথিলিন গেছৰ নিৰাপদ ব্যৱহাৰ সন্দৰ্ভত স্পষ্ট নিৰ্দেশনা জাৰি কৰিছে, যিবোৰ মানি চলিব লাগিব যাতে গ্ৰাহকৰ স্বাস্থ্যৰ লগত আপোচ নহয় । এছএছএ আইৰ মতে ইথিলিন গেছ নিৰাপদ, কেলচিয়াম কাৰ্বাইডৰ দৰে নহয় (যিটো অতি বিপজ্জনক); কিন্তু ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ নিয়ম অতি কঠোৰ।

লগতে পঢ়ক:শৰীৰৰ এই ছটা অংগত কেন্সাৰে পোন প্ৰথমে বাহ লয়; হুৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিবেদন

ডায়েবেটিছত আক্ৰান্তৰ খাদ্য তালিকা কেনে হ'ব লাগে ? কি কয় ডায়েবেটোল'জিষ্টে

(অস্বীকাৰ: এই ৱেবছাইটত আপোনাক প্ৰদান কৰা সকলো স্বাস্থ্য তথ্য আৰু চিকিৎসা পৰামৰ্শ কেৱল আপোনাৰ তথ্যৰ বাবে । আমি এই তথ্য বৈজ্ঞানিক গৱেষণা, অধ্যয়ন, চিকিৎসা আৰু স্বাস্থ্য পেছাদাৰী পৰামৰ্শৰ ভিত্তিত প্ৰদান কৰিছো, কিন্তু সেইবোৰৰ ওপৰত কাম কৰাৰ আগতে আপুনি আপোনাৰ ব্যক্তিগত চিকিৎসকৰ পৰামৰ্শ লোৱাটো মংগলজনক।)