গ্ৰাউণ্ড ৰিপ'ৰ্ট: উত্তৰ বংগৰ নক্সালবাৰী, এসময়ৰ নক্সাল দুৰ্গ এতিয়া বিজেপিৰ হাব
বংগৰ "তিয়ানমেন চৌহদ"ৰ পৰা নক্সালবাৰীৰ কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মৃতিসৌধলৈ আখ্যান স্থানান্তৰিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত সংঘৰ বছৰ বছৰ ধৰি কৰা অদম্য প্ৰচেষ্টা ফল ।
By Bilal Bhat
Published : December 15, 2025 at 8:17 PM IST
শুভদীপ ৰয় আৰু অভিজিত বসুৰ সহযোগত
এই বিশেষ প্ৰতিবেদনত নতুন কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মৃতিসৌধৰ পৰা নক্সালবাৰীৰ ঐতিহাসিক "তিয়ানমেন চৌহদ"লৈকে (Tiananmen Square) এক যাত্ৰাৰ সন্ধান কৰা হৈছে— যিখন গাঁও পশ্চিম বংগৰ ৰাজনৈতিক পৰিৱেশৰ নাটকীয় পৰিৱৰ্তনক মূৰ্ত কৰি তুলিছে ।
এসময়ত নক্সালবাদী আন্দোলনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু উত্তৰ বংগৰ নক্সালবাৰী বৰ্তমান ভাৰতীয় জনতা পাৰ্টীৰ দুৰ্গ । ২০১৭ চনত অমিত শ্বাহে গাঁৱৰ দলিত পৰিয়ালৰ সৈতে দুপৰীয়াৰ আহাৰ গ্ৰহণ কৰাৰ সময়ত এই পৰিৱৰ্তন স্পষ্টভাৱে পৰিলক্ষিত হৈছিল ।
"অপাৰেশ্যন লোটাছ"ৰ (Operation Lotus) উন্মোচন হিচাপে গণ্য কৰা এই অনুষ্ঠানটোৱে পশ্চিম বংগত বিজেপিৰ বাবে ব্যাপক সফলতাৰ সূচনা কৰিছিল, যিয়ে পিছলৈ ইখনৰ পিছত সিখনকৈ বহু ৰাজ্যকো গ্ৰাস কৰিছিল ।
বছৰ বছৰ ধৰি ৰাজ্যখনত বিজেপিয়ে দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছে, পশ্চিম বংগ বিধানসভাত নগণ্য উপস্থিতিৰ পৰা বিগত নিৰ্বাচনত দুটা সংখ্যাৰ হিচাপলৈ গতি কৰিছে । উত্তৰ বংগৰ জনজাতীয় আৰু অন্যান্য প্ৰান্তীয় সম্প্ৰদায়ৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হৈছে । উদাহৰণস্বৰূপে, খেৰৰ ঘৰত বাস কৰা উত্তৰ বংগৰ মহলীসকলৰ দৰে পৰিয়ালক পকী (pucca ) ঘৰৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে ।
- উত্তৰ বংগৰ গতিশীলতা
উত্তৰ বংগৰ ৫৪খন বিধানসভাৰ আসন গুৰুত্বপূৰ্ণ । এই অঞ্চলত গোৰ্খালেণ্ড বিচৰা দাৰ্জিলিঙৰ গোৰ্খাসকল আৰু কোচবিহাৰৰ ৰাজবংশীসকলো অন্তৰ্ভুক্ত । দুয়োটা সম্প্ৰদায়ে পৃথক ৰাজ্য বা কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল বিচাৰি পশ্চিম বংগৰ পৰা ৰাজনৈতিক আৰু শাৰীৰিক বিচ্ছিন্নতাৰ আকাংক্ষাৰ বাবে বিজেপিক 'মচীয়াহ' (messiah) হিচাপে আকোৱালি লৈছে । ইফালে তৃণমূল কংগ্ৰেছ (টি এম চি) বহুলাংশে ইয়াত বঞ্চিত হৈছে । আনকি মমতাই পৰিচালনা কৰা চৰকাৰী প্ৰকল্পৰ হিতাধিকাৰীসকলো বিজেপিৰ প্ৰশংসাৰে মুখৰ হৈ পৰিছে ।
