সংগীতৰ মাধ্যমৰে শিক্ষা, সকলো কষ্ট সামৰি শিক্ষাৰ্থীৰ ভৱিষ্যত গঢ়াত ব্যস্ত এজন শিক্ষক

গয়া(বিহাৰ): বিহাৰৰ চৰকাৰী বিদ্যালয়সমূহত শিক্ষাৰ্থীৰ উপস্থিতিৰ হাৰ তেনেই কম ৷ যাৰ বাবে প্ৰায়ে উত্থাপন হয় প্ৰশ্নৰ ৷ এই হাৰ বৃদ্ধিৰ বাবে অব্যাহত আছে প্ৰচেষ্টা ৷

ৰাজ্যখনত গ্ৰহণ কৰা ‘‘স্কুল চলে হম অভিযান’’ সফল কৰি তোলাৰ বাবে গয়াৰ এগৰাকী চৰকাৰী শিক্ষকে লৈছে এক অনন্য পদক্ষেপ । শিক্ষক ইমৰোজ আলীয়ে পবিত্ৰ ৰমজান মাহৰ ৰোজা ৰখাৰ পিছতো নিজৰ কষ্ট একাষৰীয়া কৰি ধাৰাবাহিকভাৱে অভিযান অব্যাহত ৰাখি গাঁওখন ইমূৰৰ পৰা সিমূৰলৈ ঘূৰি ফুৰিছে । তেওঁৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ ফলতে বিদ্যালয়ত শিক্ষাৰ্থীৰ উপস্থিতি পূৰ্বৰ তুলনাত বৃদ্ধি পাইছে ।

সংগীতৰ মাধ্যমৰে শিক্ষা (ETV Bharat)

সংগীতৰ জৰিয়তে চিন্তাধাৰা সলনি কৰাৰ এক অনন্য প্ৰয়াস

আমাছ ব্লকৰ কোৰমাথু গাঁৱৰ মহাদলিত টোলা প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ৰ শিক্ষক ইমৰোজ আলী । ২৫০ ঘৰৰো অধিক লোকে বাস কৰা কোৰমাথু নামৰ গাঁওখনত তিনিখনকৈ প্ৰাথমিক বিদ্যালয় আছে ৷ ইয়াৰে এখন মহাদলিত টোলাত অৱস্থিত ।

মহাদলিত টোলাত ৮০ টাতকৈও অধিক পৰিয়ালে বাস কৰে ৷ পূৰ্বে অভিভাৱকসকলে সন্তানক স্কুললৈ পঠিয়াবলৈ অনিহা প্ৰকাশ কৰিছিল যদিও ইমৰোজে সংগীতৰ মাধ্যমৰে সকলোৰে মানসিকতা সলনি কৰিবলৈ সক্ষম হয় । শিক্ষকগৰাকীৰ সংগীতৰ সূত্ৰ বৰ্তমান জনপ্ৰিয় হৈ পৰা দেখা গৈছে ৷

১৩৮ গৰাকী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ নামভৰ্তি

কোৰমাথু প্ৰাথমিক বিদ্যালয়ত প্ৰায় ১৩৮ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নামভৰ্তি কৰে ৷ অৱশ্যে বিদ্যালয়খনত মাত্ৰ পাঁচজন শিক্ষকহে কৰ্মৰত । পূৰ্বে বিদ্যালয়খনত দৈনিক ৩০-৪০ জন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰহে উপস্থিতি আছিল । দুবছৰ পূৰ্বে বিদ্যালয়খনত ১০০ জনতকৈও কম ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে নামভৰ্তি কৰিছিল যদিও বৰ্তমান শিক্ষাগ্ৰহণৰ পৰিৱেশ সলনি হৈছে ।

শিক্ষকজনে তৈয়াৰ কৰা ছাত্ৰৰ দলটো (ETV Bharat)

নামভৰ্তি আৰু উপস্থিতি দুয়োটা বৃদ্ধি

পূৰ্বৰ তুলনাত বিদ্যালয়খনত নামভৰ্তি আৰু শিক্ষাৰ্থীৰ উপস্থিতি দুয়োটাই বৃদ্ধি পাইছে ৷ ইমৰোজ আলীৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ ফলত বিদ্যালয়খনত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ শৈক্ষিক আচৰণৰ পৰিৱৰ্তন ঘটিছে বুলি প্ৰধান শিক্ষকৰ লগতে অন্যান্য শিক্ষকসকলে বিশ্বাস কৰে ।

বাদ্যযন্ত্ৰৰ মাধ্যমৰে শাস্তি

প্ৰধান শিক্ষক সুৰেশ চৌধুৰীয়ে জানিবলৈ দিয়া মতে শিক্ষক ইমৰোজ আলীয়ে স্কুললৈ নহা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ সন্মুখত বাদ্যযন্ত্ৰ বজাই শাস্তি দিয়ে ৷ এই শাস্তিক ‘‘আদৰণি শাস্তি’’ আখ্যা দিয়া হৈছে ৷ শিক্ষাৰ্থী আৰু অভিভাৱকক বিদ্যালয়ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি সোঁৱৰাই দিবলৈ শিক্ষকজনে সংগীতৰ ব্যৱহাৰ কৰে ।

এই অনন্য পদক্ষেপে কেৱল ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক মনোৰঞ্জন দিয়াই নহয়, বৰং অভিভাৱকসকলৰ মাজতো সজাগতা বৃদ্ধি কৰিছে । কেতিয়াবা মাক-দেউতাকে নিজে স্কুলত উপস্থিত হৈ কয়, ‘‘ছাৰ, আজি আমাৰ সন্তানটো স্কুললৈ অহা নাই । ইমৰোজ আলীক আমাৰ ঘৰলৈ পঠিয়াই দিব ।’’

বিদ্যালয়খনৰ প্ৰধান শিক্ষক সুৰেশ চৌধুৰীয়ে কয়, ‘‘ইমৰোজ আলীয়ে ৰোজা ৰাখিও ল’ৰা-ছোৱালীক বিদ্যালয়লৈ আনিবলৈ কুণ্ঠাবোধ নকৰে । পুৱা বিদ্যালয়লৈ আহি প্ৰথমে বিদ্যালয়ৰ কামবোৰ কৰে । তাৰপিছত তালিকাত থকা কোনজন ছাত্ৰ বা ছাত্ৰী আজি স্কুললৈ অহা নাই, সেই কথা জানিবলৈ শিক্ষাৰ্থীৰ উপস্থিতিৰ স্থিতি নিৰীক্ষণ কৰে ৷ তাৰপিছত তেওঁ বাদ্যযন্ত্ৰ লৈ ৰেইড টিমৰ সৈতে ওলাই যায় । যিহেতু সকলো ল’ৰা-ছোৱালী ইজনে সিজনৰ বাসস্থানৰ পৰা আধা কিলোমিটাৰৰ দূৰত্বত থাকে, সেয়ে তেওঁলোকক ততাতৈয়াকৈ বিদ্যালয়লৈ ঘূৰাই অনা হয় ৷

গয়াৰ চৰকাৰী বিদ্যালয় (ETV Bharat)

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত উৎসাহ

পঞ্চম শ্ৰেণীৰ ছাত্ৰ বিকাশ কুমাৰে হৈছে শিক্ষকজনে গঠন কৰা এটা দলৰ ফেব্ৰুৱাৰী মাহৰ নিৰীক্ষক, যিসকলে বিদ্যালয়লৈ নহা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক ঘূৰাই অনাৰ দায়িত্ব বহন কৰে । নিৰীক্ষকজন প্ৰতিমাহে সলনি হয় । ইমৰোজ আলীয়ে ব্যক্তিগতভাৱে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক বিদ্যালয়লৈ ঘূৰাই অনাৰ বাবে দলটোৰ নেতৃত্ব দিয়ে ।

বিকাশে কয়, ‘‘মোৰ পঢ়া-শুনাৰ বাবেই মা-দেউতাই আনকি সুৰা প্ৰস্তুত কৰাটোও বন্ধ কৰি দিছে । তেওঁলোকে মোৰ পঢ়া-শুনাত অধিক গুৰুত্ব দিয়ে । মোৰ লক্ষ্য হৈছে পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰি আৰক্ষী বিষয়া হোৱা আৰু মই নিশ্চিতভাৱে এদিন সেইখিনি পৰ্যায়ত উপনীত হ’ম ৷ পিতৃ-মাতৃ আৰু শিক্ষকৰ আশীৰ্বাদত মই কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰি যাব পাৰিম বুলি আশা কৰিছো ।’’

গুৰুজীৰ শাস্তি আজৱ ধৰণৰ : অভিভাৱক

ৰাজেন্দ্ৰ মণ্ডল নামৰ এজন অভিভাৱকে কয় যে শিক্ষকজনৰ শাস্তিও ভাল । সৰুৰে পৰাই শিশুৰ মনত দায়িত্ববোধ জগাই তোলে । তেওঁৰ মূল বাৰ্তাটো হ’ল যে ল’ৰা-ছোৱালীক পঢ়া-শুনা কৰিবলৈ মাৰপিট কৰাটোৱেই একমাত্ৰ উপায় নহয়; বৰঞ্চ মৰমেৰে অধ্যয়ন কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিব পাৰি । শিশুসকলক এইদৰে বিদ্যালয়লৈ মাতি আনি শাস্তিক আদৰণি হিচাপে অনুভৱ কৰোৱাটো সঁচাকৈয়ে প্ৰশংসনীয় ।