বছৰ বছৰ ধৰি আৰ এছ এছ কৰ্মীৰ অদম্য প্ৰচেষ্টাত ইন্ধন যোগোৱা বিজেপিয়ে কঠোৰ নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰ চলাইছে আৰু কেইটামান অঞ্চল বাদ দি সমগ্ৰ অঞ্চলটোত ব্যাপক নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰিছে । বিগত নিৰ্বাচনত দলটোৰ ব্যাপক বিজয়ে উত্তৰ বংগৰ ড্ৰয়িং ৰূমৰ আখ্যানলৈ আনিছিল, য’ত এতিয়া গেৰুৱা ৰঙে অঞ্চলটোৰ মানচিত্ৰত আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছে আৰু স্থানীয় কথা-বতৰাৰ প্ৰধান বিষয় হৈ পৰিছে ।
ই টিভি ভাৰতৰ সৈতে হোৱা কথা-বতৰাত শিলিগুৰিৰ মেয়ৰ তথা টি এম চিৰ এজন শক্তিশালী ব্যক্তি গৌতম দেৱে কয়, ‘‘য’তেই নাযাওক কিয়, আৰ এছ এছৰ কেডাৰসকলে তেওঁলোকৰ সামাজিক কাম-কাজ আৰু নাগৰিক বিষয়ত নিয়োজিততাৰ জৰিয়তে মানুহক প্ৰভাৱিত কৰা দেখা পাব ।’’
- "টিয়ানমেন স্কোৱাৰ": ইতিহাসৰ আঁৰত এটা "বাওঁ"
এসময়ত এই অঞ্চলটোক নিজৰ দুৰ্গ বুলি দাবী কৰা বাওঁপন্থীয়ে ইতিহাসৰ কিছুমান পৃষ্ঠা, বাকী থকা মূৰ্তি আৰু নিজৰ মূল নেতাসকলৰ কিছুমান বাঁহৰ জুপুৰিৰ বাহিৰেও কম লেখ-জোখ এৰি থৈ গৈছে । নক্সালবাৰী গাঁৱৰ পৰা কানু সন্যাল, চাৰু মজুমদাৰ আৰু তেওঁলোকৰ দুই সতীৰ্থই আৰম্ভ কৰা এই আন্দোলন অৱশেষত ৰাজ্যজুৰি আৰু ইয়াৰ বাহিৰতো বিয়পি পৰে ।
এই চৌহদত সতীৰ্থৰ মূৰ্তি আৰু ১৯৬৭ চনত ৰাজ্যিক আৰক্ষীয়ে হত্যা কৰা লোকসকলৰ নাম উল্লেখ কৰা স্মৃতিসৌধত বেছিভাগেই মহিলা । ষ্টেলিন, লেনিনৰ পৰা মাৰ্ক্সলৈকে বাওঁপন্থী নেতাসকলৰ লগতে চাৰু মজুমদাৰ আৰু কানু সন্যালৰ সৈতে প্ৰতিমূৰ্তিৰ শাৰী এটাই মনত পেলাই দিয়ে যে এই অঞ্চলত নক্সাল আন্দোলন কিমান শক্তিশালী আছিল ।
স্মৃতিসৌধৰ কাষেৰে পাৰ হৈ যোৱা এজন স্থানীয় বাসিন্দাই কয়, "শিলত খোদিত কৰা নামবোৰ আমাৰ অন্তৰত আৰু মনত আছে, বিভক্ত বাওঁপন্থী নেতৃত্বৰ বাবেই বিজেপি আমাৰ বাবে একমাত্ৰ বিকল্প হৈয়েই আছে ।"
১৯৬৭ চনৰ বিদ্ৰোহ স্মৃতিসৌধত খোদিত বাংলা গ্ৰন্থখনলৈ আঙুলিয়াই দি INTTUCৰ এজন বিষয়ববীয়া নিৰ্জল দেই কয়, "এইটো আমাৰ ‘টিয়ানমেন স্কোৱাৰ’ ।" টি এম চিৰ ট্ৰেড ইউনিয়নৰ সদস্যগৰাকীয়ে কয়, "আমাৰ মাজত এনেকৈয়ে ই পৰিচিত হৈছে ।"
- নতুন প্ৰতীক : কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ
বাওঁপন্থী স্মৃতিসৌধ বা "তিয়ানমেন চৌহদ" যাতে অস্পৃশ্য হৈ থাকে যদিও তাৎপৰ্য হেৰুৱাই পেলায়, তাৰ বাবে বিজেপিয়ে আৰ এছ এছৰ কেডাৰৰ জৰিয়তে কৌশলগতভাৱে নিশ্চিত কৰিছে ।
এছিয়ান ঘাইপথৰ ঠিক ওচৰতে গাঁৱৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত কাৰ্গিল যুদ্ধৰ শ্বহীদসকলৰ স্মৃতিত নতুনকৈ নিৰ্মাণ কৰা কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মাৰক থিয় হৈ আছে । গাঁওখনত প্ৰৱেশ কৰা যিকোনো ব্যক্তিয়ে স্মৃতিসৌধটো বাদ দিব নোৱাৰে, ইয়াৰ বিশিষ্ট স্থান আৰু ডিজাইনৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি । ই দেশপ্ৰেম আৰু যুদ্ধৰ স্মৃতিৰ প্ৰতীক, পাহাৰৰ মানুহক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিবলৈ খুকুৰীক বৈশিষ্ট্যযুক্ত আৰু হৃদয়ৰ ইমোজি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা, নতুন প্ৰজন্মৰ সৈতে সংযোগ স্থাপন কৰা ।
ইয়াৰ ওচৰতে বাস কৰা মনোজে কয়, "এই স্মৃতিসৌধটোৰ পুৰণি টাইমাৰসকলৰ পৰা জেন জেডসকললৈ গণ আৱেদন আছে । এই স্মৃতিসৌধৰ পৰা কাংচেনজুংগাৰ বৰফেৰে আবৃত পৰ্বতবোৰ দেখা যায়, যিয়ে আমাক মনত পেলাই দিয়ে যে পাকিস্তান সেনাৰ সৈতে প্ৰতিশোধ লোৱাৰ সময়ত এই শ্বহীদসকলে কাৰ্গিলৰ অনুৰূপ পৰ্বতমালা কেনেদৰে ৰক্ষা কৰিছিল ।"
- স্মৃতিৰ সংঘাত
টিয়ানমেন চৌহদৰ কাষতে ধানৰ খেতি কৰা মহিলা মীনু ছাইবাৰ কোনো ধাৰণা নাই তাত কাৰ মূৰ্তি থিয় হৈ আছে সেই সম্পৰ্কে । অৱশ্যে "বহু বছৰ আগতে" বিজেপিয়ে জাতিৰ বাবে মৃত্যু হোৱাসকলক সন্মান জনাই নিৰ্মাণ কৰা কাৰ্গিল যুদ্ধ স্মৃতিসৌধৰ সৈতে তেওঁ পৰিচিত ।
তেওঁ কয়, “যুৱক-যুৱতীসকলে স্মৃতিসৌধত চেলফি তুলিবলৈ যায় আৰু নিজৰ ছ’চিয়েল মিডিয়াত শ্বেয়াৰ কৰে ।” মমতা বেনাৰ্জী চৰকাৰৰ দ্বাৰা পৰিচালিত চৰকাৰী আঁচনি অৰ্থাৎ লক্ষ্মী ভাণ্ডাৰৰ হিতাধিকাৰী যদিও বিজেপিৰ বাবে তেওঁৰ হৃদয় স্পন্দিত হয় ।
তেওঁ কয়, “বিজেপিয়ে জাতি গঠনৰ দিশত সকলো প্ৰচেষ্টা চলাইছে আৰু ইয়াৰ বাবে বহু কাম কৰিছে, যুদ্ধ স্মৃতিসৌধ অন্যতম উদাহৰণ ।”
স্থানীয় প্ৰদীপ দেৱনাথৰ মতে, "কাৰ্গিলৰ দৰে যুদ্ধত নিহত হোৱা সৈনিকসকলে কেৱল নিজৰ কাম কৰি আছে আৰু তাৰ বাবে দৰমহা পোৱা যায়, কিন্তু 'টিয়ানমেন চ'ক' নক্সালবাৰীত উল্লেখ কৰা লোকসকল নিঃস্বাৰ্থ আছিল আৰু এটা কাৰণত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল ।"