অভিভাৱকসকলেও আনন্দ কৰে

ইমৰোজ আলী গাঁৱৰ ৰাজপথৰে আহি থাকিলে তেওঁক চাবলৈ পুৰুষ-মহিলা সকলোৱে ভিৰ কৰে । ঘৰৰ দুৱাৰবোৰ খোল খোৱাৰ লগে লগে এটা সুন্দৰ দৃশ্য পৰিলক্ষিত হয় ৷ শিক্ষাৰ্থীয়ে নিজে নিজে শিক্ষকৰ কাষ চাপে আৰু তেওঁৰ ভৰি চুই, মনে মনে থিয় হয় ।

শিক্ষক ইমৰোজ আলীয়ে প্ৰথমে শিশুটিক সোধে যে তেওঁ কিয় স্কুললৈ যোৱা নাই । শিশুটিয়ে সন্তোষজনক উত্তৰ নিদিলে মাক-দেউতাকক তাৰ কাৰণ সোধে ৷ তাৰপিছত তেওঁ আন ল'ৰা-ছোৱালীবোৰক বাদ্যযন্ত্ৰ বজোৱাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে, যি দৃশ্য দেখিলে আপুনিও ক'ব, ‘‘ৱাহ গুৰুজী !’’

পিতৃ-মাতৃয়ে ঢোল বজাবলৈ আৰম্ভ কৰে

শিক্ষকে ঢোল বজালে পিতৃ-মাতৃয়ে শিক্ষকৰ পৰা ঢোলটো লৈ নিজে বজাবলৈ আৰম্ভ নকৰাকৈ থাকিব নোৱাৰে । এই দৃশ্যটো যথেষ্ট অনন্য । তাৰ পিছত শিক্ষকৰ লগত অহা দলটোৱে ছাত্ৰ বা ছাত্ৰীগৰাকীক তাৰ পৰা বিদ্যালয়লৈ লৈ যায় ৷ বিদ্যালয় পোৱাৰ লগে লগে শিশুটিক উদ্দেশ্যি এক বাদ্যযন্ত্ৰ বজাই দিয়া হয় । এয়া ছাত্ৰ বা ছাত্ৰীগৰাকীৰ বাবে এক প্ৰকাৰৰ মিঠা শাস্তি । বিশেষ কথাটো হ’ল এই কামটোক লৈ কাৰোৰে বেয়া নালাগে, বৰঞ্চ সকলোৱে ইয়াৰ প্ৰশংসা কৰে ৷

ৰেইড টিম গঠন কৰি কাম কৰা হয়

ইমৰোজ আলীয়ে কয় যে বিদ্যালয়লৈ অহাৰ সময়ত শিক্ষাৰ্থীৰ উপস্থিতি কম আছিল । আগতে বাদ্যযন্ত্ৰ নাছিল । উপস্থিতি বৃদ্ধি কৰিবলৈ তেওঁ আৰু আন শিক্ষকসকলে ঘৰে ঘৰে গৈছিল । কিন্তু যেতিয়া বিদ্যালয়খনে শিক্ষা বিভাগৰ পৰা বাদ্যযন্ত্ৰ লাভ কৰিলে, তেতিয়া এটা নতুন ধাৰণা গ্ৰহণ কৰা হ’ল ৷ প্ৰথমে ল’ৰা-ছোৱালীক সেইবোৰ বজাবলৈ প্ৰশিক্ষণ দিয়া হয়, তাৰপিছত ১৫ জনীয়া ৰেইড টীম গঠন কৰা হয় ।

শিক্ষক আলীয়ে কয়, ‘‘ৰেইড টীমৰ কাম হ'ল যে মই পুৱা বিদ্যালয়ত উপস্থিত হ'লে প্ৰথমে সেইদিনা বিদ্যালয়লৈ নহা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ তালিকা এখন বনাই দিয়ে । তাৰ পিছত তালিকাখন মোক দিয়া হয় । সংখ্যাটো যদি দুই-তিনিৰ আশে-পাশে থাকে, তেন্তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজেই সেই শিক্ষাৰ্থীজনক আনিবলৈ যায় । সংখ্যাটো ডাঙৰ হ’লে ময়ো লগত যাওঁ ।’’

মই মোৰ গুৰুজীৰ বাবেই বিদ্যালয়লৈ আহোঁ

বিৰাজ কুমাৰ নামৰ পঞ্চম শ্ৰেণীত পঢ়ি থকা ছাত্ৰজনে কয় যে আগতে তেওঁ বিদ্যালয়লৈ কমকৈ আহিছিল ৷ কাৰণ তেওঁৰ পৰিয়ালৰ আৰ্থিক অৱস্থা যথেষ্ঠ বেয়া আছিল । কম বয়সতে তেওঁ কাম কৰিব লাগিছিল বা খেল খেলি সময় নষ্ট কৰিছিল ৷ কিন্তু শিক্ষক ইমৰোজ আলীয়ে তেওঁক অনুপ্ৰাণিত কৰাৰ পৰাই তেওঁ বিদ্যালয়লৈ আহি পঢ়িবলৈ লৈছে ।

বিৰাজ কুমাৰে কয়, ‘‘যি দিনত আহিবলৈ মন নগ’ল, মা-দেউতাই মোক বিদ্যালয়লৈ পঠিয়াই দিছিল । এতিয়া বিদ্যালয়লৈ আহি ভাল লাগে । আনকি খেলাৰ বাবেও সুকীয়া সুবিধা আছে ।’’

আদিত্য নামৰ গাঁৱৰ এজন বাসিন্দাই কয়, ‘‘শিক্ষক ইমৰোজ আলীৰ শৈলী অনন্য । তেওঁ গাঁৱলৈ গৈ ঢোল, হাৰমনিয়াম, ঝাল, মঞ্জিৰা, বাঁহী বজায় । তেওঁৰ লগত অনবৰতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ এটা গোট থাকে । মহাদলিৰ দৰে বৃহৎ জনসংখ্যাৰ গাঁৱত এনে পৰিস্থিতি । সকলোৱে জানে যে আমাৰ সমাজৰ ল’ৰা-ছোৱালী এতিয়াও পঢ়া-শুনাত পিছপৰি আছে । এনে পৰিস্থিতিত যদি এনে অভিযান আৰম্ভ কৰা হয়, তেন্তে ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰিব ৷ আমিও ইতিমধ্যে ইয়াৰ প্ৰভাৱ দেখিছো ।’’

প্ৰাৰম্ভিক অসুবিধা

শিক্ষক ইমৰোজ আলীয়ে কয় যে তেওঁ প্ৰথমে সহযোগী শিক্ষকৰ সৈতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ ঘৰলৈ গৈছিল ৷ কিন্তু এতিয়া তেওঁ বাদ্যযন্ত্ৰ কঢ়িয়াই লৈ ফুৰে । প্ৰথম অৱস্থাত যথেষ্ট অসুবিধাৰ সৃষ্টি হৈছিল । আগতে ইয়াৰ মানুহৰ শিক্ষাৰ প্ৰতি সজাগতাৰ অভাৱ আছিল । প্ৰথম অৱস্থাত অভিভাৱকে তেওঁলোকক অপমান কৰিছিল যদিও এতিয়া তেওঁলোকক আদৰণি জনাইছে ।

ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকল খেলা-ধূলাতো ভাল

ইমৰোজ আলীয়ে কয় যে শিক্ষাৰ সমান্তৰালকৈ বিভিন্ন ধৰণৰ ক্ৰীড়াৰো প্ৰচাৰ কৰা হৈছে । ফলত ইয়াৰ সৰু ল’ৰা-ছোৱালীৰ ক্ৰীড়াত দক্ষতা বাঢ়িছে । ব্লক পৰ্যায়ত চৰকাৰী ক্ৰীড়া প্ৰতিযোগিতাত তেওঁলোকে ভাল প্ৰদৰ্শন আগবঢ়াইছে ।

আলীয়ে কয়, ‘‘যেতিয়া তেওঁলোকে হাইস্কুলত পঢ়িব, তেতিয়া তেওঁলোক ভাল খেলুৱৈ হিচাপে পৰিচিত হ’ব ৷ প্ৰাথমিক বিদ্যালয়তে সকলো নিৰ্ভৰ কৰে । যদি শিশুসকলক সু-শিক্ষা প্ৰদান কৰা হয় আৰু তেওঁলোক শৈক্ষিক দিশৰ লগতে ক্ৰীড়াৰ প্ৰতি সচেতন হয়, তেন্তে তেওঁলোকে এই অভ্যাস অব্যাহত ৰাখিব ৷ গতিকে তেওঁলোকক সকলো ধৰণে প্ৰস্তুত কৰাটো আমাৰ দায়িত্ব ।’’

লগতে পঢ়ক: বিনামূলীয়াকৈ হ’ব হৃদৰোগত আক্ৰান্ত শিশুৰ অস্ত্ৰোপচাৰ