যুদ্ধ স্মৃতিসৌধৰ মাৰ্বলত কাৰ্গিল শ্বহীদৰ নাম খোদিত কৰা হৈছে যিটো চেলফি-পইণ্ট হিচাপে দুগুণে জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছে । আনহাতে "টিয়ানমেন চৌহদ"ত কানু সন্যাল আৰু তেওঁৰ সতীৰ্থসকলৰ মূৰ্তিৰ কাষত শিলত লিখা শ্বহীদ হিচাপে পূজনীয় নটা নাম আছে ।
চি পি আই (এম এল) ৰ সদস্য শান্তি মুণ্ডা (৮৭)ই সদায় সন্যাল আৰু মজুমদাৰৰ সৈতে থকা গাঁৱৰ সতীৰ্থসকলৰ সৈতে নিজৰ মৰমলগা স্মৃতিবোৰ ভাগ কৰে । আজিও তেওঁৰ মনত আছে - যেতিয়া কানু সন্যাল আৰু চাৰু মজুমদাৰে বিচ্ছেদ ঘটাই বিভিন্ন পথ গ্ৰহণ কৰিছিল, যাৰ ফলত গোটবোৰত আৰু বিভাজন হৈছিল ।
সন্যাল আৰু মজুমদাৰ দুয়োকে সতীৰ্থ হিচাপে সেৱা আগবঢ়াই শেষত সন্যাল ফৈদৰ প্ৰতি দায়বদ্ধ হৈ থাকিল । তেওঁৰ মতে মজুমদাৰৰ সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ সিদ্ধান্ত ভুল আছিল । মুণ্ডাই এতিয়াও বিশ্বাস কৰে যে বাওঁপন্থীৰ সোণালী যুগ ঘূৰি আহিব । দেৱনাথ তেওঁৰ জোঁৱাই আৰু এজন সহযোগী যিয়ে দোষী সাব্যস্ত হোৱাৰ কথাটোক সমৰ্থন কৰি কয়, "বাওঁ আন্দোলন কেতিয়াবা পুনৰ উভতি আহিব ।"
নক্সালবাৰীৰ চেফ্তুলাজোতেত থকা সান্যালৰ বাঁহৰ জুপুৰিটো—এতিয়া চি পি আই(এম)ৰ কেডাৰৰ দ্বাৰা ৰক্ষণাবেক্ষণ কৰা পুথিভঁৰালটো—এই গাঁওখনক কাব্যিক ৰূপ দিয়া মণি নদীৰ এটা শাখাই এটা নৈ পাৰ হৈ গৈছে ।
নক্সালবাৰীৰ প্ৰতীকী গুৰুত্ব আৰু এই গাঁৱৰ পৰাই নক্সাল আন্দোলনৰ জন্ম কেনেদৰে হ’ল সেই কথা বুজি টি এম চিয়ে সান্যালৰ বাঁহঘৰটোক পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দুলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে ।
ছেফ্তুলাজোটেৰ এজন গাঁওবাসীয়ে কয়, “শেহতীয়াকৈ এখন বৈঠক আছিল, জিলা প্ৰশাসনে অনুষ্ঠিত কৰিছিল, য’ত সন্যালৰ ঘৰখনক পৰ্যটকৰ আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছিল ।" তেওঁ লগতে কয়, "গাঁৱৰ মানুহে এই প্ৰস্তাৱক লৈ অসন্তুষ্টি প্ৰকাশ কৰা যেন লাগে ।"
পূৰ্বৰ নিৰ্বাচনতো নক্সালবাৰী তাৰকা প্ৰচাৰকসকলৰ বাবে এক প্ৰধান আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈয়েই থাকিল । এইবাৰ পৰিস্থিতি কেনেদৰে উন্মোচিত হ’ব সেয়া আৰু অধিক চকু কপালত তুলিব, কিয়নো অহা বছৰ ২০২৬ চনত ৰাজ্যখনত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ’ব ।
